Τρία χρόνια μετά την τραγωδία στα Τέμπη, η 28η Φεβρουαρίου δεν είναι μια ακόμη επέτειος πένθους. Δεν είναι ένα τελετουργικό μνήμης που επαναλαμβάνεται. Είναι ένας καθρέφτης — και μέσα του αντανακλάται το πρόσωπο ενός κράτους που δοκιμάστηκε στο πιο θεμελιώδες καθήκον του: την προστασία της ανθρώπινης ζωής.
Είναι μια ανοιχτή δοκιμασία για τη δημοκρατία μας. Η στιγμή που η μνήμη παύει να είναι συναίσθημα και γίνεται πολιτική πράξη.
Εκείνη η νύχτα δεν ήταν μια κακή σύμπτωση. Δεν ήταν «η κακιά ώρα». Ήταν το αποτέλεσμα μιας μακράς αλυσίδας επιλογών, παραλείψεων και καθυστερήσεων. Προειδοποιήσεις που καταγράφηκαν αλλά δεν ενεργοποίησαν ευθύνη. Συστήματα που έμειναν ημιτελή. Έργα που μετατίθενταν. Ευθύνες που διαχέονταν μέχρι να εξαφανιστούν.
Ήταν η σύγκρουση όχι μόνο δύο τρένων, αλλά δύο αντιλήψεων για το κράτος: του κράτους που λειτουργεί με πρόληψη — και του κράτους που λειτουργεί «μέχρι να συμβεί το κακό».
Πενήντα επτά άνθρωποι δεν έφτασαν ποτέ στον προορισμό τους. Νέοι στην πλειονότητά τους. Φοιτητές, εργαζόμενοι, παιδιά που επέστρεφαν στα σπίτια τους. Έκαναν κάτι απολύτως συνηθισμένο: ταξίδευαν με τρένο. Σε μια ευρωπαϊκή χώρα, το τρένο οφείλει να είναι συνώνυμο της ασφάλειας. Εκείνο το βράδυ, έγινε σύμβολο κατάρρευσης.
Το βάρος της κανονικότητας
Η τραγωδία των Τεμπών δεν αποκάλυψε ένα στιγμιαίο λάθος. Αποκάλυψε μια κουλτούρα ανοχής.
Το «σχεδόν έτοιμο».
Το «σχεδόν ασφαλές».
Το «λειτουργεί αρκετά».
Αυτό είναι το πραγματικό βάρος της κανονικότητας: η αποδοχή του οριακού ως επαρκούς. Η συνήθεια να βαφτίζουμε την ημιτελή λειτουργία ως πρόοδο. Να θεωρούμε την πρόληψη πολυτέλεια και την ασφάλεια κόστος.
Όμως ένα σύγχρονο κράτος δεν λειτουργεί με τύχη. Λειτουργεί με δικλείδες, με ελέγχους, με θεσμούς που δεν περιμένουν το μοιραίο για να κινητοποιηθούν. Όταν αυτά απουσιάζουν, δεν μιλάμε για μοίρα. Μιλάμε για πολιτική ευθύνη.
Και η πολιτική ευθύνη δεν είναι ρητορικό σχήμα. Είναι ηθική υποχρέωση απέναντι στη ζωή. Είναι η επιλογή να επενδύεις σε ό,τι δεν φαίνεται, σε ό,τι δεν αποδίδει άμεσο πολιτικό όφελος, αλλά αποτρέπει την επόμενη τραγωδία. Είναι η βούληση να διορθώνεις πριν θρηνήσεις.
Δικαιοσύνη: όχι εκδίκηση, αλλά αποκατάσταση της εμπιστοσύνης
Τρία χρόνια μετά, το αίτημα για δικαιοσύνη δεν είναι κραυγή εκδίκησης. Είναι απαίτηση καθαρότητας. Να ειπωθεί η αλήθεια χωρίς φίλτρα. Να αποδοθούν ευθύνες χωρίς συμψηφισμούς. Να αποδειχθεί ότι οι θεσμοί υπάρχουν για να προστατεύουν τον πολίτη — όχι για να προστατεύουν τον εαυτό τους.
Χωρίς δικαιοσύνη, η μνήμη κινδυνεύει να μετατραπεί σε τελετουργία. Ένα κερί. Ένα στεφάνι. Μια υπόσχεση που ξεθωριάζει. Όμως η δημοκρατία δεν κρίνεται στα λόγια. Δοκιμάζεται στην αυτοκριτική της. Στην ικανότητά της να μετατρέπει τη ρωγμή σε μεταρρύθμιση. Την οδύνη σε θεσμική αλλαγή.
Τα Τέμπη αποτελούν ιστορικό όριο για τη μεταπολιτευτική μας διαδρομή. Δοκιμάζουν την υπόσχεση ότι η εξουσία λογοδοτεί. Ότι το κράτος δεν είναι ένας απρόσωπος μηχανισμός, αλλά οργανωμένη ευθύνη απέναντι στον πολίτη.
