Η ασφάλεια και η ποιότητα των τροφίμων αποτελούν πλέον ένα από τα μεγαλύτερα ζητήματα που απασχολούν τους καταναλωτές. Οι περιπτώσεις νοθείας σε προϊόντα μεγάλης αξίας, αλλά και η πληθώρα πληροφοριών που κυκλοφορούν καθημερινά στο διαδίκτυο, έχουν δημιουργήσει πολλές απορίες σχετικά με το τι πραγματικά αγοράζουμε και καταναλώνουμε.
Την ίδια στιγμή, η ακρίβεια στα τρόφιμα ωθεί αρκετούς ανθρώπους να αναζητούν πιο οικονομικές λύσεις, γεγονός που κάνει ακόμη πιο σημαντική την προσοχή στην ποιότητα, την προέλευση και τη σωστή επισήμανση των προϊόντων.
Ο καθηγητής Χημείας Τροφίμων του ΕΚΠΑ, Χαράλαμπος Προεστός, εξηγεί τι πρέπει να προσέχουν οι καταναλωτές στις ετικέτες, ποιοι είναι οι πιο συχνοί τρόποι νοθείας και ποιοι μύθοι γύρω από τα τρόφιμα συνεχίζουν να επηρεάζουν τις αγορές μας.
Η νοθεία τροφίμων και οι τρόποι εξαπάτησης
Η νοθεία αποτελεί μία από τις σημαντικότερες απειλές για την εμπιστοσύνη των καταναλωτών, καθώς αφορά τη σκόπιμη αλλοίωση ή παραπλανητική παρουσίαση ενός προϊόντος με στόχο το οικονομικό όφελος.
Όπως επισημαίνει ο καθηγητής, χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν η ανάμειξη ακριβού ελαιόλαδου με φθηνότερα φυτικά έλαια, η προσθήκη σιροπιών στο μέλι ή η ψευδής αναφορά της γεωγραφικής προέλευσης ενός προϊόντος.
Ιδιαίτερα δύσκολος είναι ο έλεγχος στα τρόφιμα που πωλούνται χύμα, καθώς ο καταναλωτής δεν έχει πάντα στη διάθεσή του επαρκείς πληροφορίες για την προέλευση και τη σύνθεσή τους.
Σύμφωνα με τον κ. Προεστό, όσοι επιχειρούν να νοθεύσουν τρόφιμα προσπαθούν συνεχώς να βρίσκουν νέους τρόπους εξαπάτησης, γι’ αυτό και οι επιστήμονες αναπτύσσουν διαρκώς νέες εργαστηριακές μεθόδους για τον εντοπισμό τους.
Η ετικέτα είναι το σημαντικότερο εργαλείο του καταναλωτή
Η προσεκτική ανάγνωση της ετικέτας αποτελεί ένα από τα βασικά όπλα που έχει ο αγοραστής στα χέρια του. Ωστόσο, πολλοί καταναλωτές είτε δεν διαβάζουν τις πληροφορίες στη συσκευασία είτε δυσκολεύονται να κατανοήσουν τι σημαίνουν.
Στα στοιχεία που πρέπει να ελέγχουμε περιλαμβάνονται:
η λίστα των συστατικών,
η διατροφική αξία,
η χώρα προέλευσης,
οι οδηγίες συντήρησης,
η ημερομηνία λήξης,
η παρουσία αλλεργιογόνων ουσιών.
Τα συστατικά αναγράφονται πάντα από το μεγαλύτερο προς το μικρότερο ποσοστό συμμετοχής στο προϊόν. Επομένως, όταν μια τροφή περιέχει μεγάλο αριθμό πρόσθετων ουσιών ή πολλά άγνωστα συστατικά, χρειάζεται μεγαλύτερη προσοχή.
Ποια στοιχεία αποτελούν καμπανάκι
Ένα προϊόν με πολύ μεγάλη λίστα συστατικών και πολλά πρόσθετα δεν σημαίνει απαραίτητα ότι είναι επικίνδυνο, ωστόσο μπορεί να αποτελεί ένδειξη ότι πρόκειται για ένα περισσότερο επεξεργασμένο τρόφιμο.
Ο καταναλωτής καλό είναι να είναι ιδιαίτερα προσεκτικός όταν συναντά:
υπερβολικά πολλά πρόσθετα,
ασαφείς περιγραφές,
υπερβολικούς ισχυρισμούς υγείας,
ασυνήθιστα χαμηλή τιμή σε σχέση με την αγορά.
Η χαμηλή τιμή από μόνη της δεν αποδεικνύει νοθεία, αλλά σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να αποτελεί λόγο για μεγαλύτερη διερεύνηση.
Τι πρέπει να γνωρίζουμε για το ελαιόλαδο
Το ελαιόλαδο είναι ένα από τα προϊόντα που παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον λόγω της υψηλής διατροφικής και οικονομικής του αξίας.
Για την ποιότητά του σημαντικό ρόλο παίζουν παράγοντες όπως η οξύτητα, η προέλευση, οι δείκτες οξείδωσης και η χημική του σύσταση.
