Ένα από τα πιο «αθόρυβα», αλλά εξαιρετικά ακριβά προβλήματα που συναντούν χιλιάδες εκπαιδευτικοί όταν πλησιάζουν στη συνταξιοδότηση επαναφέρει με ανακοίνωσή της η Πανελλήνια Ένωση Συνταξιούχων Εκπαιδευτικών (ΠΕΣΕΚ): το κόστος αναγνώρισης των πλασματικών ετών, το οποίο μπορεί πλέον να μεταφράζεται σε πολλές χιλιάδες ευρώ για έναν δημόσιο υπάλληλο που χρειάζεται χρόνο σπουδών, στρατιωτικής υπηρεσίας, τέκνων ή άλλες αναγνωριζόμενες περιόδους προκειμένου να θεμελιώσει συνταξιοδοτικό δικαίωμα ή να αυξήσει τον συνολικό ασφαλιστικό του χρόνο.
Η ΠΕΣΕΚ ασκεί συνολική κριτική στην ασφαλιστική πολιτική των τελευταίων ετών και υποστηρίζει ότι οι διαδοχικές αλλαγές στις συντάξεις, στα ηλικιακά όρια και στις προϋποθέσεις συνταξιοδότησης έχουν μεταφέρει ολοένα μεγαλύτερο οικονομικό βάρος στους ίδιους τους ασφαλισμένους, ενώ ειδικά στην περίπτωση των πλασματικών χρόνων ζητά την επαναφορά του ποσοστού εξαγοράς στο 6,67% για όλους, ανεξάρτητα από τον χρόνο υποβολής της αίτησης.
Το θέμα δεν είναι θεωρητικό, ιδιαίτερα για τον χώρο της εκπαίδευσης, όπου πολλοί σημερινοί μόνιμοι εκπαιδευτικοί μπήκαν σχετικά αργά στη σταθερή εργασία, έχοντας προηγουμένως περάσει χρόνια στην ανεργία, σε αναπληρώσεις, σε συμβάσεις και σε διαδοχικές μετακινήσεις ανά την Ελλάδα, με αποτέλεσμα η συμπλήρωση μεγάλου ασφαλιστικού χρόνου να γίνεται πολύ πιο δύσκολη.
Από το 6,67% στο 20%
Στον πυρήνα της ανακοίνωσης βρίσκεται η αλλαγή που επέφερε ο ασφαλιστικός νόμος 4387/2016 και η σταδιακή εναρμόνιση των εισφορών του Δημοσίου με το συνολικό ποσοστό κύριας σύνταξης.
Ο νόμος όρισε συνολική εισφορά κύριας σύνταξης 20%, κατανεμημένη σε 6,67% για τον ασφαλισμένο και 13,33% για τον εργοδότη, συμπεριλαμβανομένου του Δημοσίου.
Η μετάβαση για κατηγορίες δημοσίων υπαλλήλων έγινε σταδιακά: το συνολικό ποσοστό ήταν 10% το 2017, 13,34% το 2018, 16,67% το 2019 και έφτασε στο 20% το 2020.
Παράλληλα, ο e-ΕΦΚΑ διευκρινίζει ότι στην αναγνώριση πλασματικών ετών ο ασφαλισμένος καταβάλλει το σύνολο των εισφορών κλάδου σύνταξης, ασφαλισμένου και εργοδότη, για κάθε μήνα που αναγνωρίζεται, με βάση το ποσοστό που προβλέπεται κατά τον χρόνο της αίτησης.
Ακριβώς αυτή η αλλαγή βρίσκεται στο στόχαστρο της ΠΕΣΕΚ, η οποία υποστηρίζει ότι στην πράξη ο εργαζόμενος καλείται, όταν αγοράζει πλασματικό χρόνο, να επωμιστεί και το μέρος της εισφοράς που σε πραγματική απασχόληση αντιστοιχεί στον εργοδότη.
Δύο διαφορετικά κόστη ανάλογα με το πότε έγινε η αίτηση
Η χρονική στιγμή κατά την οποία υποβλήθηκε η αίτηση αναγνώρισης έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς οι παλαιότερες αιτήσεις αντιμετωπίζονται με διαφορετικούς κανόνες από τις νεότερες.
