Νίκος Μακρής Η Ελλάδα αντιμετωπίζει πλέον μια πραγματική δημογραφική κρίση, η οποία δεν είναι μακρινό μέλλον, αλλά εδώ και τώρα. Ο πληθυσμός συρρικνώνεται και γερνάει, ανατρέποντας σταδιακά την παραδοσιακή ηλικιακή πυραμίδα της χώρας και θέτοντας σε δοκιμασία την κοινωνική και οικονομική της ανάπτυξη.
Τα τελευταία στοιχεία δείχνουν ότι τα ποσοστά γεννήσεων παραμένουν σε ιστορικά χαμηλά, πολύ κάτω από το όριο αναπλήρωσης του πληθυσμού.
Η γήρανση της Ελλάδας σε ευρωπαϊκό πλαίσιο
Με δείκτη γονιμότητας μόλις 1,25 παιδιά ανά γυναίκα, η Ελλάδα κατατάσσεται στα χαμηλότερα επίπεδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, μακριά από το 2,09 που είχε στις αρχές της δεκαετίας του 1980. Η χώρα μας έχει πλέον έναν από τους πιο γηρασμένους πληθυσμούς της Ευρώπης, με σοβαρές επιπτώσεις στις κοινωνικές υποδομές και την αγορά εργασίας.
Σε σύγκριση, χώρες όπως το Μαυροβούνιο, η Βουλγαρία και η Γεωργία εμφανίζουν υψηλότερη γονιμότητα (περίπου 1,7 παιδιά ανά γυναίκα), ενώ η Νότια Ευρώπη, και η Ελλάδα, παραμένει σε πολύ χαμηλά επίπεδα.
Από το baby boom στον «δημογραφικό χειμώνα»
Μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, ο δείκτης γονιμότητας παρέμενε πάνω από το όριο αναπλήρωσης. Το 1950 ήταν περίπου 2,5, ενώ τη δεκαετία του ’70 κυμαινόταν γύρω στο 2,3-2,4. Από τις αρχές της δεκαετίας του ’80, όμως, η πτώση είναι σταθερή.
Μικρές ανακάμψεις στα τέλη της δεκαετίας του 2000 δεν κατάφεραν να αναστρέψουν την πορεία, και η οικονομική κρίση του 2010 επιτάχυνε την πτώση: το 2017 ο δείκτης είχε πέσει στο 1,23. Σήμερα, το 2026, παραμένει καθηλωμένος μεταξύ 1,24 και 1,28.
Η Ελλάδα το 2100: λιγότεροι και πιο ηλικιωμένοι
Ο πληθυσμός προβλέπεται να μειωθεί κατά 14% μέχρι το 2050, φτάνοντας περίπου τα 7,3 εκατομμύρια μέχρι το τέλος του αιώνα. Η γήρανση θα είναι έντονη: το ποσοστό των ατόμων ηλικίας 65 ετών και άνω θα αυξηθεί δραματικά, ενώ ο παραγωγικός πληθυσμός (15-64 ετών) θα μειωθεί κατά περίπου 2 εκατομμύρια άτομα μέχρι το 2050.
Ο δείκτης εξάρτησης ηλικιωμένων, που δείχνει την αναλογία των ατόμων άνω των 65 σε σχέση με τον πληθυσμό σε ηλικία εργασίας, αυξήθηκε από 26,8% το 2004 σε 37% το 2014 – δηλαδή από τέσσερις εργαζόμενους ανά ηλικιωμένο σε μόλις τρεις.
Οι αιτίες πίσω από τη μείωση των γεννήσεων
Η πτώση της γονιμότητας συνδέεται με την οικονομική αβεβαιότητα, την ανεργία, την υπερεργασία των γονέων και την έλλειψη κοινωνικών πολιτικών υποστήριξης, όπως παιδικοί σταθμοί και άδειες μητρότητας/πατρότητας. Το τρίπτυχο «γεννάμε λιγότερο, ζούμε περισσότερο, μετακινούμαστε περισσότερο» διαμορφώνει ένα περιβάλλον όπου οι νέες γενιές δυσκολεύονται να δημιουργήσουν οικογένεια.
Προς αναζήτηση λύσεων
Σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ, η αντιμετώπιση της κρίσης περνά μέσα από την αξιοποίηση εργατικού δυναμικού που σήμερα είναι υποαπασχολούμενο ή εκτός αγοράς εργασίας. Η πρόκληση είναι τεράστια: πώς να στηριχθεί μια κοινωνία που γερνάει ενώ οι γεννήσεις παραμένουν σε ιστορικά χαμηλά.
Όλες οι σημαντικές και έκτακτες ειδήσεις σήμερα
Τέλος τα παλιά διπλώματα: Τι αλλάζει για όλους τους οδηγούς
Διορισμοί εκπαιδευτικών 2026: Το ΦΕΚ με τα νέα πτυχία που «ξεκλειδώνουν» 10.000 μόνιμες θέσεις
