Όπως επισημαίνει η γερμανική εφημερίδα Süddeutsche Zeitung, τα cookies είναι μικρά αρχεία δεδομένων που αποθηκεύονται στο πρόγραμμα περιήγησης όταν κάποιος επισκέπτεται έναν ιστότοπο. Εκτός από τη συλλογή πληροφοριών, εξυπηρετούν και πρακτικές ανάγκες. Για παράδειγμα, επιτρέπουν σε ένα ηλεκτρονικό κατάστημα να διατηρεί τα προϊόντα που έχουν προστεθεί στο καλάθι αγορών, ακόμη και αν ο χρήστης κλείσει τον υπολογιστή του και επιστρέψει αργότερα.
Ωστόσο, σύμφωνα με την εφημερίδα, οι λιγότερο ευχάριστες πλευρές αυτής της τεχνολογίας φαίνεται πλέον να υπερτερούν των πρακτικών πλεονεκτημάτων της.
Η Frankfurter Allgemeine Zeitung περιγράφει τη διαδικασία μέσα από ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα: είναι σαν κάποιος να μπαίνει σε ένα κατάστημα και να τον σταματά αμέσως το προσωπικό ασφαλείας, ζητώντας του να απαντήσει σε διάφορες ερωτήσεις και να υπογράψει σχετικά έγγραφα. Θα μπορούσε, για παράδειγμα, να ερωτηθεί αν επιτρέπει την καταγραφή των αγορών του, την παρακολούθησή του από κάμερες ή την αναγνώρισή του με το όνομά του σε μια μελλοντική επίσκεψη.
Πώς λειτουργεί η διαδικτυακή παρακολούθηση
Η πραγματική λειτουργία των cookies μπορεί να είναι πολύ πιο σύνθετη από όσο υποδηλώνει η απλή αποθήκευση πληροφοριών σε έναν ιστότοπο.
Μέσω διαφορετικών τεχνολογιών παρακολούθησης, οι διαφημιστικές εταιρείες μπορούν να συνδέουν τις δραστηριότητες ενός χρήστη σε διαφορετικές πλατφόρμες. Έτσι, κάποιος που αναζητά παπούτσια για τρέξιμο σε ένα ηλεκτρονικό κατάστημα ενδέχεται αργότερα να βλέπει διαφημίσεις για μαραθωνίους στο YouTube ή για εφαρμογές άθλησης στο Facebook.
Με αυτόν τον τρόπο δημιουργείται σταδιακά ένα λεπτομερές προφίλ των ενδιαφερόντων και των συνηθειών του χρήστη, το οποίο αξιοποιείται για την προβολή εξατομικευμένων διαφημίσεων.
Η Frankfurter Allgemeine Zeitung επισημαίνει ότι όσοι αποδέχονται συστηματικά όλες τις επιλογές cookies ενδέχεται να επιτρέπουν στις διαφημιστικές εταιρείες να συγκεντρώνουν τόσες πληροφορίες, ώστε να σχηματίζουν μια ιδιαίτερα ολοκληρωμένη εικόνα για την προσωπικότητά τους. Μάλιστα, αναφέρεται σε έρευνες σύμφωνα με τις οποίες το Facebook μπορεί, μέσα από μερικές εκατοντάδες διαδικτυακές αλληλεπιδράσεις, να προβλέψει ορισμένα χαρακτηριστικά προσωπικότητας ενός ατόμου με μεγαλύτερη ακρίβεια ακόμη και από στενούς συγγενείς του.
Τι σημαίνει στην πράξη η αποδοχή των cookies
Τι επιτρέπεται, λοιπόν, όταν κάποιος επιλέγει βιαστικά «αποδοχή όλων των cookies» πριν διαβάσει ένα άρθρο ή επισκεφθεί μια ιστοσελίδα;
Όπως εξηγεί στην «Καθημερινή» ο δρ Κωνσταντίνος Λιμνιώτης, ειδικό επιστημονικό προσωπικό στην Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα (ΑΠΔΠΧ) και συμβασιούχος διδάσκων στο Ανοιχτό Πανεπιστήμιο Κύπρου, τα cookies είναι μικρά αρχεία κειμένου που αποθηκεύονται στη συσκευή του χρήστη από έναν ιστότοπο.
