Υπάρχουν παιδιά που προπονούνται καθημερινά, ταξιδεύουν για αγώνες, στερούνται ελεύθερο χρόνο και προσπαθούν να συνδυάσουν τον πρωταθλητισμό με το σχολείο. Η πολιτεία οφείλει να αναγνωρίζει τον κόπο τους. Τα προνόμια εισαγωγής στα πανεπιστήμια πρέπει να διατηρηθούν για τους πραγματικούς πρωταθλητές. Δεν μπορούν να πληρώσουν αυτοί τις καταχρήσεις άλλων.
Οι πρόσφατες καταγγελίες όμως, αναδεικνύουν ένα σοβαρό πρόβλημα. Η παραίτηση του υφυπουργού Ανάπτυξης Λάζαρου Τσαβδαρίδη, μετά τις καταγγελίες για την αθλητική συμμετοχή της κόρης του, και οι αναφορές της ΟΙΕΛΕ (Ομοσπονδία Ιδιωτικών Εκπαιδευτικών Λειτουργών Ελλάδας) για εικονική φοίτηση, αμφισβητούμενα σχολικά πρωταθλήματα και πιθανές διασυνδέσεις σχολείων με αθλητικούς παράγοντες απαιτούν πλήρη διερεύνηση. Ο πρώην υφυπουργός αρνήθηκε την αθέμιτη χρήση της μοριοδότησης και η ομοσπονδία υποστήριξε ότι τηρήθηκαν οι κανονισμοί. Οι καταγγελίες δεν αποδεικνύουν ενοχή, το ερώτημα όμως παραμένει. Επιβραβεύεται η πραγματική αθλητική προσπάθεια ή μπορεί κανείς να εξασφαλίσει πανεπιστημιακά προνόμια με ένα φύλλο αγώνα και τις κατάλληλες γνωριμίες;
Το πρόβλημα είναι παλιό. Το 2001 ασκήθηκαν κακουργηματικές διώξεις για φερόμενες πλαστές βεβαιώσεις αθλητικών διακρίσεων που συνδέονταν με πανεπιστημιακές εισαγωγές. Το 2005, διακομματική επιτροπή της Βουλής αναγνώριζε ότι ορισμένοι μαθητές - αθλητές, γονείς, προπονητές και σχολεία κατέφευγαν σε «γνωστές μεθοδεύσεις και παραβατικές συμπεριφορές» για να εξασφαλίσουν προνόμια. Και ζητούσε την αναθεώρηση του συστήματος χορήγησής τους.
Πέρασαν 21 χρόνια. Στο μεταξύ, το άρθρο 34 του αθλητικού νόμου του 1999 έχει τροποποιηθεί 51 φορές, σύμφωνα με την υπουργό Παιδείας. Δεν αφορούν όλες οι αλλαγές την πανεπιστημιακή εισαγωγή. Υπήρξαν όμως και αναδρομικές ρυθμίσεις: το 2019 για διακρίσεις αθλητών σωματείων που απέκτησαν εκ των υστέρων την απαιτούμενη αναγνώριση, το 2025 για τον ορισμό της αθλητικής νίκης. Μπορεί να διορθώθηκαν πραγματικές αδικίες. Ποιοι, όμως, ζήτησαν τις αλλαγές και ποιοι ωφελήθηκαν; Υπήρξαν πιέσεις οργανωμένων συμφερόντων; Δεν αρκεί να ελέγχουμε ποιος αξιοποίησε τον νόμο. Πρέπει να ελέγχουμε και ποιος ζήτησε να αλλάξει.
Το φαινόμενο δεν είναι ελληνική πρωτοτυπία. Ο Αμερικανός πολιτικός φιλόσοφος και καθηγητής του Χάρβαρντ Μάικλ Σαντέλ, στο βιβλίο του «Η τυραννία της αξίας», περιγράφει το σκάνδαλο «Varsity Blues» του 2019. Πλούσιοι γονείς πλήρωναν για να εμφανίζονται τα παιδιά τους ως αθλητές και να εισάγονται σε περιζήτητα πανεπιστήμια. Ο Σαντέλ προχωρά βαθύτερα και δείχνει πώς το χρήμα και τα κοινωνικά προνόμια μπορούν να παρουσιάζονται ως προσωπική αξία.
