Μια ομάδα 18 φυματικών ομήρων στο ναζιστικό στρατόπεδο «Παύλος Μελάς» της Θεσσαλονίκης, είχε ζητήσει τη βελτίωση των άθλιων συνθηκών κράτησής τους, ώστε να μπορέσουν να αντιμετωπίσουν την ασθένεια τους. Η απάντηση από τους Γερμανούς κατακτητές ήταν η εκτέλεση.
Οι 18 αυτοί Αναφιώτες ήταν επιζήσαντες της ομαδικής εκτέλεσης που είχε γίνει στις 30 Δεκεμβρίου του 1942 στο στρατόπεδο συγκέντρωσης στη Θεσσαλονίκη.
Η εκτέλεση:
Στις 30 Δεκεμβρίου του 1942 πραγματοποιείται ομαδική εκτέλεση στο «Κόκκινο Σπίτι» της Τριανδρίας, 45 ατόμων. Οι περισσότεροι από αυτούς ήταν κομμουνιστές εξόριστοι από τη δικτατορία Μεταξά και μέχρι το 1942 βρισκόντουσαν στο ξερονήσι της Ανάφης και μεταφέρθηκαν από τους χιτλερικούς κατακτητές στου «Παύλου Μελά» τον πρώτο καιρό της εισβολής τους στη χώρα. Η Ανάφη έχει αποκαλεστεί ένα από τα 4 "Νησιά του Θανάτου" λόγω της γεωγραφικής της θέσης.
Και οι 45, είχαν τη δυνατότητα να αποφύγουν την εκτέλεση, να ζήσουν, να μην οδηγηθούν στο εκτελεστικό απόσπασμα, αν έκαναν μία «παραχώρηση» στους κατακτητές, αν απαρνιούνταν την ελληνική τους ταυτότητα και δήλωναν Βούλγαροι. Το δίλημμα μεγάλο, το κόστος της άρνησής τους ακόμη μεγαλύτερο, η ίδια τους η ζωή.
Κανείς τους δεν συμφώνησε, οπότε διέταξαν να τους εκτελέσουν. Τους συγκεντρώνουν στο προαύλιο του στρατοπέδου και τους ανακοινώνουν τη μακάβρια είδηση, ότι σε λίγο θα εκτελεστούν.
«Αναφιώτες» μελλοθάνατοι όρθιοι, χωρίς την παραμικρή κίνηση και χωρίς μιλιά, μα με ψηλά το κεφάλι και το βλέμμα καρφωμένο στα χείλη των δημίων. Μπροστά τους υπάρχει η κρεμάλα και μετά από λίγο θάνατος.
Ο κατάλογος με τα ονόματα και τα άλλα στοιχεία των εκτελεσμένων, καθώς και την ημερομηνία εκτέλεσής τους, διασώθηκε χάρη σε έναν συγκρατούμενό τους, που είχε την προνοητικότητα να τα καταγράψει τη μέρα της εκτέλεσης σε ένα πρόχειρο κομμάτι χαρτί από ψώνια και να το διαφυλάξει επί 44 χρόνια, ώστε να μη σβηστεί ποτέ η πράξη αυτή.