Για τον καταναλωτή, βασικά σημεία ελέγχου είναι:
αν αναγράφεται "εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο",
η χώρα ή η περιοχή παραγωγής,
αν πρόκειται για προϊόν ψυχρής έκθλιψης,
η οξύτητα του προϊόντος.
Για να χαρακτηριστεί ένα ελαιόλαδο ως εξαιρετικό παρθένο, η οξύτητά του δεν πρέπει να ξεπερνά το 0,8%.
Παράλληλα, ο ειδικός διευκρινίζει ότι το πυρηνέλαιο αποτελεί διαφορετική κατηγορία προϊόντος και δεν πρέπει να συγχέεται με το παρθένο ή το εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο.
Οι λέξεις που μπορεί να μπερδέψουν τους καταναλωτές
Όροι όπως "παραδοσιακό", "φυσικό", "χωριάτικο" ή "χειροποίητο" συχνά χρησιμοποιούνται στις συσκευασίες, όμως δεν αποτελούν απαραίτητα επίσημες πιστοποιήσεις ποιότητας.
Αντίθετα, οι ενδείξεις ΠΟΠ (Προστατευόμενη Ονομασία Προέλευσης) και ΠΓΕ (Προστατευόμενη Γεωγραφική Ένδειξη) αποτελούν επίσημες πιστοποιήσεις που διασφαλίζουν συγκεκριμένα χαρακτηριστικά και προέλευση.
Μύθοι που εξακολουθούν να επηρεάζουν τις επιλογές μας
Το ακριβότερο προϊόν δεν είναι πάντα καλύτερο
Η υψηλή τιμή μπορεί να σχετίζεται με τη συσκευασία, το εμπορικό σήμα ή το κόστος διαφήμισης και όχι απαραίτητα με ανώτερη ποιότητα.
Τα βιολογικά προϊόντα δεν είναι πάντα πιο θρεπτικά
Τα βιολογικά τρόφιμα παράγονται με διαφορετικές πρακτικές καλλιέργειας, όμως αυτό δεν σημαίνει ότι έχουν πάντα σημαντικά περισσότερα θρεπτικά συστατικά από τα συμβατικά.
Το κρυσταλλωμένο μέλι δεν είναι νοθευμένο
Η κρυστάλλωση αποτελεί φυσική διαδικασία και συχνά δείχνει ότι το μέλι δεν έχει υποστεί αλλοίωση.
Το θολό ελαιόλαδο δεν σημαίνει απαραίτητα καλύτερη ποιότητα
Η εμφάνιση ενός προϊόντος δεν αρκεί για ασφαλή συμπεράσματα. Για παράδειγμα, η θολότητα ή το έντονο χρώμα δεν αποτελούν από μόνες τους δείκτη ανώτερης ποιότητας.
Η καλή μυρωδιά δεν εγγυάται ασφάλεια
Ένα τρόφιμο μπορεί να φαίνεται φυσιολογικό και να μην παρουσιάζει δυσάρεστη οσμή, αλλά να περιέχει μικροοργανισμούς που δεν είναι ορατοί.
Τι σημαίνουν οι ημερομηνίες στις συσκευασίες
"Ανάλωση έως": αφορά την ασφάλεια του τροφίμου και πρέπει να τηρείται αυστηρά.
"Ανάλωση κατά προτίμηση πριν από": αφορά κυρίως την ποιότητα. Μετά την ημερομηνία αυτή το προϊόν μπορεί να έχει χάσει μέρος της γεύσης ή των χαρακτηριστικών του, χωρίς να σημαίνει απαραίτητα ότι είναι επικίνδυνο.
Η επιστήμη απέναντι στη νοθεία
Η σύγχρονη Χημεία Τροφίμων διαθέτει πλέον εξελιγμένες τεχνικές που επιτρέπουν τον εντοπισμό αλλοιώσεων, την επιβεβαίωση της προέλευσης και τον έλεγχο της αυθεντικότητας των προϊόντων.
Με τη χρήση προηγμένων αναλύσεων οι επιστήμονες μπορούν να εξετάσουν αν ένα τρόφιμο ανταποκρίνεται σε όσα αναγράφονται στην ετικέτα, αλλά και να εντοπίσουν πιθανές παράνομες πρακτικές.
Σημαντικό ρόλο παίζει επίσης η ιχνηλασιμότητα, δηλαδή η δυνατότητα να παρακολουθείται η διαδρομή ενός προϊόντος από τον παραγωγό μέχρι το ράφι του καταστήματος.
Οι βασικές συμβουλές για ασφαλέστερες αγορές
Οι καταναλωτές μπορούν να προστατευτούν ακολουθώντας μερικούς απλούς κανόνες:
Να διαβάζουν πάντα τις ετικέτες.
Να ελέγχουν συστατικά, προέλευση και ημερομηνίες.
Να μην επιλέγουν αποκλειστικά με βάση τη χαμηλότερη τιμή.
Να προτιμούν αξιόπιστους παραγωγούς και καταστήματα.
Να τηρούν σωστά τη συντήρηση των τροφίμων στο σπίτι.
Να ενημερώνουν τις αρμόδιες αρχές όταν εντοπίζουν κάτι ύποπτο.