Το ερώτημα δεν είναι αν η χώρα θα συνεχίσει την πορεία της. Είναι πώς θα τη συνεχίσει.
Θα απολογείται μετά την καταστροφή;
Ή θα την αποτρέπει;
Θα κρύβεται πίσω από διατυπώσεις;
Ή θα στέκεται όρθια και θα λέει:
«Εδώ φταίξαμε — και αλλάζουμε»;
Οι 57 ζωές — όχι σαν ένας αριθμός
Πίσω από τον αριθμό υπάρχουν πρόσωπα. Πενήντα επτά ζωές που κόπηκαν βίαια. Όνειρα που δεν πρόλαβαν να ωριμάσουν. Οικογένειες που ζουν με ένα «γιατί» που δεν έχει απαντηθεί. Μηνύματα «έφτασα» που δεν στάλθηκαν ποτέ.
Σε μια κανονική χώρα, το «φτάνω» δεν είναι τύχη. Είναι βεβαιότητα. Είναι η σιωπηλή συμφωνία ότι το κράτος έχει κάνει ό,τι οφείλει.
Αν δεν αποδοθούν ευθύνες, αν δεν υπάρξει πλήρης διαλεύκανση, τότε το μήνυμα θα είναι το πιο επικίνδυνο: ότι η ανθρώπινη ζωή μπορεί να ιεραρχείται κάτω από το πολιτικό κόστος. Και αυτό δεν είναι απλώς αποτυχία. Είναι ρήξη με την ίδια τη δημοκρατία.
Αν κάτι οφείλουμε στους 57, είναι να αποδείξουμε ότι η απώλεια τους δεν θα μείνει μια θλιβερή υποσημείωση. Ότι θα αποτελέσει σημείο καμπής. Ότι αυτή η χώρα μπορεί να κοιτάξει την ευθύνη στα μάτια και να αλλάξει.
Η επιλογή που δεν χωρά σιωπή
Η γενιά που μεγάλωσε με το «πάμε κι όπου βγει» αρνείται να το δεχτεί ως μοίρα. Δεν μπορεί η ασφάλεια να θεωρείται υπερβολή. Δεν μπορεί η πρόληψη να θεωρείται σπατάλη. Δεν μπορεί η ευθύνη να είναι πάντα κάποιου άλλου.
Η οργή που πλημμυρίζει δρόμους και πλατείες δεν είναι παροδικό ξέσπασμα. Είναι πολιτική απαίτηση. Για ένα κράτος που λειτουργεί με σχέδιο. Που επενδύει με συνέπεια στις υποδομές. Που ακούει τις προειδοποιήσεις. Που δεν περιμένει την τραγωδία για να κινητοποιηθεί.
Η οργή δεν είναι απειλή για τη δημοκρατία. Είναι ένδειξη ότι ακόμη πιστεύουμε σε αυτήν.
Το όριο της ευθύνης
Η 28η Φεβρουαρίου δεν είναι μόνο ημέρα μνήμης. Είναι ημέρα απόφασης.
Ή θα μετατρέψουμε την τραγωδία σε σημείο καμπής, ή θα τη συνηθίσουμε.
Ή θα απαιτήσουμε λογοδοσία, ή θα αρκεστούμε σε διατυπώσεις.
Δεν μπορούμε να σωπάσουμε. Η σιωπή δεν είναι ουδετερότητα — είναι συνενοχή.
Δεν μπορούμε να επιτρέψουμε στο «σχεδόν» να ξαναγίνει μοιραίο.
Γιατί αν αυτή η τραγωδία δεν αλλάξει τη χώρα μας, θα έχει αλλάξει εμάς.
Και τότε δεν θα έχουμε χάσει μόνο 57 ζωές.
Θα έχουμε χάσει το μέτρο της ευθύνης μας ως κοινωνία.
Η Δημοκρατία δεν αποδεικνύεται στα λόγια.
Αποδεικνύεται όταν κοιτά την αλήθεια κατάματα — και ενεργεί.
Δικαιοσύνη.
Όχι αύριο.
Τώρα.
*πρ.Βουλευτής ΣΥΡΙΖΑ Καρδίτσας
Όλες οι σημαντικές και έκτακτες ειδήσεις σήμερα
Τι συμβαίνει στα παιδιά μας; Η μεγάλη δημόσια συζήτηση στο Δημαρχείο Βούλας στις 3 Μαρτίου
Αυτό είναι το πιο υγιεινό ψάρι στον κόσμο: Ξεπερνά τον σολομό στη διατροφική κατάταξη
Voucher 750 ευρώ σε εργαζόμενους του ιδιωτικού τομέα - Ανοίγουν οι αιτήσεις
