Μαρία Δούση Τα Θεοφάνια, η μεγάλη γιορτή της Ορθοδοξίας στις 6 Ιανουαρίου, δεν είναι μόνο ημέρα κατάνυξης και αγιασμού των υδάτων, αλλά και μια ξεχωριστή στιγμή στο ελληνικό τραπέζι.
Τα φαγητά που ετοιμάζονται αυτές τις ημέρες ακολουθούν παλιά έθιμα, συνδέονται με τη νηστεία, τη θάλασσα και τον κύκλο των γιορτών και αποτυπώνουν την ταυτότητα κάθε τόπου.
Η παράδοση κάνει σαφή διάκριση ανάμεσα στην παραμονή των Θεοφανίων, όπου τηρείται αυστηρή νηστεία, και στην ημέρα των Φώτων, όταν το τραπέζι «ανοίγει» και γεμίζει με ψάρια, θαλασσινά ή –σε πολλές περιοχές– με ιδιαίτερα τοπικά εδέσματα.
Παραμονή Θεοφανίων: Νηστεία και λιτότητα
Στις 5 Ιανουαρίου, το τραπέζι παραμένει απλό και νηστίσιμο. Όσπρια, λαχανικά και αλάδωτες συνταγές κυριαρχούν, σε μια προσπάθεια προετοιμασίας για τη μεγάλη γιορτή.
Η λιτότητα δεν είναι τυχαία: σηματοδοτεί το τέλος του εορταστικού κύκλου και μια επιστροφή στην εγκράτεια μετά την έντονη κρεατοφαγία των προηγούμενων ημερών.
Ανήμερα των Φώτων: Ψάρια, θαλασσινά και έθιμα
Παρότι δεν υπάρχει επίσημος διατροφικός κανόνας, τα ψάρια και τα θαλασσινά έχουν την τιμητική τους. Η σύνδεση της γιορτής με το νερό είναι βαθιά ριζωμένη και αποτυπώνεται στο πιάτο, ενώ πολλοί βλέπουν τη συγκεκριμένη ημέρα ως μια μορφή «αποτοξίνωσης» μετά τις γιορτές.
Όμως η Ελλάδα δεν περιορίζεται μόνο στον μπακαλιάρο ή τις τσιπούρες. Κάθε περιοχή διατηρεί τις δικές της γευστικές παραδόσεις.
Κρήτη: Όσπρια την παραμονή, τσιλαδιά ανήμερα
Στην Κρήτη, την παραμονή ετοιμάζονται τα γνωστά Φωτοκόλλυβα, ένα μείγμα από βρασμένα όσπρια και σιτάρι, που συμβολίζει την αφθονία και την ευλογία.
Ανήμερα των Θεοφανίων, σε αρκετές περιοχές του νησιού εμφανίζεται στο τραπέζι η τσιλαδιά, ένα πηχτό φαγητό με βάση το χοιρινό, βαθιά δεμένο με την τοπική παράδοση.
Λακωνία: Τα λαλλάγια του Γενάρη
Σε χωριά της Λακωνίας, η παραμονή των Φώτων μυρίζει τηγάνι. Τα λαλλάγια, ζυμάρι πλεγμένο και τηγανισμένο, προσφέρονται άλλοτε γλυκά με μέλι και κανέλα και άλλοτε αλμυρά. Την ημέρα της γιορτής συνοδεύονται συχνά με φέτα, γεφυρώνοντας τη νηστεία με το πανηγυρικό τραπέζι.
Βόρεια Ελλάδα: Χοιρινό και βαριά χειμωνιάτικα πιάτα
Στο Μόδι του Δήμου Βόλβης, τα Θεοφάνια συνδέονται με πιάτα από χοιρινό, όπως πατσάς από αγριογούρουνο και τσιγαρίδες.
Στον Έβρο, πρωταγωνιστεί η Μπάμπω, ένα παραδοσιακό λουκάνικο με ρύζι και εντόσθια, σύμβολο της χειμερινής αφθονίας.
Κεφαλλονιά: Νηστίσιμα «τσιγαρίδια» και Φωτίτσα
Στην Κεφαλλονιά, τα τσιγαρίδια δεν έχουν καμία σχέση με το κρέας. Είναι ένα νηστίσιμο πιάτο από άγρια χόρτα, μυρωδικά και λάδι, που συχνά εμπλουτίζεται με ρύζι. Σερβίρονται ανήμερα των Θεοφανίων μαζί με τη Φωτίτσα, το χαρακτηριστικό στρογγυλό ψωμί της ημέρας.
Νησιά και πίτες των Φώτων
Από την Κω και τη Λήμνο μέχρι τη Σκύρο και την Κρήτη, ξεχωριστή θέση έχουν οι Μαρμαρίτες. Πρόκειται για πίτες που παραδοσιακά ψήνονταν πάνω σε μαρμάρινες πλάκες.
Την παραμονή τρώγονται νηστίσιμες με μέλι ή ζάχαρη, ενώ ανήμερα των Φώτων συνοδεύονται με τυρί ή αυγά, σηματοδοτώντας το τέλος της νηστείας.
Παρά τις αλλαγές στον τρόπο ζωής, τα μαγειρικά έθιμα των Θεοφανίων συνεχίζουν να επιβιώνουν, μεταφέροντας μνήμες, συμβολισμούς και γεύσεις από γενιά σε γενιά. Γιατί, τελικά, τα Φώτα δεν αγιάζουν μόνο τα νερά — αγιάζουν και το τραπέζι.
Όλες οι σημαντικές και έκτακτες ειδήσεις σήμερα
Θεοφάνεια ή Θεοφάνια; Τι απαντά ο Γιώργος Μπαμπινιώτης
«Άρουρα»: Tι σημαίνει η αρχαία λέξη και τι περιγράφει;
Σαρώνει ΕΞ ΑΠΟΣΤΑΣΕΩΣ το Γενάρη του 2026 η πιο εύκολη Πιστοποίηση Ιταλικών για το ΑΣΕΠ
Παν.Αιγαίου: Νέα Μοριοδοτούμενα σεμινάρια για Εκπαιδευτικούς με Υποτροφίες έως 5/2
