Δύο μαθητές της Γ΄ Γυμνασίου καλούνται να αποφασίσουν πώς θα συνεχίσουν τις σπουδές τους. Ο πρώτος έχει ήδη συζητήσει με τους γονείς του διάφορες επαγγελματικές επιλογές, έχει γνωρίσει ανθρώπους διαφορετικών ειδικοτήτων και διαθέτει πρόσβαση σε πληροφορίες για τις εκπαιδευτικές διαδρομές. Ο δεύτερος γνωρίζει ελάχιστα επαγγέλματα, ενώ οι συμβουλές που λαμβάνει περιορίζονται συνήθως στο τι «του ταιριάζει» με βάση τους βαθμούς του.
Τυπικά, και οι δύο έχουν μπροστά τους τις ίδιες εκπαιδευτικές δυνατότητες. Είναι, όμως, πραγματικά ισότιμες οι συνθήκες μέσα στις οποίες καλούνται να αποφασίσουν;
Το ερώτημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία με αφορμή πρόσφατα δημοσιεύματα για τη χαμηλή ελκυστικότητα των τεχνικών επαγγελμάτων. Σύμφωνα με έρευνα της Orientum (2025), μόλις το 2,52% των συμμετεχόντων μαθητών Λυκείου εκδήλωσε υψηλό ενδιαφέρον για τεχνικές εργασίες.
Πριν αναζητήσουμε τρόπους να κατευθύνουμε περισσότερους νέους προς συγκεκριμένους επαγγελματικούς κλάδους, αξίζει να εξετάσουμε κάτι θεμελιώδες: πόσες επαγγελματικές δυνατότητες γνωρίζουν πραγματικά οι έφηβοι και ποιοι παράγοντες διαμορφώνουν τις επιλογές τους;
Οι επαγγελματικές προσδοκίες δεν γεννιούνται στο κοινωνικό κενό
Η έρευνα της Orientum, με δείγμα 27.373 μαθητών και μαθητριών κατά την περίοδο 2022–2024, κατατάσσει τις τεχνικές εργασίες στην 36η θέση μεταξύ 38 κατηγοριών επαγγελματικών ενδιαφερόντων. Το ποσοστό υψηλού ενδιαφέροντος ήταν 2,52%, έναντι 2,71% την περίοδο 2012–2021.
Πρόκειται για μια διαχρονική τάση που αξίζει να διερευνηθεί. Ωστόσο, το δηλωμένο ενδιαφέρον δεν ταυτίζεται με την πρόθεση ή την τελική επαγγελματική επιλογή. Τα ενδιαφέροντα μπορούν να εξελίσσονται μέσα από εμπειρίες, ευκαιρίες μάθησης και νέες πληροφορίες.
Η Gottfredson (1981), μέσα από τη θεωρία της οριοθέτησης και του συμβιβασμού, ανέδειξε ότι τα παιδιά περιορίζουν σταδιακά το φάσμα των επαγγελμάτων που θεωρούν κατάλληλα για τον εαυτό τους, επηρεαζόμενα από κοινωνικές αντιλήψεις για το φύλο και το επαγγελματικό κύρος.
Αντίστοιχα, η Κοινωνικογνωστική Θεωρία Σταδιοδρομίας των Lent, Brown και Hackett (1994) υπογραμμίζει τη σημασία της αυτοαποτελεσματικότητας, των προσδοκιών αποτελέσματος και των περιβαλλοντικών ευκαιριών και εμποδίων.
Ένας μαθητής, επομένως, δεν αναρωτιέται μόνο αν του αρέσει ένα επάγγελμα. Αξιολογεί, συνειδητά ή ασυνείδητα, αν μπορεί να επιτύχει σε αυτό, αν θα αναγνωρίζεται κοινωνικά και αν ανταποκρίνεται στο μέλλον που φαντάζεται.
ΓΕΛ και ΕΠΑΛ: όταν οι εκπαιδευτικές διαδρομές αποκτούν κοινωνικές ταμπέλες
Στην ελληνική εκπαιδευτική πραγματικότητα, η επιλογή μεταξύ Γενικού και Επαγγελματικού Λυκείου δεν αντιμετωπίζεται πάντοτε ως διερεύνηση διαφορετικών, αλλά εξίσου θεμιτών διαδρομών.
