Σε μια νέα και ιδιαίτερα σύνθετη διπλωματική φάση έχει εισέλθει ο πόλεμος στην Ουκρανία, καθώς οι Ηνωμένες Πολιτείες επιχειρούν να επαναφέρουν Μόσχα και Κίεβο σε μια σταθερότερη διαδικασία διαπραγματεύσεων, την ώρα που η Ευρώπη διεκδικεί ενεργότερη συμμετοχή στις συζητήσεις για μια ενδεχόμενη συμφωνία και για τη μελλοντική αρχιτεκτονική ασφαλείας της ηπείρου.
Οι συνομιλίες που πραγματοποιήθηκαν στις 10 και 11 Νοεμβρίου στο Αμπού Ντάμπι, με τη μεσολάβηση των ΗΠΑ, ήταν οι πρώτες απευθείας διαπραγματεύσεις Ρωσίας και Ουκρανίας εδώ και περίπου εννέα μήνες. Η Ουάσιγκτον εκπροσωπήθηκε από τους Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ.
Η αμερικανική πλευρά χαρακτήρισε τις συζητήσεις παραγωγικές, χωρίς όμως να κάνει λόγο για καθοριστική πρόοδο στα βασικά πολιτικά ζητήματα.
Συμφωνία για αιχμαλώτους, απόσταση στα εδάφη
Το πιο συγκεκριμένο αποτέλεσμα των επαφών ήταν η καταρχήν συμφωνία για μια μεγάλη ανταλλαγή αιχμαλώτων, την οποία ο Τζάρεντ Κούσνερ περιέγραψε ως πιθανώς τη μεγαλύτερη από την έναρξη του πολέμου.
Ωστόσο, στα βασικά ζητήματα της διαπραγμάτευσης οι διαφορές παραμένουν σημαντικές.
Η Ρωσία ελέγχει περίπου το ένα πέμπτο της ουκρανικής επικράτειας και εξακολουθεί να θέτει εδαφικές απαιτήσεις, μεταξύ των οποίων τον έλεγχο ολόκληρου του Ντονμπάς. Η ουκρανική πλευρά απορρίπτει την παραχώρηση των περιοχών που εξακολουθεί να ελέγχει.
Εξίσου δύσκολο παραμένει το ζήτημα των εγγυήσεων ασφαλείας που ζητά το Κίεβο για την επόμενη ημέρα μιας ενδεχόμενης συμφωνίας, καθώς και η ευρύτερη συζήτηση για τη σχέση της Ουκρανίας με το ΝΑΤΟ.
Η Ευρώπη θέλει θέση στο τραπέζι
Μία σημαντική εξέλιξη μετά το Αμπού Ντάμπι είναι η προοπτική συμμετοχής ευρωπαϊκών χωρών στον επόμενο γύρο.
Ο Στιβ Γουίτκοφ δήλωσε μετά τις συνομιλίες του με τον Βλαντίμιρ Πούτιν ότι συμφωνήθηκε να συμμετάσχουν Ευρωπαίοι εκπρόσωποι στις επόμενες διαπραγματεύσεις, κάτι που χαιρέτισε και ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι.
Η ευρωπαϊκή πλευρά επιμένει ότι ζητήματα που αφορούν τη μελλοντική ασφάλεια της ηπείρου δεν μπορούν να αποφασιστούν χωρίς τη συμμετοχή των ευρωπαϊκών κρατών, ενώ περίπου 40 χώρες επεξεργάζονται κοινή διακήρυξη σύμφωνα με την οποία τόσο το μέλλον της ευρωπαϊκής ασφάλειας όσο και η πορεία της Ουκρανίας πρέπει να συζητηθούν με άμεση συμμετοχή των ενδιαφερόμενων πλευρών.
Αυτό δεν σημαίνει ότι υπάρχει ενιαία ευρωπαϊκή προσέγγιση σε όλα τα ζητήματα. Υπάρχουν διαφορετικές εκτιμήσεις ως προς το πόσο γρήγορα πρέπει να προχωρήσουν οι επαφές με τη Μόσχα, ποια πρέπει να είναι η έκταση των κυρώσεων και ποιες εγγυήσεις θα πρέπει να δοθούν στην Ουκρανία.