Ο e-ΕΦΚΑ επισημαίνει ότι οι νέες διατάξεις περί αναγνώρισης πλασματικών χρόνων εφαρμόζονται από τις 13 Μαΐου 2016, ενώ οι αιτήσεις που είχαν υποβληθεί έως και τις 12 Μαΐου 2016 εξετάζονται με το προγενέστερο καθεστώς.
Η ΠΕΣΕΚ εστιάζει ιδιαίτερα στη διαφορά κόστους που έχει δημιουργηθεί ανάμεσα σε ασφαλισμένους οι οποίοι είχαν προλάβει παλαιότερες ευνοϊκότερες προϋποθέσεις και σε εκείνους που χρειάστηκε να υποβάλουν αίτηση μετά τη σταδιακή αύξηση των εισφορών.
Για έναν εκπαιδευτικό που χρειάζεται να αναγνωρίσει αρκετά χρόνια, ακόμη και λίγες ποσοστιαίες μονάδες διαφοράς μετατρέπονται σε πολύ μεγάλο τελικό ποσό· όταν όμως η διαφορά βρίσκεται μεταξύ 6,67% και 20%, η οικονομική επιβάρυνση μπορεί να γίνει καθοριστική για την ίδια την απόφαση συνταξιοδότησης.
Γιατί οι εκπαιδευτικοί βρίσκονται συχνά μπροστά στο πρόβλημα
Η περίπτωση των εκπαιδευτικών έχει ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, καθώς ένα μεγάλο μέρος τους δεν ξεκίνησε ασφαλισμένη εργασία αμέσως μετά την ολοκλήρωση των σπουδών.
Πτυχίο, στρατιωτική θητεία για τους άνδρες, μεταπτυχιακές σπουδές, χρόνια αναμονής στους πίνακες και μακρά περίοδος εργασίας ως αναπληρωτές σημαίνουν ότι αρκετοί φτάνουν σε μεγάλη ηλικία χωρίς να διαθέτουν τον ασφαλιστικό χρόνο που θα είχαν εργαζόμενοι οι οποίοι μπήκαν σταθερά στην αγορά εργασίας λίγο μετά τα 20 τους χρόνια.
Το γενικό ασφαλιστικό πλαίσιο προβλέπει, μεταξύ άλλων, τη δυνατότητα συνταξιοδότησης στα 62 με 40 έτη ασφάλισης, γεγονός που καθιστά την αναγνώριση πλασματικών χρόνων σημαντικό εργαλείο για όσους χρειάζονται πρόσθετο χρόνο προκειμένου να συμπληρώσουν την απαιτούμενη 40ετία.
Ο e-ΕΦΚΑ επιβεβαιώνει ότι οι ασφαλισμένοι που επιδιώκουν συνταξιοδότηση στα 62 με 40 χρόνια μπορούν, υπό τις νόμιμες προϋποθέσεις, να αξιοποιήσουν πλασματικούς χρόνους.
Τι ισχύει για τη στρατιωτική θητεία
Η ΠΕΣΕΚ ζητά ο χρόνος της στρατιωτικής θητείας να προσμετράται αυτόματα και χωρίς εξαγορά στον συντάξιμο χρόνο, υποστηρίζοντας ότι πρόκειται για υποχρεωτική υπηρεσία προς το κράτος.
Χρειάζεται εδώ μια σημαντική διευκρίνιση: με το ισχύον πλαίσιο η στρατιωτική υπηρεσία μπορεί να αναγνωριστεί ως πλασματικός χρόνος, δεν αναγνωρίζεται όμως γενικά αυτομάτως και δωρεάν. Ο e-ΕΦΚΑ την περιλαμβάνει ρητά στους συνηθέστερους αναγνωριζόμενους πλασματικούς χρόνους.
Συνεπώς, το αίτημα της Ένωσης δεν είναι να θεσπιστεί για πρώτη φορά δυνατότητα αναγνώρισης, αλλά να πάψει να απαιτείται οικονομική εξαγορά και η στρατιωτική θητεία να συνυπολογίζεται χωρίς επιβάρυνση του ασφαλισμένου.
Και η επιδοτούμενη ανεργία στο τραπέζι
Η ΠΕΣΕΚ θέτει επίσης το ζήτημα της επιδοτούμενης ανεργίας πριν από τον διορισμό, ζητώντας διεύρυνση της δυνατότητας να χρησιμοποιείται για θεμελίωση συνταξιοδοτικού δικαιώματος από όσους υπάγονται σε δημοσιοϋπαλληλικές διατάξεις.
