Δύο άνθρωποι μεγαλύτερης ηλικίας μπορεί να έχουν εξίσου καλές επιδόσεις στις δοκιμασίες μνήμης, αλλά να παρουσιάζουν εντελώς διαφορετικές πιθανότητες εμφάνισης νόσου Αλτσχάιμερ στο μέλλον. Σύμφωνα με νέα επιστημονικά δεδομένα, μια πιθανή εξήγηση βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο επικοινωνούν μεταξύ τους οι διάφορες περιοχές του εγκεφάλου.
Ειδικότερα, ερευνητές εντόπισαν ένα συγκεκριμένο μοτίβο εγκεφαλικών συνδέσεων που σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο μελλοντικής γνωστικής επιδείνωσης. Το ενδιαφέρον είναι ότι αυτές οι διαφοροποιήσεις μπορεί να υπάρχουν ακόμη και όταν οι συμβατικές εξετάσεις μνήμης δεν αποκαλύπτουν κάποια ανησυχητική ένδειξη.
Η μελέτη δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Science Advances και παρουσιάζει μια νέα προσέγγιση για την αναγνώριση ανθρώπων που ενδέχεται να διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο, προτού εμφανιστούν τα πρώτα εμφανή συμπτώματα. Εάν η μέθοδος επιβεβαιωθεί από μελλοντικές έρευνες, θα μπορούσε να συμβάλει στην έγκαιρη παρακολούθηση και στην εφαρμογή πιο στοχευμένων παρεμβάσεων.
Τι έδειξε η σύγκριση των SuperAgers με ασθενείς με Αλτσχάιμερ
Για να αναπτύξουν τη μέθοδό τους, οι επιστήμονες εξέτασαν δύο ομάδες ανθρώπων με πολύ διαφορετική πορεία γνωστικής γήρανσης.
Η πρώτη αποτελούνταν από τους λεγόμενους SuperAgers, δηλαδή άτομα ηλικίας τουλάχιστον 75 ετών που διατηρούν εξαιρετικά υψηλές επιδόσεις στη μνήμη. Σε αρκετές περιπτώσεις, οι ικανότητές τους είναι αντίστοιχες ή ακόμη καλύτερες από εκείνες ανθρώπων αρκετά νεότερης ηλικίας.
Η δεύτερη ομάδα περιλάμβανε ηλικιωμένους με διαγνωσμένη νόσο Αλτσχάιμερ. Συνολικά, οι ερευνητές μελέτησαν τις εγκεφαλικές απεικονίσεις 290 ατόμων: 180 SuperAgers και 110 ασθενών με Αλτσχάιμερ.
Μέσω λειτουργικών μαγνητικών τομογραφιών σε κατάσταση ηρεμίας, εξέτασαν την επικοινωνία μεταξύ 100 διαφορετικών περιοχών του εγκεφάλου. Στη συνέχεια, χρησιμοποίησαν ένα υπολογιστικό μοντέλο για να εντοπίσουν τα χαρακτηριστικά των εγκεφαλικών συνδέσεων που παρουσίαζαν τις μεγαλύτερες αποκλίσεις μεταξύ των δύο ομάδων.
Το μοντέλο κατάφερε να διακρίνει σωστά τις δύο κατηγορίες συμμετεχόντων σε ποσοστό περίπου 80% στην αρχική ομάδα. Όταν δοκιμάστηκε σε μια δεύτερη, ανεξάρτητη ομάδα 143 ατόμων, το ποσοστό επιτυχίας έφτασε το 71%.
Παράλληλα, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι οι συγκεκριμένες διαφορές συνδέονταν με την αποκαλούμενη «εγκεφαλική ηλικία». Πρόκειται για μια εκτίμηση της κατάστασης γήρανσης του εγκεφάλου, η οποία βασίζεται στα χαρακτηριστικά και στη λειτουργία των μεταξύ τους συνδέσεων και όχι αποκλειστικά στην πραγματική ηλικία ενός ανθρώπου.
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι οι εγκέφαλοι των ασθενών με Αλτσχάιμερ εμφάνιζαν χαρακτηριστικά μεγαλύτερης ηλικίας σε σύγκριση με εκείνους των SuperAgers.
Φυσιολογικά τεστ μνήμης, αλλά διαφορετικός κίνδυνος στο μέλλον
Στη συνέχεια, οι επιστήμονες θέλησαν να διαπιστώσουν εάν το συγκεκριμένο εγκεφαλικό μοτίβο μπορούσε να αποκαλύψει αυξημένο κίνδυνο και σε ανθρώπους που δεν παρουσίαζαν προβλήματα μνήμης.
Για τον σκοπό αυτό, εξέτασαν τις απεικονίσεις 818 ενηλίκων με φυσιολογική γνωστική λειτουργία, καθώς και μιας δεύτερης ανεξάρτητης ομάδας 497 ατόμων.
