Σχολεία: Το πρώτο κουδούνι της Παρασκευής – Η χαρά των παιδιών και οι αθέατες αγωνίες των εκπαιδευτικών

Σήμερα, πρωί της Παρασκευής 11 Σεπτεμβρίου, το ελληνικό σχολείο θα ξυπνήσει ξανά.

Οι αυλές θα γεμίσουν φωνές, καινούργιες τσάντες, αγκαλιές ύστερα από ένα ολόκληρο καλοκαίρι, παιδιά που θα έχουν μεγαλώσει λίγο περισσότερο απ' όσο καταλαβαίνουν οι γονείς τους και εκπαιδευτικούς που θα προσπαθήσουν μέσα σε λίγες ώρες να ξαναδώσουν ζωή σε αίθουσες οι οποίες έμειναν σιωπηλές τους καλοκαιρινούς μήνες.

Θα είναι η ημέρα του καθιερωμένου αγιασμού, της πρώτης συνάντησης και της παραλαβής των σχολικών βιβλίων. Από τη Δευτέρα 14 Σεπτεμβρίου αρχίζει ουσιαστικά το κανονικό πρόγραμμα των μαθημάτων.

Πίσω όμως από την τελετουργία της πρώτης ημέρας βρίσκεται μια ολόκληρη χώρα σε κίνηση: 1.270.331 μαθητές, 13.842 σχολικές μονάδες, 146.521 μόνιμοι εκπαιδευτικοί και περίπου 30.000 αναπληρωτές που έχουν ήδη κληθεί να καλύψουν ένα μεγάλο μέρος των αναγκών της έναρξης.

Η σχολική Ελλάδα του 2026-2027 σε αριθμούς

Ο αριθμός των μαθητών μπορεί να μεταβληθεί ελαφρά, καθώς οι εγγραφές δεν έχουν ολοκληρωθεί σε όλες τις περιπτώσεις.

Από τα νηπιαγωγεία μέχρι τα ΕΠΑΛ

Το σχολικό δίκτυο που ξεκινά και πάλι τη λειτουργία του απλώνεται σε κάθε γωνιά της χώρας, από τα μεγάλα αστικά κέντρα μέχρι μικρά νησιά και ορεινά χωριά.

Οι αριθμοί αυτοί περιγράφουν το μέγεθος του συστήματος. Δεν μπορούν όμως να περιγράψουν τι σημαίνει η 11η Σεπτεμβρίου για εκείνον που περνάει σήμερα για πρώτη φορά μια καινούργια πόρτα.

Η μεγάλη μέρα για τα παιδιά που αλλάζουν τάξη και κόσμο

Για χιλιάδες παιδιά η σημερινή Παρασκευή δεν θα είναι απλώς «επιστροφή στο σχολείο». Θα είναι ντεμπούτο σε έναν μεγαλύτερο κόσμο.

Περίπου 69.895 παιδιά έχουν κατανεμηθεί φέτος στην Α΄ Δημοτικού των δημόσιων σχολείων γενικής εκπαίδευσης. Για εκείνα, το σχολείο παύει να είναι κάτι που ακούνε από τους μεγαλύτερους και γίνεται ξαφνικά καθημερινότητα: θρανίο, βιβλία, δάσκαλος, κουδούνι, καινούργιοι φίλοι.

Κάποιο παιδί θα κρατά αύριο σφιχτά το χέρι της μητέρας ή του πατέρα του και θα κοιτάζει την αυλή χωρίς να ξέρει ακόμη πού πρέπει να σταθεί.

Ένα άλλο θα προσπαθεί να δείξει γενναίο.

Κάποιο τρίτο δεν θα μπορεί να περιμένει ούτε λεπτό για να μπει στην τάξη.

Και λίγα μέτρα πιο πέρα ένας γονιός θα προσπαθεί ίσως να κρύψει τη δική του συγκίνηση.

Το ίδιο, σε διαφορετική κλίμακα, συμβαίνει και στα μεγαλύτερα παιδιά.

Η μετάβαση από το Δημοτικό στο Γυμνάσιο είναι η πρώτη πραγματικά μεγάλη αλλαγή της σχολικής ζωής. Ένας δάσκαλος αντικαθίσταται από πολλούς καθηγητές, τα μαθήματα πληθαίνουν, οι απαιτήσεις αυξάνονται και οι παρέες συχνά αναδιαμορφώνονται.

Και ύστερα έρχεται το Λύκειο.

Εκεί όπου η σχολική ζωή αρχίζει σταδιακά να συνδέεται με λέξεις όπως Πανελλαδικές, σπουδές, επάγγελμα, μέλλον.