Η πανεπιστημιακή εκπαίδευση συνδέεται συχνά με το κοινωνικό κύρος και την επαγγελματική επιτυχία. Αντίθετα, η επαγγελματική εκπαίδευση εξακολουθεί σε ορισμένα περιβάλλοντα να αντιμετωπίζεται ως επιλογή για μαθητές με χαμηλότερες σχολικές επιδόσεις.
Αυτή η αντίληψη μπορεί να λειτουργήσει περιοριστικά και προς τις δύο κατευθύνσεις.
Ένας μαθητής με υψηλή επίδοση ενδέχεται να αποθαρρύνεται από μια τεχνική ειδικότητα που τον ενδιαφέρει. Αντίστοιχα, ένας μαθητής με δυσκολίες σε ορισμένα σχολικά μαθήματα μπορεί να κατευθύνεται προς την επαγγελματική εκπαίδευση χωρίς να έχει προηγηθεί ουσιαστική διερεύνηση των ενδιαφερόντων και των στόχων του.
Η σχολική επίδοση αποτελεί σημαντική πληροφορία. Δεν μπορεί, όμως, να λειτουργεί ως ο μοναδικός δείκτης των επαγγελματικών δυνατοτήτων ενός ανθρώπου.
Η ισότιμη αντιμετώπιση των εκπαιδευτικών διαδρομών δεν σημαίνει ότι είναι ίδιες. Σημαίνει ότι καμία δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως προδιαγεγραμμένη επιλογή λόγω κοινωνικής προέλευσης ή σχολικών επιδόσεων.
Δεν έχουν όλοι οι μαθητές τους ίδιους επαγγελματικούς ορίζοντες
Η πρόσβαση στην επαγγελματική πληροφόρηση διαφέρει σημαντικά ανάλογα με το οικογενειακό, κοινωνικό και γεωγραφικό περιβάλλον.
Ένας έφηβος μπορεί να διαθέτει οικογενειακές γνωριμίες, οικονομική δυνατότητα μετακίνησης ή πρόσβαση σε εξατομικευμένη συμβουλευτική. Κάποιος άλλος ενδέχεται να βασίζεται αποκλειστικά στο σχολείο και στις διαθέσιμες πληροφορίες του διαδικτύου.
Η έκθεση The State of Global Teenage Career Preparation του ΟΟΣΑ (2025), βασισμένη σε δεδομένα περίπου 690.000 εφήβων από 81 χώρες και οικονομίες, καταδεικνύει ότι το κοινωνικό υπόβαθρο συνδέεται ισχυρά με τις εκπαιδευτικές φιλοδοξίες, συχνά περισσότερο από τις σχολικές επιδόσεις.
Το ζήτημα, συνεπώς, δεν είναι μόνο αν προσφέρονται θεωρητικά οι ίδιες επιλογές σε όλους, αλλά αν όλοι έχουν πραγματικές ευκαιρίες να τις γνωρίσουν.
Εδώ αναδεικνύεται ένας ουσιαστικός αντισταθμιστικός ρόλος του δημόσιου σχολείου: να διευρύνει τους επαγγελματικούς ορίζοντες ιδίως εκείνων των μαθητών που διαθέτουν λιγότερους εξωσχολικούς πόρους.
Οικογένεια, κοινωνικά δίκτυα και επαγγελματικά πρότυπα
Οι αντιλήψεις για την επαγγελματική επιτυχία δεν διαμορφώνονται αποκλειστικά μέσα στην τάξη. Η οικογένεια, οι συνομήλικοι, οι ψηφιακές πλατφόρμες και τα δημόσια πρότυπα επηρεάζουν την εικόνα των εφήβων για το μέλλον.
Η Έρευνα Συμβούλων Σταδιοδρομίας του Εργαστηρίου Συμβουλευτικής Επιστήμης και Επαγγελματικής Σταδιοδρομίας του ΕΚΠΑ (2026) καταγράφει, μέσα από τις αναφορές επαγγελματιών συμβούλων, την ανάδειξη νέων επαγγελματικών προτύπων, όπως η δημιουργία ψηφιακού περιεχομένου. Παράλληλα, επισημαίνει την ελλιπή πληροφόρηση, την περιορισμένη αυτογνωσία και τις οικογενειακές πιέσεις ως εμπόδια στη λήψη επαγγελματικών αποφάσεων.
Οι διαπιστώσεις αυτές αναδεικνύουν την ανάγκη οι νέοι να αποκτούν τη δυνατότητα κριτικής αξιολόγησης των επαγγελματικών προτύπων που συναντούν.
