Λεωνίδας Βουρλιώτης Η σημερινή ημέρα, Παρασκευή και 13, εξακολουθεί να προκαλεί σε πολλούς ένα αίσθημα αμηχανίας – ή και φόβου. Από ακυρώσεις ταξιδιών μέχρι δισταγμούς για σημαντικές αποφάσεις, η δεισιδαιμονία γύρω από την ημερομηνία επιβιώνει εντυπωσιακά στον χρόνο.
Πώς, όμως, ξεκίνησε αυτή η ιδέα; Και γιατί ο αριθμός 13 θεωρείται «κακότυχος» σε μεγάλο μέρος του δυτικού κόσμου;
Υπάρχουν ιστορικές αποδείξεις;
Λαογράφοι επισημαίνουν ότι δεν υπάρχουν σαφή τεκμήρια για τη δεισιδαιμονία πριν από τον 19ο αιώνα. Ωστόσο, η ημερομηνία έχει συνδεθεί εκ των υστέρων με ιστορικά και θρησκευτικά γεγονότα, τα οποία ενίσχυσαν τον συμβολισμό της.
Σύμφωνα με αναφορές στον διεθνή Τύπο, η σύνδεση της Παρασκευής και 13 φαίνεται να εδραιώνεται σταδιακά μέσα από τη λαϊκή παράδοση και τη λογοτεχνία.
Η θρησκευτική διάσταση: Το Μυστικό Δείπνο
Στον χριστιανικό κόσμο, ο αριθμός 13 συνδέθηκε με το Μυστικό Δείπνο. Σύμφωνα με την παράδοση, στο τραπέζι βρίσκονταν ο Ιησούς Χριστός και οι 12 μαθητές του – σύνολο 13 άτομα.
Ο Ιούδας Ισκαριώτης, που θεωρείται προδότης, φέρεται –κατά ορισμένες εκδοχές– να καθόταν στη 13η θέση. Παρότι δεν υπάρχει σαφής ιστορική επιβεβαίωση για τη θέση του στο τραπέζι, ο συμβολισμός παρέμεινε ισχυρός.
Επιπλέον, ο Ιησούς σταυρώθηκε ημέρα Παρασκευή, γεγονός που ενίσχυσε την αρνητική φόρτιση της συγκεκριμένης ημέρας στην παράδοση της Δύσης.
Μεσαίωνας και Ναΐτες Ιππότες: Η θεωρία της 13ης Οκτωβρίου 1307
Μια από τις πιο διαδεδομένες θεωρίες συνδέει τη «γρουσουζιά» με ένα ιστορικό γεγονός: την Παρασκευή 13 Οκτωβρίου 1307.
Την ημέρα εκείνη, ο βασιλιάς της Γαλλίας Φίλιππος Δ΄ της Γαλλίας, σε συνεννόηση με τον Πάπα Κλήμης Ε΄, εξέδωσε διάταγμα για τη σύλληψη των Ναΐτες Ιππότες.
Οι Ναΐτες κατηγορήθηκαν για αιρετικές πρακτικές και πολλοί βασανίστηκαν ή εκτελέστηκαν. Το γεγονός αυτό απέκτησε μυθικές διαστάσεις, ιδιαίτερα στη σύγχρονη λογοτεχνία και σε θεωρίες συνωμοσίας που συνδέουν το τάγμα με τον μασονισμό και το Άγιο Δισκοπότηρο.
Αν και αρκετοί ιστορικοί θεωρούν ότι η σύνδεση της ημερομηνίας με τη γρουσουζιά είναι μεταγενέστερη κατασκευή, ο συμβολισμός παρέμεινε.
Η λογοτεχνική αναφορά
Ο Άγγλος ποιητής Geoffrey Chaucer κάνει αναφορά στην ατυχία της ημέρας στο έργο του Οι Ιστορίες του Καντέρμπερυ, σημειώνοντας πως πρόκειται για «κακή μέρα για να ξεκινήσεις ταξίδι».
Η λογοτεχνία, συχνά, λειτουργεί ως ενισχυτής λαϊκών πεποιθήσεων – και όχι απαραίτητα ως πηγή τους.
Η «Λέσχη των 13»: Μια προσπάθεια απομυθοποίησης
Στις ΗΠΑ, τον 19ο αιώνα, μια ομάδα πολιτών αποφάσισε να αντιμετωπίσει τη δεισιδαιμονία με… επιστημονική πρόκληση. Η λεγόμενη «Λέσχη των 13» συνεδρίασε για πρώτη φορά στις 13 Σεπτεμβρίου 1881.
Τα μέλη της:
Συγκεντρώνονταν κάθε μήνα στις 13
Έσπαγαν καθρέφτες
Περνούσαν κάτω από σκάλες
Έριχναν αλάτι
Κατέγραφαν συστηματικά την πορεία της υγείας και της ζωής τους, επιχειρώντας να αποδείξουν ότι δεν υπήρχε καμία μεταφυσική επίδραση.
Η λέσχη αριθμούσε τελικά περίπου 400 μέλη – ανάμεσά τους και Αμερικανούς προέδρους – δείχνοντας ότι η αμφισβήτηση της δεισιδαιμονίας είχε κοινωνικό έρεισμα.
Τι λέει η ψυχολογία;
Ο φόβος για τον αριθμό 13 έχει και επιστημονικό όνομα: τρυποφοβία του 13 (triskaidekaphobia). Οι ειδικοί εξηγούν ότι πρόκειται για μορφή πολιτισμικά μεταδιδόμενης φοβίας. Όταν μια κοινωνία συνδέει έναν αριθμό με αρνητικά γεγονότα, η ιδέα αυτή ενισχύεται διαγενεακά.
Είναι χαρακτηριστικό ότι σε πολλές χώρες:
Απουσιάζει ο 13ος όροφος από ξενοδοχεία
Δεν υπάρχει σειρά καθισμάτων με αριθμό 13 σε αεροπλάνα
Παραλείπεται ο αριθμός σε ορισμένα οδικά δίκτυα
Μύθος ή πολιτισμικό φαινόμενο;
Η Παρασκευή και 13 δεν έχει αποδειχθεί στατιστικά πιο «επικίνδυνη» από άλλες ημερομηνίες. Ωστόσο, το φαινόμενο παραμένει ισχυρό επειδή αγγίζει βαθύτερες πολιτισμικές και θρησκευτικές ρίζες.
Ίσως τελικά η «γρουσουζιά» να μην βρίσκεται στον αριθμό, αλλά στην ανθρώπινη ανάγκη να δίνουμε νόημα στο τυχαίο.
Και όπως συχνά συμβαίνει με τους μύθους, δεν έχει τόση σημασία αν είναι αληθινοί – όσο το ότι συνεχίζουμε να τους πιστεύουμε.
Όλες οι σημαντικές και έκτακτες ειδήσεις σήμερα
Voucher 750 ευρώ σε εργαζόμενους του ιδιωτικού τομέα - Ανοίγουν οι αιτήσεις