Η ανάλυση αποκάλυψε ότι περίπου το 25% των συμμετεχόντων παρουσίαζε συνδέσεις στον εγκέφαλο που έμοιαζαν περισσότερο με εκείνες που είχαν εντοπιστεί στους ασθενείς με Αλτσχάιμερ.
Παρά το γεγονός ότι αρχικά οι συμμετέχοντες είχαν παρόμοιες επιδόσεις στις δοκιμασίες μνήμης, η μετέπειτα εξέλιξή τους δεν ήταν ίδια.
Όσοι εμφάνιζαν το συγκεκριμένο εγκεφαλικό μοτίβο παρουσίασαν ταχύτερη επιδείνωση των γνωστικών τους λειτουργιών. Οι μεγαλύτερες διαφορές καταγράφηκαν σε δραστηριότητες που απαιτούν σχεδιασμό, οργάνωση και επίλυση προβλημάτων.
Επιπλέον, τα άτομα αυτά εμφάνισαν αυξημένη πιθανότητα να αναπτύξουν ήπια γνωστική διαταραχή ή νόσο Αλτσχάιμερ.
Η σχέση με τις πρωτεΐνες που συνδέονται με το Αλτσχάιμερ
Ένα ακόμη ενδιαφέρον εύρημα αφορούσε τη β-αμυλοειδή, μια πρωτεΐνη που συνδέεται με την ανάπτυξη της νόσου Αλτσχάιμερ.
Οι συμμετέχοντες με το εγκεφαλικό μοτίβο υψηλότερου κινδύνου παρουσίασαν ταχύτερη συσσώρευση της συγκεκριμένης πρωτεΐνης, παρά το γεγονός ότι τα αρχικά επίπεδά της ήταν παρόμοια μεταξύ των δύο ομάδων.
Αντίθετα, δεν παρατηρήθηκαν σημαντικές διαφοροποιήσεις στα επίπεδα της πρωτεΐνης ταυ (tau), η οποία αποτελεί επίσης σημαντικό βιολογικό δείκτη της νόσου.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ακόμη ότι η αξιολόγηση των εγκεφαλικών συνδέσεων μπορούσε να βελτιώσει την εκτίμηση του μελλοντικού κινδύνου γνωστικής επιδείνωσης. Μάλιστα, παρείχε πρόσθετες πληροφορίες πέρα από εκείνες που προσφέρουν ήδη γνωστοί παράγοντες, όπως οι απεικονιστικοί βιοδείκτες και το γονίδιο APOE.
Αξίζει να σημειωθεί ότι τα άτομα που παρουσίαζαν το μοτίβο τύπου Αλτσχάιμερ ήταν κατά μέσο όρο μεγαλύτερης ηλικίας. Ωστόσο, η συσχέτιση με τον αυξημένο κίνδυνο παρέμεινε και μετά τον συνυπολογισμό της ηλικίας στην ανεξάρτητη ομάδα συμμετεχόντων.
Μπορεί μια μαγνητική τομογραφία να προβλέψει το Αλτσχάιμερ;
Παρά τα ενθαρρυντικά αποτελέσματα, οι επιστήμονες διευκρινίζουν ότι η συγκεκριμένη μέθοδος δεν αποτελεί ακόμη διαγνωστική εξέταση και δεν μπορεί να προβλέψει με βεβαιότητα εάν κάποιος θα εμφανίσει νόσο Αλτσχάιμερ.
Απαιτούνται μεγαλύτερες μελέτες, με συμμετοχή ανθρώπων από διαφορετικούς πληθυσμούς και μακροχρόνια παρακολούθηση, προκειμένου να επιβεβαιωθεί η αξιοπιστία της προσέγγισης.
Επιπλέον, η έρευνα βασίστηκε σε έναν συγκεκριμένο τύπο μέτρησης της εγκεφαλικής λειτουργίας. Επομένως, το μοτίβο που εντοπίστηκε μπορεί να αντανακλά πρώιμες παθολογικές αλλαγές στον εγκέφαλο και όχι αποκλειστικά τον τρόπο με τον οποίο αυτός αντιστέκεται στη φυσιολογική γήρανση.
Παρόλα αυτά, η μελέτη αναδεικνύει μια σημαντική διάσταση της έρευνας για τη νόσο Αλτσχάιμερ: δύο άνθρωποι μπορεί να έχουν εξίσου καλές επιδόσεις στα τεστ μνήμης, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι αντιμετωπίζουν τον ίδιο κίνδυνο μελλοντικής γνωστικής έκπτωσης.
Εάν τα ευρήματα επιβεβαιωθούν, η αξιολόγηση των εγκεφαλικών συνδέσεων θα μπορούσε να αποτελέσει ένα επιπλέον εργαλείο για τον εντοπισμό ανθρώπων που χρειάζονται στενότερη παρακολούθηση, πριν εμφανιστούν τα πρώτα συμπτώματα της νόσου.
