Εκπαίδευση 0

Τα σχολεία δεν έχουν ανάγκη μόνο μια πολιτική προσλήψεων εκπαιδευτικών. Χρειάζονται και πολιτική παραμονής στο επάγγελμα.

ταξη
Google Logo Μάθε πρώτος όλες τις σημαντικές ειδήσεις. Βάλε το alfavita.gr στα αποτελέσματα αναζήτησης της Google
Το μεγάλο στοίχημα, λοιπόν, δεν είναι μόνο να καλυφθούν οι θέσεις που αδειάζουν. Είναι να μη φτάσει το ελληνικό σχολείο στο σημείο να διαθέτει θέσεις, αλλά να μην υπάρχουν αρκετοί άνθρωποι που να θεωρούν ότι αξίζει να μείνουν σε αυτές.

Υπάρχει ένα πρόβλημα στο σχολείο που δεν φαίνεται αμέσως στους διαδρόμους, δεν αποτυπώνεται σε μια ανακοίνωση για κενά και δεν λύνεται με μία ακόμη φάση προσλήψεων αναπληρωτών, γιατί βρίσκεται πολύ βαθύτερα μέσα στη δομή του ίδιου του εκπαιδευτικού συστήματος: το προσωπικό γερνά, χιλιάδες έμπειροι εκπαιδευτικοί πλησιάζουν στη συνταξιοδότηση και, την ίδια στιγμή, το σχολείο δυσκολεύεται ολοένα περισσότερο όχι μόνο να ανανεώσει τις γενιές του αλλά και να κρατήσει τους νεότερους εκπαιδευτικούς μέσα στην τάξη για πολλά χρόνια.

Τα στοιχεία του Education at a Glance 2026 δείχνουν ότι το πρόβλημα δεν αφορά μία χώρα ούτε μία συγκυρία, αλλά έχει πλέον σαφή διεθνή χαρακτηριστικά, καθώς στις χώρες του ΟΟΣΑ ένας στους τέσσερις εκπαιδευτικούς της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης είναι ηλικίας 55 ετών και άνω, την ώρα που παράλληλα καταγράφονται αποχωρήσεις και ανθρώπων που βρίσκονται ακόμη στα πρώτα χρόνια της σταδιοδρομίας τους.

Το μήνυμα είναι δύσκολο να αγνοηθεί: από τη μία πλευρά ένα μεγάλο κύμα έμπειρων εκπαιδευτικών πλησιάζει φυσιολογικά προς την έξοδο και, από την άλλη, τα εκπαιδευτικά συστήματα διαπιστώνουν ότι ούτε η είσοδος νέων ανθρώπων στο επάγγελμα είναι δεδομένη ούτε η παραμονή τους σε αυτό μπορεί πλέον να θεωρείται αυτονόητη.

Ελλάδα: 5.043 αποχωρήσεις μέσα σε μία χρονιά

Στην Ελλάδα η συζήτηση δεν αφορά κάποιο μακρινό δημογραφικό σενάριο, αλλά μια πραγματικότητα που έχει ήδη αρχίσει να καταγράφεται με πολύ μεγάλους αριθμούς.

Το 2026 οι παραιτήσεις και οι αυτοδίκαιες αποχωρήσεις εκπαιδευτικών και μελών ΕΕΠ-ΕΒΠ έφτασαν τις 5.043, με 2.445 από αυτές να αφορούν την Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση και 2.588 τη Δευτεροβάθμια, ενώ πριν από την ολοκλήρωση των ανακλήσεων οι σχετικές αιτήσεις είχαν ανέλθει στις 5.492.

Και πίσω από τον συνολικό αριθμό κρύβονται κλάδοι που χάνουν μέσα σε μία χρονιά εκατοντάδες έμπειρους εκπαιδευτικούς.

Στην Πρωτοβάθμια καταγράφονται 1.703 αποχωρήσεις δασκάλων ΠΕ70, ενώ στη Δευτεροβάθμια οι μεγαλύτερες απώλειες εμφανίζονται στους Φιλολόγους ΠΕ02 με 568 αποχωρήσεις, στους Μαθηματικούς ΠΕ03 με 303 και στους Φυσικούς ΠΕ04.01 με 180.

Δεν πρόκειται λοιπόν για έναν αριθμό που μπορεί να αντιμετωπιστεί λογιστικά, σαν να αδειάζουν απλώς μερικές χιλιάδες οργανικές θέσεις οι οποίες θα ξαναγεμίσουν με την επόμενη προκήρυξη.

Πρόκειται για ταυτόχρονη αποχώρηση χιλιάδων ανθρώπων με πολυετή εμπειρία, οι οποίοι είχαν μάθει να διαχειρίζονται τάξεις, κρίσεις, δύσκολες σχολικές χρονιές, γονείς, διοικητικά προβλήματα και καθημερινές ισορροπίες που κανένα εγχειρίδιο παιδαγωγικής δεν μπορεί να μεταδώσει αυτούσιες στον επόμενο.

