Η απόκτηση πτυχίου τριτοβάθμιας εκπαίδευσης έχει μετατραπεί εδώ και χρόνια στον κανόνα για τους ενήλικες εργάσιμης ηλικίας στις περισσότερες ανεπτυγμένες χώρες. Ωστόσο, ο αριθμός των πτυχιούχων δεν είναι πάντα ανάλογος με το ποσοστό τους επί του πληθυσμού. Μια νέα παγκόσμια κατάταξη έρχεται να αναδείξει ποιες χώρες «πρωταγωνιστούν» στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, αλλά και να αποκαλύψει τις μεγάλες ανισότητες που κρύβονται πίσω από τα νούμερα.
Η έρευνα, βασισμένη στην έκθεση «Education at a Glance 2026» του ΟΟΣΑ και σε πληθυσμιακές εκτιμήσεις του ΟΗΕ, κατατάσσει 47 χώρες με κριτήριο το ποσοστό των πολιτών ηλικίας 25 έως 64 ετών που διαθέτουν κάποιο τίτλο ανώτερης ή ανώτατης εκπαίδευσης – από διετείς αποφοιτήσεις κολεγίων έως διδακτορικά.
Γιατί ο Καναδάς «σαρώνει» τα πρωτεία
Στην κορυφή της παγκόσμιας κατάταξης βρίσκεται ο Καναδάς, ο οποίος καταφέρνει να αφήσει πίσω του ακόμη και τις Ηνωμένες Πολιτείες. Η πρωτιά του Καναδά δεν είναι τυχαία. Οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στο ιδιαίτερα ανεπτυγμένο σύστημα κολεγίων της χώρας, το οποίο προσφέρει διετείς τίτλους σπουδών που, παρότι βρίσκονται ένα «σκαλί» κάτω από το πανεπιστημιακό πτυχίο (Bachelor), θεωρούνται εξαιρετικά προσόντα στην αγορά εργασίας.
Τα στοιχεία δείχνουν ότι το 25% των Καναδών ενηλίκων έχει ως υψηλότερο τίτλο σπουδών ένα διετές δίπλωμα κολεγίου, ενώ το 39% διαθέτει πτυχίο πανεπιστημίου ή μεταπτυχιακό/διδακτορικό. Η Στατιστική Υπηρεσία της χώρας αποδίδει αυτή την ηγετική θέση όχι μόνο στο εκπαιδευτικό σύστημα, αλλά και στο υψηλό μορφωτικό επίπεδο του μεταναστευτικού πληθυσμού που επιλέγει τον Καναδά.
Οι ΗΠΑ και το «παράδοξο» της Κίνας
Οι Ηνωμένες Πολιτείες, αν και συχνά θεωρούνται σύμβολο ακαδημαϊκής αριστείας, βρίσκονται στην όγδοη θέση της λίστας με ποσοστό 52%. Παρόλα αυτά, το ποσοστό αυτό είναι σημαντικά υψηλότερο από τον μέσο όρο των χωρών του ΟΟΣΑ, ο οποίος διαμορφώνεται στο 43%. Μάλιστα, αν κοιτάξει κανείς μόνο τους κατόχους πανεπιστημιακού πτυχίου (Bachelor) και άνω, οι ΗΠΑ (41%) ξεπερνούν ελαφρώς τον Καναδά (39%).
Η εικόνα όμως αλλάζει άρδην όταν το κριτήριο γίνει ο απόλυτος αριθμός πτυχιούχων και όχι το ποσοστό. Εκεί, τα μεγέθη της Ασίας είναι συντριπτικά. Η Κίνα διαθέτει τον μεγαλύτερο αριθμό ενηλίκων με τριτοβάθμια εκπαίδευση παγκοσμίως, φτάνοντας τα 152,4 εκατομμύρια άτομα, σύμφωνα με την απογραφή του 2020. Ακολουθεί η Ινδία με 119,2 εκατομμύρια και οι ΗΠΑ με 93 εκατομμύρια.
Το εντυπωσιακό, ωστόσο, είναι ότι λόγω του τεράστιου πληθυσμού τους, τα ποσοστά αυτά αντιστοιχούν μόλις στο 18% για την Κίνα και στο 16% για την Ινδία, την ώρα που στις ΗΠΑ το αντίστοιχο ποσοστό είναι 52%. Οι τρεις αυτές χώρες μαζί συγκεντρώνουν το 56% των συνολικά 647,1 εκατομμυρίων μορφωμένων ενηλίκων στις 47 χώρες της κατάταξης.
Ο πλούτος δεν εξηγεί τα πάντα – Η περίπτωση της Ελλάδας
Είναι γεγονός ότι οι πλουσιότερες χώρες τείνουν να έχουν και περισσότερους πτυχιούχους. Όλες οι χώρες της κατάταξης με κατά κεφαλήν ΑΕΠ κάτω από 35.000 δολάρια εμφανίζουν ποσοστά τριτοβάθμιας εκπαίδευσης χαμηλότερα του 30%.
Ωστόσο, το οικονομικό κριτήριο δεν είναι το παν. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν η Ιταλία και το Ηνωμένο Βασίλειο, οι οποίες έχουν σχεδόν το ίδιο κατά κεφαλήν εισόδημα. Παρόλα αυτά, το 55% των ενηλίκων στη Βρετανία διαθέτει τίτλο ανώτατης εκπαίδευσης, την ώρα που στην Ιταλία το αντίστοιχο ποσοστό είναι μόλις 22%. Μάλιστα, ένας στους τρεις Ιταλούς δεν έχει ολοκληρώσει καν τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση.
Αντίστοιχα, χώρες με ισχυρά συστήματα μαθητείας και επαγγελματικής κατάρτισης, όπως η Γερμανία (35%) και η Αυστρία (38%), βρίσκονται χαμηλότερα από την Ιαπωνία (58%), παρά το γεγονός ότι έχουν υψηλότερο κατά κεφαλήν εισόδημα. Ο λόγος; Εκπαιδεύουν εξειδικευμένο εργατικό δυναμικό χωρίς να απαιτείται απαραίτητα ένα πανεπιστημιακό πτυχίο.
Πού βρίσκεται η Ελλάδα;
Μέσα σε αυτό το παγκόσμιο «τοπίο» της εκπαίδευσης, η Ελλάδα καλείται να βρει τη θέση της. Σύμφωνα με τα στοιχεία του ΟΟΣΑ, η χώρα μας βρίσκεται κάτω από τον μέσο όρο, με το 35% του πληθυσμού ηλικίας 25-64 ετών να διαθέτει τίτλο ανώτερης ή ανώτατης εκπαίδευσης, έναντι 43% του μέσου όρου των χωρών του Οργανισμού. Το στοιχείο αυτό αναδεικνύει τις προκλήσεις που εξακολουθεί να αντιμετωπίζει η ελληνική εκπαιδευτική πολιτική, τόσο στην προσέλκυση όσο και στην ολοκλήρωση σπουδών τριτοβάθμιας εκπαίδευσης από ένα σημαντικό τμήμα του πληθυσμού.