Οι διαφορετικοί υπολογισμοί της Ουάσιγκτον
Για την κυβέρνηση Τραμπ, η προσπάθεια επίτευξης συμφωνίας στην Ουκρανία συνδέεται με ένα ευρύτερο πλέγμα διεθνών προτεραιοτήτων.
Η Ουάσιγκτον επιδιώκει ταυτόχρονα να περιορίσει τις συνέπειες των υψηλών ενεργειακών τιμών, να αναδιαμορφώσει τις σχέσεις της με τη Ρωσία και να επικεντρώσει μεγαλύτερο μέρος της στρατηγικής της προσοχής στην Κίνα και στον Ινδοειρηνικό.
Χαρακτηριστική είναι η συμφωνία που ανακοινώθηκε τον Οκτώβριο για προσωρινή χαλάρωση περιορισμών στις εξαγωγές ρωσικού ντίζελ, με στόχο την ενίσχυση της προσφοράς στις διεθνείς αγορές. Οι τιμές των συμβολαίων ντίζελ στις ΗΠΑ υποχώρησαν μετά την ανακοίνωση, αν και οι λιανικές τιμές παρέμεναν σε υψηλά επίπεδα.
Η προσέγγιση αυτή δεν σημαίνει ότι έχουν εξαφανιστεί οι διαφορές μεταξύ Ουάσιγκτον και Μόσχας. Οι δύο χώρες εξακολουθούν να έχουν αντικρουόμενα συμφέροντα σε σειρά θεμάτων, από την ευρωπαϊκή ασφάλεια έως τις σχέσεις με την Κίνα.
Στο βάθος και η Κίνα
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον συγκεντρώνει πλέον και η σύνοδος της APEC στη Σεντζέν της Κίνας στις 18 και 19 Νοεμβρίου, στην οποία αναμένεται να βρεθούν ο Ντόναλντ Τραμπ, ο Σι Τζινπίνγκ και ο Βλαντίμιρ Πούτιν.
Ο Αμερικανός πρόεδρος έχει δηλώσει ότι θεωρεί πιθανές επαφές και με τους δύο ηγέτες, με την ατζέντα να περιλαμβάνει μεταξύ άλλων ζητήματα πυρηνικών εξοπλισμών και διεθνών συγκρούσεων.
Μια ενδεχόμενη τριμερής συνάντηση θα έδινε στη διπλωματική συζήτηση πολύ ευρύτερη διάσταση, καθώς οι σχέσεις ΗΠΑ–Κίνας, οι στρατηγικές σχέσεις Μόσχας–Πεκίνου και ο πόλεμος στην Ουκρανία συνδέονται πλέον με τη συνολική ισορροπία δυνάμεων.
Η διπλωματία επέστρεψε, η συμφωνία όμως παραμένει μακριά
Οι τελευταίες επαφές δείχνουν ότι οι δίαυλοι επικοινωνίας έχουν ανοίξει περισσότερο από ό,τι τους προηγούμενους μήνες. Αυτό από μόνο του αποτελεί σημαντική εξέλιξη.
Δεν σημαίνει, όμως, ότι έχει διαμορφωθεί κοινή βάση για μια συνολική συμφωνία.
Εδάφη, εγγυήσεις ασφαλείας, στρατιωτική παρουσία, κυρώσεις και το μελλοντικό καθεστώς της Ουκρανίας παραμένουν ανοιχτά ζητήματα, ενώ οι στρατιωτικές επιχειρήσεις συνεχίζονται παράλληλα με τις συνομιλίες.
Το επόμενο διάστημα θα δείξει αν η διπλωματική κινητικότητα μπορεί να μετατραπεί σε συγκεκριμένα βήματα αποκλιμάκωσης ή αν οι διαφορές μεταξύ των πλευρών θα αποδειχθούν για ακόμη μία φορά ισχυρότερες από την προσπάθεια επίτευξης συμφωνίας.