Οι διορισμοί δεν αντικαθιστούν μηχανικά τις αποχωρήσεις

Το 2026 ανακοινώθηκαν 5.487 νέοι μόνιμοι διορισμοί εκπαιδευτικών και μελών ΕΕΠ-ΕΒΠ, ενώ τον Αύγουστο προχώρησαν οι μόνιμοι διορισμοί 4.789 εκπαιδευτικών σε κενές οργανικές θέσεις Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης.

Η αριθμητική εικόνα θα μπορούσε εύκολα να δημιουργήσει την εντύπωση ότι το σύστημα ισοσκελίζει τις απώλειες. Δεν συμβαίνει όμως έτσι.

Οι αποχωρήσεις και οι διορισμοί δεν ταυτίζονται ούτε ως προς τις ειδικότητες ούτε ως προς τις περιοχές ούτε ως προς το είδος των θέσεων, ενώ η Ειδική Αγωγή, τα Μουσικά Σχολεία, οι ανάγκες σε ΕΕΠ-ΕΒΠ και τα διαφορετικά γεωγραφικά κενά δημιουργούν μια πολύ πιο σύνθετη εικόνα από ένα απλό «φεύγουν 5.000 – μπαίνουν 5.000».

Ένας φιλόλογος που αποχωρεί από ένα σχολείο σε συγκεκριμένη περιοχή δεν σημαίνει ότι αντικαθίσταται αυτομάτως από έναν νέο φιλόλογο στην ίδια περιοχή, όπως επίσης μια οργανική θέση που καλύπτεται σήμερα δεν σημαίνει ότι εξαφανίζονται οι λειτουργικές ανάγκες που θα εμφανιστούν λίγες εβδομάδες αργότερα.

Γι' αυτό και το ελληνικό σχολείο εξακολουθεί κάθε Σεπτέμβριο να χρειάζεται δεκάδες χιλιάδες αναπληρωτές, γεγονός που από μόνο του δείχνει ότι το πρόβλημα δεν είναι απλώς αριθμητικό αλλά βαθιά δομικό.

Μαζί με τον εκπαιδευτικό φεύγει και η μνήμη του σχολείου

Όταν ένας δάσκαλος ή ένας καθηγητής αποχωρεί ύστερα από 30 ή 35 χρόνια υπηρεσίας, δεν αφήνει πίσω του μόνο μία κενή θέση και ένα όνομα που πρέπει να αντικατασταθεί σε έναν πίνακα. Φεύγει μαζί του ένα κομμάτι της άτυπης μνήμης του σχολείου.

Φεύγει η εμπειρία του ανθρώπου που έχει δει δεκάδες αλλαγές προγραμμάτων, μεταρρυθμίσεις που ήρθαν και έφυγαν, κρίσεις που αντιμετωπίστηκαν μέσα στην τάξη, μαθητές που χρειάστηκαν διαφορετικούς τρόπους προσέγγισης και σχολικές πραγματικότητες που δεν χωρούν εύκολα σε εγκυκλίους και οδηγίες.

Οι νέοι εκπαιδευτικοί ασφαλώς φέρνουν άλλη ενέργεια, νέες παιδαγωγικές πρακτικές, μεγαλύτερη εξοικείωση με τις τεχνολογίες και διαφορετικές επιστημονικές προσλαμβάνουσες.

Το ζητούμενο όμως δεν είναι να αντικαθίσταται απλώς μια ηλικιακή ομάδα από μια άλλη, αλλά να υπάρχει ομαλή διαδοχή γενεών, ώστε η εμπειρία να μη χάνεται και το σχολείο να μη λειτουργεί κάθε λίγα χρόνια σαν να πρέπει να ξαναανακαλύψει από την αρχή τον τρόπο με τον οποίο στέκεται όρθιο.

Δεν αρκεί να διοριστεί κάποιος – Πρέπει να θέλει και να μείνει

Και εδώ βρίσκεται ίσως το πιο αιχμηρό σημείο της συζήτησης. Για χρόνια η πολιτική για το εκπαιδευτικό προσωπικό σχεδόν εξαντλούνταν στην ερώτηση «πόσοι θα προσληφθούν».

Σήμερα αυτή η ερώτηση δεν αρκεί. Σύμφωνα με τα στοιχεία του ΟΟΣΑ, το 6,4% των πλήρως καταρτισμένων εκπαιδευτικών αποχώρησε από το επάγγελμα μέσα σε μία μόνο σχολική χρονιά στις χώρες για τις οποίες υπάρχουν διαθέσιμα δεδομένα.

Αυτό σημαίνει ότι ένα εκπαιδευτικό σύστημα μπορεί να επενδύει χρόνο και χρήματα για να προσελκύσει νέους εκπαιδευτικούς και, λίγα χρόνια αργότερα, να τους βλέπει να αποχωρούν επειδή η καθημερινότητα της δουλειάς αποδεικνύεται πολύ πιο δύσκολη από όσο περίμεναν.

