Νίκος Τσούλιας Είναι μάλλον κοινή πίστωση ότι οι γενικές εξελίξεις που συμβαίνουν σήμερα, με την συνέργεια κυρίως της τεχνολογίας και της επιστήμης, ανατρέπουν πολλά παραδοσιακά στοιχεία. «Το μέλλον δεν διαρκεί πολύ», συνηθίζουμε να λέμε…
Για πρώτη φορά έχουμε μια ιστορική ασυνέχεια στις διεθνείς εξελίξεις, αφού οι αλλαγές είναι τόσο έντονες, στις οποίες και οι χώρες δεν μπορούν ακόμα να διαμορφώσουν έναν δημιουργικό ρόλο. Αλλά και οι πολίτες, πολύ περισσότερο, δεν μπορούν να ερμηνεύσουν, να κατανοήσουν και να συμμετέχουν στις γενικότερες αλλαγές.
Το ίντερνετ, ο ψηφιακός κόσμος, οι νέες τεχνολογίες διαμορφώνουν μια νέα πραγματικότητα. Η τεχνητή νοημοσύνη, η βιοτεχνολογία, η μοριακή γενετική, η κλιματική αλλαγή κλπ, η όλο και πιο έντονη παγκοσμιοποίηση είναι ιστορικά γεγονότα που ανατρέπουν το παραδοσιακό τρόπο γραφής της πολιτικής, όπως τον είχαμε συνηθίσει μετά τον πόλεμο.
Βλέπαμε τους παλιότερους ανθρώπους να είναι διστακτικοί στις αλλαγές και θεωρούσαμε ότι αυτή η αλλαγή συμπεριφοράς δεν θα τους αγγίξει. Κι όμως, το ίδιο συμβαίνει και τώρα, μόνο που η διστακτικότητα εδράζει κυρίως στην αδυναμία μας να δώσουμε εξηγήσεις στις έντονες μεταβολές της εποχής μας και κυρίως στο να συμμετάσχουμε στις νέες απαιτήσεις, στις νέες συνθήκες.
Είναι λογικό και ερμηνεύσιμο. Κάθε γενιά έχει ένα περιθώριο, στο οποίο μπορεί να αναπτύσσει τη δική της άποψη και κουλτούρα, τον δικό της πολιτισμό. Στη διάρκεια περίπου ενός αιώνα – που θα προσδιορίζαμε τον ορίζοντα μιας γενιάς – συμβαίνουν τόσες και τόσες μεταβολές, που ανατρέπουν αρκετά στοιχεία βεβαιότητας.
Υπάρχει και κάτι άλλο. Κάθε γενιά και κάθε άνθρωπος όταν βρίσκονται προς τη δύση τους, μετατοπίζουν το κέντρο βάρους των αναφορών τους προς το παρελθόν μέσω των στιγμών της νοσταλγίας και των ισχυρών τάσεων των αφηγήσεων. Επιλέγεται η ασφάλεια του γνωστού χθες αντί για την αβεβαιότητα του άγνωστου αύριο.
Η αδυναμία μη συμπερίληψης κάθε γενιάς στα εκάστοτε πολιτιστικά και κοινωνικά νέα στοιχεία της επόμενης γενιάς συχνά παίρνει και τη μορφή αντίθεσης και απόρριψης. Εδώ είναι η έννοια της παράδοσης, που έρχεται να αιτιολογήσει – ίσως και να νομιμοποιήσει – τη στάση αυτή. «Μπορούμε να κόψουμε το νήμα των παραδόσεων, που συνέχει την ιστορία μας και την όλη πορεία μας»; Είναι το απάγκιο, η απάντηση και η πρόκληση που θέτει η γενιά που αποχωρεί…
Τίθεται παράλληλα και ζήτημα ψυχολογίας. Πόσους καιρούς και πόσες κουλτούρες μπορεί να ενστερνιστεί, να αφομοιώσει και να εκφράσει ο άνθρωπος; Όσο διαμορφώνει την προσωπικότητά του – ιδιαίτερα κατά την περίοδο της ισχυρής δημιουργικότητάς του – τόσο χρησιμοποιεί και ενσωματώνει τα «μηνύματα» των κρατουσών νοοτροπιών και αντιλήψεων. Στη συνέχεια λίγα νέα στοιχεία θα δεχτεί και πιο εύκολα εκείνα που συνάδουν με τα ήδη δομημένα στον χαρακτήρα του.
Παλιότερα, υπήρχε ένα ισχυρό σημείο επαφής μεταξύ των γενεών σε μια μορφή άτυπου διαλόγου και μιας κάποιας σύνθεσης. Ήταν οι αφηγήσεις των παππούδων και των γιαγιάδων στα εγγόνια, αφηγήσεις που χάνονταν και βαθιά στο παρελθόν τόσο για να ενισχυθεί ακόμα περισσότερο η υπερχειλίζουσα φαντασία των παιδιών όσο και για να καταδειχτεί το πόσο ισχυρό είναι το νήμα που συνδέει τα «στιγμιότυπα» των διάφορων εποχών. Ήταν και μια ιδιαίτερη ψυχική επαφή, που απλωνόταν με ισχυρές ρίζες, με πολλούς καρπούς, με δυνατές καταβολάδες.
Στις κοινωνικές αναλύσεις δεν υπάρχει απολυτότητα - δεν υπάρχουν φυσικοί νόμοι. Ως εκ τούτου, οι εξαιρέσεις είναι πάντα παρούσες και πληθωρικές. Όταν, για παράδειγμα, έχουμε μείζονα ιστορικά γεγονότα: κατάρρευση του κομμουνισμού, παγκόσμια πανδημία, οικονομική κρίση στη χώρα μας κλπ, τότε οι μετασχηματισμοί επηρεάζουν όλες τις γενιές,. Το παρόν είναι κραταιό. Και το μέλλον αργεί να έλθει…
Όλες οι σημαντικές ειδήσεις
Ανατροπές στις αναθέσεις μαθημάτων: Τι αλλάζει για χιλιάδες εκπαιδευτικούς
Οι 20 βασικοί συνεργάτες του Αλέξη Τσίπρα - Τα ονόματα
Προκηρύξεις εκπαιδευτικών 2026: Πώς θα δεις πρώτος τους πίνακες μέσω google