Η νομοθεσία ήδη προβλέπει σε συγκεκριμένες ασφαλιστικές περιπτώσεις συνυπολογισμό περιόδων επιδοτούμενης ανεργίας, με όρια και προϋποθέσεις που διαφοροποιούνται ανάλογα με την ασφαλιστική κατηγορία. Για ασφαλισμένους μετά την 1η Ιανουαρίου 1993, για παράδειγμα, ο e-ΕΦΚΑ αναφέρει δυνατότητα συνυπολογισμού μέχρι 200 ημερών επιδοτούμενης ανεργίας μέσα στην τελευταία δεκαετία πριν από την αίτηση συνταξιοδότησης, χωρίς εξαγορά, ενώ άλλες διατάξεις προβλέπουν διαφορετικά όρια.
Άρα και εδώ το ζήτημα που θέτει η ΠΕΣΕΚ αφορά κυρίως την καθολικότητα και την εξίσωση των δυνατοτήτων αναγνώρισης και όχι την πλήρη απουσία οποιασδήποτε σχετικής πρόβλεψης.
Τα αιτήματα της ΠΕΣΕΚ
Η Πανελλήνια Ένωση Συνταξιούχων Εκπαιδευτικών ζητά μια συνολική αλλαγή του καθεστώτος, με βασικό άξονα να μειωθεί δραστικά το κόστος που καλούνται να πληρώσουν οι ασφαλισμένοι όταν χρειάζονται πλασματικό χρόνο για να φτάσουν στη σύνταξη.
Συγκεκριμένα ζητά:
- επαναφορά της εξαγοράς πλασματικών χρόνων στο 6,67% για όλους, ανεξάρτητα από την ημερομηνία αίτησης,
- επιστροφή των επιπλέον ποσών σε όσους κατέβαλαν εξαγορά με το 20%,
- δωρεάν και αυτόματη προσμέτρηση της στρατιωτικής θητείας,
- διευρυμένη αναγνώριση επιδοτούμενης ανεργίας για θεμελίωση σύνταξης,
- ειδική μέριμνα και κρατική επιδότηση για τον πλασματικό χρόνο τέκνων,
- δημιουργία δημόσιων και δωρεάν υπηρεσιών εξατομικευμένης ενημέρωσης για ασφαλισμένους και συνταξιούχους.
Όταν τα πλασματικά χρόνια γίνονται πραγματικός λογαριασμός
Το παράδοξο των πλασματικών ετών είναι ότι ονομάζονται «πλασματικά», αλλά το ποσό που καλείται να πληρώσει ο εργαζόμενος είναι απολύτως πραγματικό.
Και για έναν εκπαιδευτικό που βρίσκεται λίγα χρόνια πριν από τη συνταξιοδότηση, η απόφαση δεν είναι απλώς λογιστική. Μπορεί να σημαίνει ότι θα πρέπει είτε να διαθέσει ένα πολύ μεγάλο μέρος των οικογενειακών του αποταμιεύσεων για να αναγνωρίσει χρόνο είτε να παραμείνει περισσότερα χρόνια στην εργασία προκειμένου να συμπληρώσει πραγματική υπηρεσία.
Σε αυτό ακριβώς εστιάζει η παρέμβαση της ΠΕΣΕΚ: στο κατά πόσο είναι εύλογο ένας εργαζόμενος, μετά από δεκαετίες πραγματικών ασφαλιστικών εισφορών, να βρίσκεται λίγο πριν από τη συνταξιοδότησή του αντιμέτωπος με έναν λογαριασμό πολλών χιλιάδων ευρώ μόνο και μόνο για να συμπληρώσει τα απαιτούμενα χρόνια.
Η απάντηση στο αίτημα της Ένωσης αποτελεί πολιτική επιλογή και προϋποθέτει νομοθετική και δημοσιονομική απόφαση. Το βέβαιο, πάντως, είναι ότι το σημερινό καθεστώς εξαγοράς μπορεί να μετατρέψει τα πλασματικά χρόνια από εργαλείο διευκόλυνσης της συνταξιοδότησης σε μια από τις ακριβότερες αποφάσεις της τελευταίας περιόδου του εργασιακού βίου ενός εκπαιδευτικού.