Η πραγματική ερώτηση, επομένως, δεν είναι μόνο πόσοι θα μπουν στο σχολείο, αλλά τι σχολείο θα βρουν όταν μπουν.

Ο διορισμός τελειώνει γρήγορα – Η καθημερινότητα μένει

Η ελληνική πραγματικότητα είναι ακόμη πιο απαιτητική για έναν νέο εκπαιδευτικό, γιατί η στιγμή του διορισμού μπορεί να συνοδεύεται από χαρά και ανακούφιση, όμως η καθημερινότητα που ακολουθεί είναι συχνά πολύ λιγότερο εορταστική.

Ο νεοδιόριστος μπορεί να βρεθεί εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά από το σπίτι του, να πληρώνει υψηλό ενοίκιο σε μια περιοχή όπου η στέγαση έχει γίνει σχεδόν απαγορευτική, να μετακινείται καθημερινά σε δύο ή τρία σχολεία, να καλείται να συμπληρώνει ωράριο σε διαφορετικούς δήμους και ταυτόχρονα να αντιμετωπίζει έναν ολοένα αυξανόμενο όγκο γραφειοκρατικών, διοικητικών και εξωδιδακτικών υποχρεώσεων.

Το επάγγελμα μπορεί να εξακολουθεί να έχει μεγάλη παιδαγωγική γοητεία, αλλά η γοητεία εξαντλείται γρήγορα όταν η καθημερινότητα μετατρέπεται σε έναν συνδυασμό στεγαστικού άγχους, συνεχών μετακινήσεων, χαμηλής οικονομικής άνεσης και διαρκούς διοικητικής πίεσης.

Και εδώ ακριβώς φαίνεται το όριο μιας πολιτικής που μετράει μόνο πόσους διορίζει. Το πρόβλημα δεν είναι μόνο ποιοι θα προσληφθούν, αλλά αν το επάγγελμα εξακολουθεί να μπορεί να κρατήσει όσους μπαίνουν σε αυτό

Το κράτος δεν χρειάζεται μόνο πολιτική προσλήψεων. Χρειάζεται πολιτική παραμονής στο επάγγελμα.

Η επαγγελματική εξουθένωση δεν δημιουργείται μόνο από τον αριθμό των διδακτικών ωρών, αλλά από τη διαρκή αίσθηση ότι η δουλειά γίνεται δυσκολότερη, οι απαιτήσεις αυξάνονται, η γραφειοκρατία διογκώνεται, οι συγκρούσεις πολλαπλασιάζονται, η αυτονομία περιορίζεται και, παρ’ όλα αυτά, η κοινωνική αναγνώριση παραμένει χαμηλή.

Το ερώτημα, επομένως, δεν είναι απλώς αν θα βρεθούν αρκετοί άνθρωποι για να αντικαταστήσουν όσους φεύγουν. Το ερώτημα είναι ποιο επάγγελμα θα παραδώσουμε σε αυτούς που έρχονται.

Γιατί ένα εκπαιδευτικό σύστημα δεν ανανεώνεται πραγματικά όταν ένας 60χρονος εκπαιδευτικός αποχωρεί και ένας 35χρονος ή 40χρονος παίρνει τη θέση του. Ανανεώνεται όταν ο νεότερος μπορεί να ζήσει αξιοπρεπώς από τη δουλειά του, να εγκατασταθεί στον τόπο όπου υπηρετεί, να επιμορφωθεί, να εξελιχθεί, να μη διασπάται σε τρία σχολεία, να μην εξαντλείται από τη γραφειοκρατία και, κυρίως, να αισθάνεται ότι έχει λόγο να παραμείνει στην τάξη.

Το μεγάλο στοίχημα, λοιπόν, δεν είναι μόνο να καλυφθούν οι θέσεις που αδειάζουν. Είναι να μη φτάσει το ελληνικό σχολείο στο σημείο να διαθέτει θέσεις, αλλά να μην υπάρχουν αρκετοί άνθρωποι που να θεωρούν ότι αξίζει να μείνουν σε αυτές.

0 Δείτε τα σχόλια

Όλες οι σημαντικές ειδήσεις στο alfavita.gr

Το βίντεο του alfavita με 700.000 προβολές για σχολείο της Κυψέλης! Πώς θα στείλετε την δικιά σας σχολική ιστορία

Νέος Συναγερμός σε σχολείο της Αττικής για πιθανή διαρροή αερίου 

Google Logo Μάθε πρώτος όλες τις σημαντικές ειδήσεις. Βάλε το alfavita.gr στα αποτελέσματα αναζήτησης της Google
Viber Ακολουθήστε το Αlfavita στο Viber

εκπαίδευση