Τη διαχείρισή τους μπορεί να αναλαμβάνει είτε ο ίδιος ο πάροχος της ιστοσελίδας, στην περίπτωση των λεγόμενων first-party cookies, είτε κάποιος τρίτος ιστότοπος, όταν πρόκειται για third-party cookies.
Τα αρχεία αυτά μπορούν να εξυπηρετούν διαφορετικές λειτουργίες, μεταξύ των οποίων η συλλογή στατιστικών στοιχείων και η προβολή διαφημίσεων. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν οι διαφημίσεις που εμφανίζονται κατά την περιήγηση στο Διαδίκτυο και σχετίζονται με προϊόντα ή υπηρεσίες για τα οποία ο χρήστης έχει δείξει ενδιαφέρον.
Η χρήση των cookies και άλλων τεχνολογιών που καταγράφουν τη διαδικτυακή δραστηριότητα ρυθμίζεται από το άρθρο 4, παράγραφος 5, του νόμου 3471/2006, με τον οποίο ενσωματώθηκε στην ελληνική νομοθεσία η ευρωπαϊκή οδηγία 2002/58/ΕΚ.
Σύμφωνα με τη νομοθεσία, τα cookies διακρίνονται σε δύο βασικές κατηγορίες:
Απαραίτητα cookies: Είναι εκείνα που χρειάζονται για την παροχή μιας υπηρεσίας την οποία έχει ζητήσει ο ίδιος ο χρήστης. Σε αυτά περιλαμβάνονται, για παράδειγμα, τα cookies που είναι αναγκαία για την ολοκλήρωση μιας ηλεκτρονικής αγοράς.
Μη απαραίτητα cookies: Περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, τα διαφημιστικά cookies, τα οποία χρησιμοποιούνται για την καταγραφή ενδιαφερόντων και την προβολή στοχευμένων διαφημίσεων.
Για την εγκατάσταση των απαραίτητων cookies δεν απαιτείται συγκατάθεση του χρήστη. Αντίθετα, για τα μη απαραίτητα είναι αναγκαία η προηγούμενη, σαφής και ειδική συγκατάθεσή του. Και στις δύο περιπτώσεις, πάντως, ο χρήστης πρέπει να ενημερώνεται κατάλληλα για τη χρήση τους.
Οι πρακτικές που δεν επιτρέπονται
Παρά το συγκεκριμένο νομικό πλαίσιο, εξακολουθούν να εμφανίζονται προβληματικές πρακτικές από ορισμένους ιστοτόπους.
Μεταξύ των συνηθέστερων περιλαμβάνονται:
Η ελλιπής ενημέρωση των χρηστών σχετικά με τα cookies που χρησιμοποιούνται, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για cookies τρίτων εταιρειών.
Η εγκατάσταση μη απαραίτητων cookies χωρίς να έχει προηγηθεί η συγκατάθεση του χρήστη.
Η άσκηση πίεσης προς τους επισκέπτες ώστε να αποδεχθούν όλα τα cookies, για παράδειγμα μέσω προεπιλεγμένων επιλογών αποδοχής ή με την απόκρυψη των εναλλακτικών επιλογών άρνησης.
Παράλληλα, σε ευρωπαϊκό επίπεδο αναμένεται εδώ και χρόνια ο νέος κανονισμός e-Privacy, ο οποίος, μετά την ψήφιση και την έναρξη εφαρμογής του, πρόκειται να αντικαταστήσει το υφιστάμενο πλαίσιο της σχετικής οδηγίας. Στόχος είναι να διαμορφωθεί μια πιο ενιαία προσέγγιση για τη χρήση των cookies και την προστασία της ιδιωτικότητας των χρηστών στο Διαδίκτυο.
