Μια πρώτη συστηματική αποτύπωση του τρόπου με τον οποίο τα παιδιά και οι έφηβοι κινούνται μέσα στο σύγχρονο ψηφιακό περιβάλλον επιχειρεί το Υπουργείο Παιδείας, μέσα από πιλοτική έρευνα που θα πραγματοποιηθεί σε σχολικές μονάδες από όλες τις Περιφερειακές Διευθύνσεις Εκπαίδευσης.
Στο επίκεντρο μπαίνουν ζητήματα που μέχρι πριν από λίγα χρόνια βρίσκονταν έξω από την καθημερινή σχολική ατζέντα: τεχνητή νοημοσύνη, deepfakes, παραπληροφόρηση, κοινωνικά δίκτυα, αλγόριθμοι, ψηφιακές πλατφόρμες, πνευματικά δικαιώματα και ασφάλεια στο διαδίκτυο.
Η έρευνα εντάσσεται στην προετοιμασία της Εθνικής Στρατηγικής για την Παιδεία στα Μέσα 2027–2030 και αποσκοπεί στο να καταγράψει όχι μόνο τις ψηφιακές συνήθειες των μαθητών, αλλά και τις δυσκολίες, τις αντιλήψεις και τις πραγματικές εκπαιδευτικές ανάγκες που δημιουργεί η καθημερινή τους επαφή με το διαδίκτυο.
Δείτε την εγκύκλιο του υπουργείου Παιδείας εδώ.
Από την Ε΄ Δημοτικού έως τη Γ΄ Λυκείου
Στην πιλοτική εφαρμογή θα συμμετάσχουν μαθητές και μαθήτριες από:
- Ε΄ και ΣΤ΄ Δημοτικού
- Α΄, Β΄ και Γ΄ Γυμνασίου
- Α΄, Β΄ και Γ΄ Γενικού και Επαγγελματικού Λυκείου
Τα σχολεία θα επιλεγούν από τις Περιφερειακές Διευθύνσεις Εκπαίδευσης, με στόχο το δείγμα να αποτυπώνει όσο γίνεται καλύτερα διαφορετικές γεωγραφικές περιοχές και χαρακτηριστικά του μαθητικού πληθυσμού.
25 λεπτά μπροστά σε έναν υπολογιστή
Τα ερωτηματολόγια θα συμπληρωθούν ηλεκτρονικά από τις 16 έως τις 26 Νοεμβρίου, κατά προτίμηση στα εργαστήρια Πληροφορικής ή σε άλλο κατάλληλο χώρο των σχολείων.
Η διαδικασία θα διαρκεί περίπου 25 λεπτά και θα πραγματοποιείται υπό την επίβλεψη εκπαιδευτικού.
Δεν πρόκειται για τεστ γνώσεων και δεν υπάρχουν σωστές ή λανθασμένες απαντήσεις. Οι μαθητές θα καλούνται να περιγράψουν τη δική τους εμπειρία και τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνονται την ψηφιακή πραγματικότητα.
Μπορούν να ξεχωρίσουν μια πραγματική είδηση από ένα fake news;
Ένα από τα σημαντικότερα πεδία της έρευνας αφορά τον τρόπο με τον οποίο οι μαθητές αναζητούν, αξιολογούν και εμπιστεύονται πληροφορίες.
Θα εξεταστεί κατά πόσο γνωρίζουν πώς να ελέγχουν μια πηγή, πώς αντιμετωπίζουν ειδήσεις που συναντούν στα κοινωνικά δίκτυα και αν μπορούν να αναγνωρίσουν παραπλανητικό ή κατασκευασμένο περιεχόμενο.
Σε μια εποχή κατά την οποία ένα βίντεο, μια φωτογραφία ή ακόμη και μια φωνή μπορεί να δημιουργηθεί τεχνητά, η ικανότητα του μαθητή να αναρωτηθεί «είναι αληθινό αυτό που βλέπω;» αποκτά πλέον χαρακτηριστικά βασικού γραμματισμού.
AI και deepfakes μέσα στο ερωτηματολόγιο
Ιδιαίτερη θέση θα έχει η Τεχνητή Νοημοσύνη.