Η επιστημονική έρευνα φωτίζει αυτή την ανισότητα. Οι οικονομολόγοι Ρατζ Τσέτι, Ντέιβιντ Ντέμινγκ και Τζον Φρίντμαν, ερευνητές των αμερικανικών πανεπιστημίων Χάρβαρντ και Μπράουν, αναλύοντας στοιχεία εισαγωγών, φορολογικά δεδομένα και εξεταστικές επιδόσεις, διαπίστωσαν ότι τα παιδιά του πλουσιότερου 1% είχαν υπερδιπλάσια πιθανότητα φοίτησης στα κορυφαία ιδιωτικά πανεπιστήμια των ΗΠΑ, όπου ο αριθμός των υποψηφίων είναι πολύ μεγαλύτερος από τις διαθέσιμες θέσεις, σε σχέση με παιδιά μεσαίων εισοδημάτων με αντίστοιχους βαθμούς. Η επιλογή αθλητών αποτελούσε έναν από τους μηχανισμούς αυτού του πλεονεκτήματος.
Στην Ελλάδα, η Χρυσάνθη Παπαθανασοπούλου, σε διδακτορική έρευνα του Πανεπιστημίου Πατρών (2026), διαπίστωσε ότι οι φοιτητές του ιδρύματος προέρχονται δυσανάλογα από κοινωνικά και μορφωτικά ευνοημένες οικογένειες, ενώ οι εργατικές και λαϊκές οικογένειες υποεκπροσωπούνται.
Οι ανισότητες αρχίζουν ακόμη νωρίτερα. Ελληνική επιστημονική μελέτη της Βιλελμίνης Καραγιάννη και συνεργατών (2020) σε 18.264 παιδιά ηλικίας 6 - 15 ετών, έδειξε ότι η υψηλότερη κοινωνικοοικονομική θέση συνδέεται με μεγαλύτερη συμμετοχή στον οργανωμένο αθλητισμό. Άλλο παιδί έχει εγκαταστάσεις, προπονητή και χρήματα για μετακινήσεις κι άλλο δεν έχει ούτε γήπεδο κοντά του. Δεν ξεκινούν όλα από την ίδια αφετηρία.
Οι έρευνες αυτές δεν αποδεικνύουν ότι οι αθλητικές διακρίσεις αγοράζονται. Δείχνουν όμως ότι οι ευκαιρίες δεν μοιράζονται ισότιμα και οι δυνατότητες ενός παιδιού να διακριθεί εξαρτώνται και από την οικονομική και κοινωνική θέση της οικογένειάς του. Κι όταν η αθλητική διάκριση δίνει επιπλέον μόρια για το πανεπιστήμιο, τα παιδιά των πιο εύπορων οικογενειών αποκτούν ένα ακόμη πιθανό πλεονέκτημα απέναντι στα παιδιά των λαϊκών στρωμάτων.
Από το 1988 λειτουργούσαν στην Ελλάδα τα λεγόμενα Αθλητικά Σχολεία, με Τμήματα Αθλητικής Διευκόλυνσης στα δημόσια Γυμνάσια και αργότερα στα Λύκεια. Πανεπιστημιακή αξιολόγηση του 2006 είχε διαπιστώσει σοβαρές αδυναμίες και πρότεινε αλλαγές. Από το 2011 ο θεσμός περιορίστηκε και σταδιακά έπαψε να λειτουργεί, χωρίς να εξασφαλιστεί αντίστοιχη δημόσια δομή στήριξης των μαθητών αθλητών και αθλητριών.