Για έναν ενήλικο μπορεί να μοιάζουν συνηθισμένες μεταβάσεις. Για ένα παιδί όμως είναι μικρές αλλαγές ζωής.

«Θα τα καταφέρω;»

«Θα έχω φίλους;»

«Θα είναι δύσκολα;»

«Θα με συμπαθήσει ο καθηγητής;»

«Θα είμαι αρκετά καλός;»

Το πρώτο κουδούνι έχει πάντα μέσα του λίγη χαρά και λίγη αγωνία.

Και ίσως αυτή να είναι η πραγματική αρχή κάθε σχολικής χρονιάς, πολύ πριν ανοίξει το πρώτο βιβλίο.

Στην απέναντι πλευρά του θρανίου υπάρχουν επίσης άνθρωποι

Είναι εύκολο να βλέπουμε τον εκπαιδευτικό την πρώτη ημέρα ως εκείνον που γνωρίζει τι πρέπει να κάνει.

Θα υποδεχθεί τα παιδιά, θα χαμογελάσει, θα τα καθησυχάσει, θα οργανώσει την τάξη.

Μόνο που και ο εκπαιδευτικός φτάνει πολλές φορές στο σχολείο κουβαλώντας τις δικές του αγωνίες.

Μπορεί να είναι ένας νεοδιόριστος που πριν από λίγες εβδομάδες έμαθε ότι η νέα του δουλειά βρίσκεται εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά από το σπίτι του.

Μπορεί να είναι μια αναπληρώτρια που άφησε οικογένεια και παιδιά σε άλλη πόλη και αναζητεί ακόμη ένα σπίτι που να μπορεί να πληρώσει.

Μπορεί να είναι κάποιος που έφτασε σε ένα νησί με δύο βαλίτσες και ανακάλυψε ότι ένα μικρό διαμέρισμα κοστίζει ένα πολύ μεγάλο μέρος του μισθού του.

Η ίδια η κυβέρνηση έχει αναγνωρίσει το στεγαστικό πρόβλημα των εκπαιδευτικών που υπηρετούν μακριά από τον τόπο κατοικίας τους, ανακοινώνοντας μέτρα όπως επιστροφές ενοικίου, αξιοποίηση δημόσιων ακινήτων και εκπτώσεις στις μετακινήσεις.

Για τον άνθρωπο όμως που πρέπει σήμερα να βρει σπίτι και αύριο να μπει στην τάξη, το πρόβλημα δεν είναι θεωρητικό.

Είναι η αγγελία που γράφει «μόνο έως τον Μάιο».

Είναι η προκαταβολή.

Είναι το ακτοπλοϊκό εισιτήριο.

Είναι ο λογαριασμός της βενζίνης.

Είναι το ερώτημα αν ο μισθός φτάνει μέχρι το τέλος του μήνα.

Ο καθηγητής που υπηρετεί σε πέντε σχολεία

Και υπάρχει ένα ακόμη κομμάτι της εκπαιδευτικής καθημερινότητας που σχεδόν ποτέ δεν φαίνεται στις φωτογραφίες της πρώτης ημέρας.

Ο εκπαιδευτικός που το πρωί βρίσκεται σε ένα σχολείο και λίγες ώρες αργότερα πρέπει να βρίσκεται σε άλλο.

Για να συμπληρώσουν το υποχρεωτικό διδακτικό τους ωράριο, χιλιάδες εκπαιδευτικοί ειδικοτήτων τοποθετούνται σε δύο, τρία, τέσσερα ή ακόμη και πέντε διαφορετικά σχολεία.

Το εβδομαδιαίο πρόγραμμά τους δεν είναι μόνο πρόγραμμα μαθημάτων.

Είναι και πρόγραμμα δρόμου.

Μπορεί να σημαίνει δεκάδες χιλιόμετρα τη Δευτέρα, διαφορετική διαδρομή την Τρίτη, άλλο σχολείο την Τετάρτη και πάλι από την αρχή την Πέμπτη.

Σε ορισμένες περιοχές, τα χιλιόμετρα που συγκεντρώνονται μέσα στην εβδομάδα είναι εκατοντάδες.

Και δεν είναι μόνο τα χρήματα για καύσιμα, τα διόδια ή η φθορά ενός αυτοκινήτου.

Είναι η κούραση του δρόμου.

Είναι η αγωνία αν θα προλάβεις το κουδούνι.

Είναι η προσπάθεια να αισθανθείς μέλος όχι ενός αλλά τεσσάρων διαφορετικών συλλόγων διδασκόντων.