Οι μαθητές θα ερωτηθούν για τη σχέση τους με εργαλεία AI, για το συνθετικό περιεχόμενο και για τα deepfakes, σε μια προσπάθεια να καταγραφεί πόσο εξοικειωμένοι είναι με τεχνολογίες οι οποίες ήδη χρησιμοποιούνται καθημερινά για κείμενα, φωτογραφίες, βίντεο και σχολικές εργασίες.
Δεν εξετάζεται μόνο αν χρησιμοποιούν Τεχνητή Νοημοσύνη, αλλά συνολικά πώς αντιλαμβάνονται το περιεχόμενο που παράγεται από αυτήν και πόσο μπορούν να αξιολογήσουν την αξιοπιστία του.
Social media και αλγόριθμοι
Σημαντικό μέρος της έρευνας αφορά τα κοινωνικά δίκτυα και τις ψηφιακές πλατφόρμες.
Το ερωτηματολόγιο θα διερευνήσει την καθημερινή χρήση τους, την επίδραση εμπορικού περιεχομένου αλλά και τον βαθμό στον οποίο οι μαθητές κατανοούν ότι όσα εμφανίζονται στην οθόνη τους δεν προκύπτουν τυχαία, αλλά συχνά επιλέγονται από αλγοριθμικά συστήματα.
Η κατανόηση του τρόπου με τον οποίο ένας αλγόριθμος μπορεί να διαμορφώνει το περιεχόμενο που βλέπει ένας έφηβος αποτελεί πλέον κρίσιμο μέρος της ψηφιακής παιδείας.
Ασφάλεια, πνευματικά δικαιώματα και ψηφιακή πολιτειότητα
Στην έρευνα περιλαμβάνονται επίσης ερωτήσεις για τη δημιουργία και κοινοποίηση περιεχομένου, τα πνευματικά δικαιώματα, την προστασία στο διαδίκτυο και την ψηφιακή πολιτειότητα.
Με άλλα λόγια, δεν εξετάζεται μόνο το πόσες ώρες περνούν οι μαθητές μπροστά σε μια οθόνη, αλλά τι κάνουν εκεί, τι πιστεύουν, τι μοιράζονται και πόσο αντιλαμβάνονται τις συνέπειες των ψηφιακών επιλογών τους.
Ανώνυμη η συμμετοχή
Το υπουργείο διευκρινίζει ότι τα ερωτηματολόγια θα είναι ανώνυμα.
Δεν θα καταγράφονται ονοματεπώνυμα, στοιχεία επικοινωνίας ή άλλα άμεσα αναγνωριστικά δεδομένα, ενώ οι εκπαιδευτικοί δεν επιτρέπεται να φωτογραφίζουν, να αντιγράφουν ή να κρατούν τις απαντήσεις που εμφανίζονται στις οθόνες των μαθητών.
Η διαδικασία επίσης δεν αποτελεί αξιολόγηση μαθητών, εκπαιδευτικών ή σχολικών μονάδων.
Τα δεδομένα προβλέπεται να χρησιμοποιηθούν αποκλειστικά για τον σχεδιασμό δημόσιας πολιτικής και να διατηρηθούν μέχρι την ολοκλήρωση της Εθνικής Στρατηγικής, η οποία τοποθετείται έως τον Μάρτιο του 2027.
Το σχολείο απέναντι σε μια νέα πραγματικότητα
Η έρευνα έρχεται σε μια στιγμή κατά την οποία το σχολείο καλείται να αντιμετωπίσει ένα διαφορετικό είδος αναλφαβητισμού.
Δεν αρκεί πλέον ένας μαθητής να γνωρίζει να χρησιμοποιεί έναν υπολογιστή ή ένα κινητό.
Πρέπει να μπορεί να ξεχωρίζει την πληροφορία από την παραπληροφόρηση, το πραγματικό από το τεχνητά κατασκευασμένο, τη γνώση από την πειστική αλλά λανθασμένη απάντηση ενός αλγορίθμου.
Και ίσως αυτό να είναι το μεγαλύτερο στοίχημα της νέας ψηφιακής εποχής για την εκπαίδευση: όχι να μάθει στα παιδιά απλώς να χρησιμοποιούν την τεχνολογία, αλλά να μάθουν να μην χρησιμοποιούνται από αυτήν χωρίς να το αντιλαμβάνονται.
