Τι πρέπει τελικά να θυμάται ένας μαθητής από όσα διδάσκεται στο σχολείο; Το δίλημμα «αποστήθιση ή όχι» συχνά τίθεται με απόλυτους όρους.
Ο Κώστας Θεριανός, όμως, στη σειρά Vidcast του alfavita.gr, «Για τα παραμύθια της σχολικής ζωής και άλλες ιστορίες του πίνακα», επιχειρεί να εξηγήσει ότι το πρόβλημα δεν είναι ότι τα παιδιά θυμούνται πράγματα, αλλά τι είναι αυτό που τους ζητάμε να θυμούνται και για ποιον λόγο.
Όταν η αποστήθιση τελειώνει μαζί με την εξέταση
Η αποστήθιση από μόνη της δεν είναι απαραίτητα ο εχθρός της μάθησης. Όπως εξηγεί ο Κώστας Θεριανός, «το θέμα είναι τι αποστηθίζουμε. Εάν δηλαδή ζητάμε, ξέρω 'γώ, από τα παιδιά να αποστηθίσουν κάτι που την άλλη μέρα δεν τους είναι πουθενά αλλού χρήσιμο εκτός από το να δώσουν εξετάσεις, προφανώς είναι κάτι κακό με την έννοια του άχρηστου».
Η ουσία, επομένως, δεν βρίσκεται στο αν ένας μαθητής θυμάται πληροφορίες, αλλά στο αν αυτές οι γνώσεις μπορούν να λειτουργήσουν ως βάση για την επόμενη γνώση. Και αυτό, σύμφωνα με τον Κώστα Θεριανό, σημαίνει ότι κάποιες γνώσεις όχι μόνο πρέπει να παραμένουν στη μνήμη των μαθητών, αλλά είναι απαραίτητες για να μπορέσουν να κατανοήσουν όσα θα διδαχθούν στη συνέχεια.
«Από εκεί και πέρα όμως κάποιες γνώσεις πρέπει να μένουν στα παιδιά», σημειώνει.
Η υπερβολική ύλη αφήνει κενά αντί για γνώση
Η συζήτηση για την αποστήθιση συνδέεται άμεσα με ένα άλλο διαχρονικό πρόβλημα της εκπαίδευσης, την πολλή ύλη στα προγράμματα σπουδών.
Όταν η ύλη διογκώνεται, το σχολείο κινδυνεύει να μετατρέψει τη μάθηση σε έναν αγώνα κάλυψης κεφαλαίων. Οι μαθητές καλούνται να προχωρήσουν συνεχώς στην επόμενη ενότητα, χωρίς να έχει προηγηθεί απαραίτητα η απαραίτητη σύνδεση με όσα έχουν ήδη διδαχθεί.
Ο Κώστας Θεριανός χρησιμοποιεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα από τη διδασκαλία της Ιστορίας: «Παραδείγματος χάρη, όταν μπαίνουμε σε μια τάξη, ας πούμε, να διδάξουμε για την Επανάσταση του 1821, δεν είναι δυνατόν τα παιδιά να μη θυμούνται απολύτως τίποτα από το Διαφωτισμό, από τη Γαλλική Επανάσταση, από την Αμερικανική Επανάσταση και να χρειάζεται να πιάνουμε πάλι από την αρχή και να τα διδάσκουμε όλα».
Το παράδειγμα δείχνει τη διαφορά ανάμεσα στη γνώση που λειτουργεί ως υπόβαθρο και στην πληροφορία που αποστηθίζεται για να ξεχαστεί αμέσως μετά. Αν ένας μαθητής δεν έχει κρατήσει βασικές γνώσεις από προηγούμενες ενότητες, κάθε νέα διδασκαλία ξεκινά ουσιαστικά από το μηδέν. Και έτσι, η υπερβολική ύλη δεν σημαίνει απαραίτητα περισσότερη γνώση.
«Δεν πρέπει να κάνουμε πολλή ύλη»
Για τον Κώστα Θεριανό, η λύση δεν είναι να απαλλάξουμε τους μαθητές από κάθε ανάγκη απομνημόνευσης. Είναι να επιλέξουμε ποια γνώση αξίζει να μείνει. «Γιατί έτσι, λοιπόν, οι άνθρωποι πρέπει να θυμούνται κάποια πράγματα και γι' αυτό δεν πρέπει να κάνουμε πολλή ύλη».
Η λογική αυτή μετακινεί τη συζήτηση από την ποσότητα στην ποιότητα. Το ζητούμενο δεν είναι πόσα κεφάλαια θα προλάβει να καλύψει ένας εκπαιδευτικός μέσα στη σχολική χρονιά, αλλά ποια γνώση θα παραμείνει στον μαθητή και θα μπορεί να αξιοποιηθεί αργότερα. Όπως εξηγεί ο ίδιος, η ύλη πρέπει να επιλέγεται έτσι ώστε να δημιουργεί ένα γνωστικό υπόβαθρο, πάνω στο οποίο θα μπορεί να οικοδομηθεί η νέα γνώση.
«Πρέπει να τους κάνουμε εκείνη ακριβώς την ύλη, η οποία έρχεται και λειτουργεί ως γνωστικό σχήμα, ως εργαλείο για να πάνε να κατακτήσουν την καινούργια γνώση που θα ακούσουν».
Η διαφορά είναι ουσιαστική. Άλλο να ζητάς από έναν μαθητή να απομνημονεύσει μια πληροφορία επειδή «θα πέσει στις εξετάσεις» και άλλο να του δίνεις τις γνώσεις που θα χρειαστεί για να κατανοήσει την επόμενη έννοια, το επόμενο ιστορικό γεγονός ή ένα νέο γνωστικό αντικείμενο.
Στην πρώτη περίπτωση, η γνώση μπορεί να εξαντληθεί μαζί με το διαγώνισμα. Στη δεύτερη, γίνεται εργαλείο μάθησης.
Δείτε το απόσπασμα στο Vidcast του alfavita.gr:
