Πόσοι από τους μαθητές του παλιού σχολείου δεν θυμούνται, χρόνια αργότερα, με φόβο τον δάσκαλο που τους τιμωρούσε για την παραμικρή αφορμή; Ιδίως στα σχολεία των αγοριών, οι τιμωρίες ήταν συνηθισμένες. Μια κουβέντα στον διπλανό, ένα ξεχασμένο τετράδιο, ακόμη και λίγη βρομιά κάτω από τα νύχια μπορούσαν να γίνουν αφορμή για προσβολές, διαπόμπευση ή ξύλο. Κάποτε η αγριότητα της ποινής ξεπερνούσε κάθε όριο και η ώρα του μαθήματος γινόταν μαρτύριο. Το αίσθημα της αδικίας μπορούσε να μείνει ζωντανό για μια ολόκληρη ζωή.
Στις προφορικές μαρτυρίες που έχουμε συγκεντρώσει στο Μουσείο Σχολικής Ζωής και Εκπαίδευσης, άνθρωποι που είχαν αφήσει πίσω τους τα θρανία εδώ και δεκαετίες λύγιζαν ακόμη την ώρα που διηγούνταν τι τους είχε συμβεί. Κάποιοι σταματούσαν στη μέση της αφήγησης και έβαζαν τα κλάματα.
Από μαρτυρία που καταγράφηκε στο πλαίσιο του Μαθητικού Διαγωνισμού του Μουσείου Σχολικής Ζωής και Εκπαίδευσης από το Λεωνίδιο Αρκαδίας (Μαθητής Σαρρής Στράτος αφηγείται η γιαγιά του Αναστασία Λάτση:
«Έπρεπε να τρέχουμε δύο ώρες με τα πόδια ή με κάποιο ζώο. Ξεκινούσαμε πολύ πρωί για να φθάσουμε στην ώρα μας, μέσα στο κρύο, τη ζέστη, το χιόνι, τη βροχή. …Οι δάσκαλοι ήταν πάρα πολύ αυστηροί. Χτυπούσαν τα παιδιά με κάθε αφορμή. Όλα τα παιδιά είχαν ένα φόβο για το σχολείο. Στο σχολείο γινόταν επιθεωρήσεις δύο φορές την εβδομάδα. Έπρεπε να είναι όλοι καθαροί και περιποιημένοι. Άσχετα αν στο σπίτι δεν είχαμε νερό να πλυθούμε ή να πιούμε, έπρεπε να πηγαίνουμε ακριβώς όπως έπρεπε»
Το ξύλο με τη βέργα ήταν η πιο συνηθισμένη τιμωρία. Ακόμα και όταν δεν τη χρησιμοποιούσε ο δάσκαλος η εικόνα της πάνω στην έδρα σκόρπιζε τον τρόμο. Γι’ αυτό την έβαζε εκεί ο δάσκαλος. Για να τη βλέπουν όλοι και να έχουν τον φόβο της.
Άλλοτε τη χτυπούσε ξαφνικά πάνω στην έδρα του και μεμιάς κόβονταν όλες οι φωνές. Το ίδιο αντικείμενο που επέβαλλε τη σιωπή θύμιζε στα παιδιά τι μπορούσε να τους συμβεί όταν ερχόταν η σειρά τους να απαντήσουν.
Σε μια άλλη μαρτυρία μας αναφέρουν τις πιο συνηθισμένες τιμωρίες:
«Η πιο συχνή τιμωρία ήταν το ξύλο με τη βέργα, τράβηγμα του αυτιού, του μαλλιού, όρθιος στη γωνία, γραπτή τιμωρία, αλλά και χαστούκια πολλά…» (Είναι η μαρτυρία «Τα σχολικά χρόνια της γιαγιάς μου στην Επανομή», που παρουσίασε ο Αθανάσιος Τσουρούς από το 1ο Δημοτικό Σχολείο Μηχανιώνας στον 1ο Μαθητικό Διαγωνισμό του ΕΚΕΔΙΣΥ.)
Σήμερα, η βέργα ανήκει στις προθήκες των μουσείων και οι σωματικές τιμωρίες έχουν απαγορευτεί. Οι παλιές μαρτυρίες, όμως, μας κάνουν να σκεφτούμε και τη σημερινή τάξη. Πόσο ελεύθερα μπορεί ένα παιδί να πει «δεν κατάλαβα», να κάνει λάθος, να ζητήσει βοήθεια; Η απόσταση από το σχολείο που θυμούνται αυτοί οι μαθητές μεγαλώνει κάθε φορά που ένας εκπαιδευτικός απαντά στην αδυναμία του παιδιού με υπομονή και του δίνει το θάρρος να προσπαθήσει ξανά.
Ευαγγελία Κανταρτζή
Διευθύντρια Μουσείου Σχολικής Ζωής και Εκπαίδευσης