Ο στόχος δεν είναι να απορρίπτουμε τις σύγχρονες επαγγελματικές φιλοδοξίες, αλλά να βοηθούμε τους εφήβους να κατανοούν τις πραγματικές απαιτήσεις, τις ευκαιρίες και την αβεβαιότητα κάθε επαγγελματικής διαδρομής.
Από την ενημέρωση στη βιωματική διερεύνηση
Πόσες φορές ένας μαθητής έχει επισκεφθεί έναν πραγματικό χώρο εργασίας πριν επιλέξει εκπαιδευτική κατεύθυνση; Πόσες ευκαιρίες έχει να συνομιλήσει με έναν τεχνικό, έναν ερευνητή, έναν επαγγελματία υγείας ή έναν δημιουργό ψηφιακών εφαρμογών;
Η επαγγελματική ενημέρωση είναι αναγκαία, αλλά δεν αρκεί.
Η συστηματική ανασκόπηση των Wang, Li και Wang (2024), η οποία εξέτασε 25 μελέτες παρεμβάσεων, αναδεικνύει τη συμβολή οργανωμένων δράσεων στην επαγγελματική προσαρμοστικότητα και στη λήψη αποφάσεων των μαθητών.
Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή (2025) επισημαίνει σημαντικές υστερήσεις στην επαγγελματική εκπαίδευση στην Ελλάδα. Το 2024, μόλις το 15% των πρόσφατων αποφοίτων επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης είχε συμμετάσχει σε μάθηση στον χώρο εργασίας, έναντι 65,2% στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Τα ποσοστά αφορούν την εμπειρία των αποφοίτων, όχι τις δράσεις επαγγελματικού προσανατολισμού των σχολείων. Αναδεικνύουν, ωστόσο, τη σημασία της ουσιαστικής επαφής εκπαίδευσης και εργασίας.
Χρειάζεται επομένως ένας επαγγελματικός προσανατολισμός που δεν εξαντλείται στην παρουσίαση σχολών και επαγγελμάτων, αλλά ενθαρρύνει την προσωπική διερεύνηση.
Πέντε αλλαγές που μπορούν να γίνουν στο σχολείο
Μια περισσότερο ολοκληρωμένη προσέγγιση θα μπορούσε να οργανωθεί γύρω από πέντε βασικές κατευθύνσεις.
Πρώτον, συστηματική διερεύνηση από το Γυμνάσιο. Η αυτογνωσία, η αναγνώριση ενδιαφερόντων και αξιών και η γνωριμία με τον κόσμο της εργασίας χρειάζονται χρόνο. Δεν μπορούν να περιορίζονται στις τελευταίες εβδομάδες πριν από μια εκπαιδευτική επιλογή.
Δεύτερον, βιωματική γνωριμία με διαφορετικά επαγγέλματα. Επισκέψεις σε εργαστήρια, επιχειρήσεις, ερευνητικούς φορείς και χώρους εργασίας, με οργανωμένο αναστοχασμό, μπορούν να διευρύνουν τις επιλογές που θεωρούν οι μαθητές διαθέσιμες.
Τρίτον, ισότιμη παρουσίαση των εκπαιδευτικών διαδρομών. ΓΕΛ, ΕΠΑΛ, μαθητεία και μεταδευτεροβάθμια κατάρτιση χρειάζεται να παρουσιάζονται με σαφήνεια ως προς τις απαιτήσεις, τα δικαιώματα, τις δυνατότητες συνέχισης σπουδών και τις επαγγελματικές προοπτικές.
Τέταρτον, ουσιαστική συνεργασία με την οικογένεια. Οι γονείς μπορούν να συμμετέχουν σε ενημερωτικές και συμβουλευτικές δράσεις, αναγνωρίζοντας παράλληλα τη διαφορά ανάμεσα στην υποστήριξη και στην υποκατάσταση της απόφασης του παιδιού τους.
Πέμπτον, εξατομικευμένη υποστήριξη και ανάπτυξη δεξιοτήτων σχεδιασμού σταδιοδρομίας. Χρειάζονται κατάλληλα καταρτισμένοι επαγγελματίες, συνέχεια στις παρεμβάσεις και ιδιαίτερη μέριμνα για μαθητές που αντιμετωπίζουν κοινωνικά, οικονομικά ή εκπαιδευτικά εμπόδια.