Δεκαπέντε χρόνια αργότερα, η κυβέρνηση σχεδιάζει νέα Πρότυπα Αθλητικά Γυμνάσια και Λύκεια, αρχικά σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη, από τον Σεπτέμβριο του 2027. Σύμφωνα με τον μέχρι τώρα σχεδιασμό, οι αθλητικές ομοσπονδίες θα προτείνουν μαθητές για επιλογή. Με ποια κριτήρια και ποιους ανεξάρτητους ελέγχους; Και πώς θα έχουν πρόσβαση τα παιδιά της περιφέρειας; Ένας δημόσιος θεσμός στήριξης των αθλητών δεν πρέπει να καταλήξει σε νέο πεδίο εξυπηρέτησης συμφερόντων.
Υπάρχει και η παιδαγωγική πλευρά. Τι μαθαίνει ένα παιδί όταν οι ενήλικοι του εξασφαλίζουν μια διάκριση χωρίς αντίστοιχη προσπάθεια; Ότι οι κανόνες παρακάμπτονται όταν διαθέτεις γνωριμίες. Γι' αυτό οι ευθύνες πρέπει να αναζητούνται πρώτα σε όσους οργανώνουν, υπογράφουν, πιστοποιούν και ελέγχουν και όχι στο δημόσιο διασυρμό ανηλίκων.
Η αντιμετώπιση απαιτεί ανεξάρτητο έλεγχο των αθλητικών διακρίσεων, με διασταύρωση μητρώων, αγωνιστικών στοιχείων και σχολικής φοίτησης. Να εξετάζεται η πραγματική αθλητική δραστηριότητα σε βάθος χρόνου, χωρίς να αδικούνται αναπληρωματικοί ή τραυματίες. Να ελέγχεται η αξιοπιστία των πρωταθλημάτων, να επιβάλλονται κυρώσεις όπου αποδεικνύονται παραβάσεις και να δημοσιοποιούνται κάθε χρόνο ανωνυμοποιημένα στοιχεία για εισαγωγές και ελέγχους.
Χρειάζεται επίσης, πλήρης δημόσιος απολογισμός των 51 νομοθετικών αλλαγών, των αιτιολογιών τους, των αιτημάτων που προηγήθηκαν και των αποτελεσμάτων τους. Παράλληλα, ανασυγκρότηση της δημόσιας αθλητικής εκπαίδευσης, με σχολεία προσβάσιμα σε όλους, δωρεάν εγκαταστάσεις, στήριξη μετακινήσεων και εκπαιδευτική βοήθεια.
Η Ολομέλεια του Συμβουλίου της Επικρατείας, με την απόφαση 1537/2023, έκρινε συνταγματική τη μοριοδότηση υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις. Για τις συνήθεις κατηγορίες οι θέσεις είναι υπεράριθμες, δεν αφαιρούνται από τους υπόλοιπους υποψηφίους. Η λύση λοιπόν δεν είναι η κατάργηση των προνομίων των πραγματικών πρωταθλητών, αλλά η προστασία τους.
Η πολιτεία γνώριζε το πρόβλημα επί δεκαετίες. Είχε καταγγελίες, πορίσματα και προειδοποιήσεις. Άλλαξε δεκάδες φορές τον νόμο, αλλά δεν απέτρεψε την επανεμφάνιση παρόμοιων υποθέσεων. Δεν μπορεί λοιπόν να επικαλείται ξανά την έκπληξη. Οφείλει να λογοδοτήσει για όσα έλεγξε, για όσα άφησε ανεξέλεγκτα και για τις ευθύνες που προκύπτουν.
Τα προνόμια να μείνουν στους πραγματικούς πρωταθλητές/πρωταθλήτριες και όσοι αποδεδειγμένα οργάνωσαν, διευκόλυναν ή συγκάλυψαν την εξαπάτηση να υποστούν τις προβλεπόμενες ποινικές και πειθαρχικές κυρώσεις, χωρίς εξαιρέσεις και χωρίς ασυλία.
ΠΗΓΕΣ:
Ποσοτική διερεύνηση του κοινωνικού προφίλ των φοιτητών του Πανεπιστημίου Πατρών