Μια σημαντική διεθνής ερευνητική αποστολή στη Μήλο ολοκλήρωσαν το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών (ΕΚΠΑ) και το αμερικανικό ερευνητικό ινστιτούτο Monterey Bay Aquarium Research Institute (MBARI), αξιοποιώντας υποθαλάσσια ρομπότ και οπτικές ίνες για τη μελέτη του βυθού και της υδροθερμικής δραστηριότητας.
Η αποστολή με τίτλο «Multisensory Milos: 3D Mapping and Monitoring of Gas Seeps», που πραγματοποιήθηκε από τις 15 έως τις 25 Οκτωβρίου 2026, επικεντρώθηκε στη χαρτογράφηση των υποθαλάσσιων υδροθερμικών πεδίων του νησιού και στην παρακολούθηση των αερίων που εκλύονται από τον πυθμένα.
Στην έρευνα συνεργάστηκαν το Εργαστήριο Φυσικής Γεωγραφίας του Τμήματος Γεωλογίας και Γεωπεριβάλλοντος του ΕΚΠΑ και ερευνητικές ομάδες του MBARI από την Καλιφόρνια.
Γιατί οι επιστήμονες επέλεξαν τη Μήλο
Η Μήλος βρίσκεται στο ενεργό ηφαιστειακό τόξο του Νοτίου Αιγαίου και φιλοξενεί ένα από τα μεγαλύτερα γνωστά ρηχά υποθαλάσσια γεωθερμικά συστήματα παγκοσμίως.
Στον πυθμένα της, θερμά ρευστά και αέρια, όπως διοξείδιο του άνθρακα και μεθάνιο, αναδύονται μέσα από τα ιζήματα και τα πετρώματα, επηρεάζοντας τη γεωλογία και την οικολογία της περιοχής.
Η μελέτη αυτών των φαινομένων αποκτά ιδιαίτερη σημασία λόγω της σεισμικής δραστηριότητας της περιοχής, καθώς κατά τη διάρκεια σεισμών οι εκλύσεις αερίων ενδέχεται να ενταθούν.
Σύμφωνα με το ΕΚΠΑ, η καλύτερη κατανόηση των διεργασιών αυτών μπορεί να προσφέρει χρήσιμες πληροφορίες στις τοπικές αρχές, στους κατοίκους και στους επισκέπτες του νησιού.
Το υποθαλάσσιο ρομπότ MOLA χαρτογράφησε τον βυθό σε τρεις διαστάσεις
Το πρώτο σκέλος της αποστολής πραγματοποιήθηκε με το αυτόνομο υποθαλάσσιο ρομπότ MOLA AUV, το οποίο διαθέτει προηγμένες κάμερες, σαρωτή λέιζερ, ηχοβολιστή και συστήματα πλοήγησης υψηλής ακρίβειας.
Το ρομπότ, βάρους περίπου 30 κιλών, μπορεί να καταδυθεί έως τα 500 μέτρα.
Κατά την πρώτη του κατάδυση, στην περιοχή του Παλαιοχωρίου, εξερεύνησε τον πυθμένα για περίπου τέσσερις ώρες, καταγράφοντας εκτεταμένο υδροθερμικό πεδίο με φυσαλίδες αερίου να αναδύονται μέσα από την άμμο.
Στη συνέχεια, οι ερευνητές επέκτειναν τις αποστολές σε βάθη 80 έως 100 μέτρων, καθώς και στον κόλπο του Σπαθίου, όπου οι βαθύτερες εκλύσεις δεν είχαν μελετηθεί λεπτομερώς.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η χαρτογράφηση της ζώνης των 30 έως 80 μέτρων, η οποία παρέμενε μέχρι σήμερα αχαρτογράφητη.
Τα δεδομένα που συγκεντρώθηκαν θα χρησιμοποιηθούν για τη δημιουργία χαρτών υψηλής ανάλυσης και τρισδιάστατων μοντέλων, με στόχο τη διερεύνηση της σχέσης μεταξύ τεκτονικών ρηγμάτων, υδροθερμικών ρευστών και μορφολογίας του πυθμένα.
Οπτικές ίνες 500 μέτρων «ακούν» τις φυσαλίδες αερίων
Το δεύτερο σκέλος της αποστολής περιλάμβανε το καινοτόμο πείραμα DASH (Distributed Acoustic Sensing of Hydrothermal emissions), το οποίο αξιοποίησε ένα καλώδιο οπτικών ινών μήκους 500 μέτρων ως υποθαλάσσιο σύστημα ακουστικής παρακολούθησης.
Το καλώδιο τοποθετήθηκε στον κόλπο του Παλαιοχωρίου, πάνω σε ενεργό υδροθερμικό πεδίο, σε βάθη έως περίπου 20 μέτρων.
Η τεχνολογία βασίζεται στην αποστολή παλμών λέιζερ μέσα στην οπτική ίνα και στην ανίχνευση εξαιρετικά μικρών μεταβολών του ανακλώμενου φωτός.
Με τον τρόπο αυτό, το καλώδιο λειτουργεί ως εκτεταμένη συστοιχία αισθητήρων, καταγράφοντας δονήσεις και ακουστικές διαταραχές που προκαλούνται από τις φυσαλίδες αερίων.
Στόχος των επιστημόνων είναι να διαπιστώσουν εάν οι ήχοι αυτοί μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τον υπολογισμό της ποσότητας των αερίων που εκλύονται και την παρακολούθηση των μεταβολών τους στον χρόνο.
Για την εγκατάσταση του εξοπλισμού δημιουργήθηκε προσωρινό εργαστήριο κοντά στην παραλία, ενώ δύτες της ομάδας Milos Scubaholics ανέλαβαν την τοποθέτηση του καλωδίου στον αμμώδη πυθμένα.
Νέες δυνατότητες παρακολούθησης της υποθαλάσσιας δραστηριότητας
Εφόσον η μέθοδος DASH αποδειχθεί αποτελεσματική, θα μπορούσε να επιτρέψει τη συνεχή παρακολούθηση υδροθερμικών πεδίων σε μεγάλες εκτάσεις και για μεγάλα χρονικά διαστήματα, προσφέροντας νέα δεδομένα για τη συμπεριφορά των υποθαλάσσιων εκλύσεων αερίων.
Από ελληνικής πλευράς στην αποστολή συμμετείχαν καθηγήτρια του Τμήματος Γεωλογίας και Γεωπεριβάλλοντος του ΕΚΠΑ, η οποία πρότεινε τη συνεργασία, και ο Απόστολος Μπούγλας, μεταπτυχιακός φοιτητής του Διιδρυματικού Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών Ωκεανογραφίας και Διαχείρισης Θαλάσσιου Περιβάλλοντος.
Από την πλευρά του MBARI συμμετείχαν το CoMPAS Lab, με επικεφαλής τον Principal Engineer Giancarlo Troni, και η ομάδα Seafloor Processes, με επικεφαλής τον Senior Scientist Aaron Micallef.
Η ερευνητική αποστολή συνδύασε δύο διαφορετικές τεχνολογικές προσεγγίσεις, την τρισδιάστατη χαρτογράφηση και την ακουστική παρακολούθηση, με στόχο την καλύτερη κατανόηση του υποθαλάσσιου υδροθερμικού συστήματος της Μήλου.