Αυτές οι αλλαγές δεν μπορούν να στηρίζονται αποκλειστικά στην προσωπική πρωτοβουλία των εκπαιδευτικών. Προϋποθέτουν θεσμική υποστήριξη, πόρους και συνεργασία μεταξύ σχολείου, οικογένειας και υπηρεσιών Συμβουλευτικής Σταδιοδρομίας.
Το ζητούμενο δεν είναι να επιλέγουν όλοι το ίδιο
Η αντιμετώπιση των στερεοτύπων γύρω από τα τεχνικά επαγγέλματα δεν σημαίνει ότι περισσότεροι μαθητές πρέπει υποχρεωτικά να στραφούν προς αυτά. Ούτε ότι οι ανάγκες της αγοράς εργασίας είναι αδιάφορες για τις εκπαιδευτικές αποφάσεις.
Σημαίνει ότι οι πληροφορίες για την απασχόληση, τις αμοιβές και τις επαγγελματικές προοπτικές πρέπει να συνυπολογίζονται μαζί με τα ενδιαφέροντα, τις αξίες και τις δυνατότητες κάθε νέου.
Ένα σχολείο που υποστηρίζει ουσιαστικά τον επαγγελματικό προσανατολισμό δεν υπόσχεται ότι όλοι θα κάνουν την ιδανική επιλογή. Τους προσφέρει, όμως, περισσότερα εφόδια για να αποφασίζουν, να αναθεωρούν και να προσαρμόζονται στις αλλαγές της ζωής τους.
Γιατί η εκπαιδευτική ισότητα δεν ολοκληρώνεται όταν ανοίγουμε τις ίδιες πόρτες σε όλους. Απαιτεί να έχουν όλοι την ευκαιρία να γνωρίζουν πού οδηγούν και να αποφασίζουν ποια αξίζει να διαβούν.
---
Βιβλιογραφία
1. European Commission. (2025). Education and Training Monitor 2025: Greece. https://op.europa.eu/webpub/eac/education-and-training-monitor/en/country-reports/greece.html
2. Gottfredson, L. S. (1981). Circumscription and compromise: A developmental theory of occupational aspirations. Journal of Counseling Psychology, 28(6), 545–579. https://doi.org/10.1037/0022-0167.28.6.545
3. Lent, R. W., Brown, S. D., & Hackett, G. (1994). Toward a unifying social cognitive theory of career and academic interest, choice, and performance. Journal of Vocational Behavior, 45(1), 79–122. https://doi.org/10.1006/jvbe.1994.1027
4. OECD. (2025). The State of Global Teenage Career Preparation. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/d5f8e3f2-en
5. Orientum. (2025). Τα επαγγελματικά ενδιαφέροντα Ελλήνων μαθητών και μαθητριών: 2022–2024. https://www.orientum.gr
6. Wang, D., Li, Y., & Wang, G. (2024). A systematic review on career interventions for high school students. Frontiers in Psychology, 15, Article 1461503. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2024.1461503
7. Εργαστήριο Συμβουλευτικής Επιστήμης και Επαγγελματικής Σταδιοδρομίας ΕΚΠΑ. (2026). Έρευνα Συμβούλων Σταδιοδρομίας: Παρουσίαση ευρημάτων και προτάσεων. Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών. https://www.uoa.gr/fileadmin/depts/eds.uoa.gr/counselinglab/uploads/css/documents/Laboratory__NKUA_Survey_Sept2026.pdf
Λίγα λόγια για τον συντάκτη
Ο Οδυσσέας Διαμάντης είναι Ψυχολόγος, κάτοχος μεταπτυχιακού διπλώματος στη Θετική Ψυχολογία και υποψήφιος διδάκτορας του Παιδαγωγικού Τμήματος Δημοτικής Εκπαίδευσης του ΕΚΠΑ, με ερευνητικό αντικείμενο τη Συμβουλευτική Σταδιοδρομίας. Εκπαιδεύεται στη Συστημική Ψυχοθεραπεία και δραστηριοποιείται στην ψυχολογική υποστήριξη και στη συμβουλευτική σταδιοδρομίας. Τα επιστημονικά του ενδιαφέροντα εστιάζουν στην επαγγελματική ανάπτυξη, στην ελπίδα και στην προσωπική αυτενέργεια.
Ιστοσελίδα: https://odiamantis.gr