Είναι να διδάσκεις εκατοντάδες παιδιά και να προσπαθείς να θυμηθείς όχι μόνο τα ονόματά τους αλλά και τις ανάγκες, τις δυσκολίες και τις ιδιαιτερότητές τους.

Η εκπαίδευση βασίζεται στη σχέση.

Και η σχέση χρειάζεται χρόνο.

Όταν όμως ο εκπαιδευτικός αντιμετωπίζεται σαν ένας άνθρωπος που μεταφέρει ώρες διδασκαλίας από σχολείο σε σχολείο, η διοικητική «κάλυψη του κενού» μπορεί στα χαρτιά να έχει επιτευχθεί, αλλά το παιδαγωγικό πρόβλημα παραμένει.

Υπάρχουν και χιλιόμετρα που δεν φαίνονται στο κοντέρ

Δεν είναι όμως όλες οι δύσκολες αποστάσεις γεωγραφικές.

Μπορεί ένας εκπαιδευτικός να εργάζεται πέντε λεπτά από το σπίτι του και να πηγαίνει κάθε πρωί στο σχολείο με βάρος στο στομάχι.

Γιατί υπάρχει και το κακό σχολικό κλίμα.

Ένας σύλλογος διδασκόντων στον οποίο η συνεργασία έχει αντικατασταθεί από αντιπαραθέσεις και καχυποψία.

Ένα εργασιακό περιβάλλον όπου οι άνθρωποι φοβούνται να μιλήσουν.

Μια διοίκηση που αντί να ενώνει, διχάζει.

Ή ακόμη ένας αυταρχικός και κακοποιητικός διευθυντής, ο οποίος χρησιμοποιεί τη θέση του για να προσβάλλει, να απαξιώνει, να πιέζει ή να εκφοβίζει εκπαιδευτικούς.

Αυτή η πραγματικότητα δεν αποτυπώνεται σε κανέναν πίνακα του υπουργείου.

Δεν υπάρχει στήλη στο myschool που να γράφει «φόβος».

Δεν υπάρχει δείκτης για την αξιοπρέπεια.

Κι όμως το σχολικό κλίμα μπορεί να καθορίσει ολόκληρη τη χρονιά τόσο για τον εκπαιδευτικό όσο και, έμμεσα, για τους μαθητές του.

Γιατί ένας άνθρωπος που έχει περάσει το πρωί του δεχόμενος πίεση, απαξίωση ή επιθετική συμπεριφορά καλείται λίγα λεπτά αργότερα να μπει στην τάξη χαμογελαστός, υπομονετικός, δημιουργικός και ψύχραιμος.

Και συνήθως αυτό ακριβώς κάνει.

Τα 7.230 Τμήματα Ένταξης και οι 71.184 μαθητές

Ένα ιδιαίτερα σημαντικό μέγεθος της νέας χρονιάς αφορά την Ειδική Αγωγή.

Συνολικά θα λειτουργήσουν 7.230 Τμήματα Ένταξης, τα οποία αφορούν 71.184 μαθητές και μαθήτριες.

Η διεύρυνση των δομών αυτών είναι κρίσιμη, γιατί πίσω από κάθε θέση δεν υπάρχει ένας αριθμός αλλά ένα παιδί που χρειάζεται περισσότερο χρόνο, διαφορετικό τρόπο προσέγγισης ή εξειδικευμένη υποστήριξη για να μπορεί να βρίσκεται πραγματικά μέσα στο σχολείο και όχι απλώς να είναι εγγεγραμμένο σε αυτό.

Το υπουργείο έχει επίσης προχωρήσει στην ίδρυση νέων σχολικών μονάδων Ειδικής Αγωγής, μεταξύ των οποίων πέντε στην Πρωτοβάθμια και έξι στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση.

Μια χρονιά με αλλαγές και νέο εξοπλισμό

Η νέα σχολική χρονιά φέρνει και αλλαγές στο ίδιο το σχολικό τοπίο.

Προβλέπεται η λειτουργία των πρώτων δημόσιων προγραμμάτων International Baccalaureate (IB) σε 11 σχολικές μονάδες, ενώ συνεχίζονται οι παρεμβάσεις αναβάθμισης των σχολείων και ο εξοπλισμός τους.

Παράλληλα, 669 σχολικές μονάδες εντάσσονται στις δύο πρώτες φάσεις του προγράμματος «Μαριέττα Γιαννάκου», ενώ μέχρι το τέλος του σχολικού έτους προβλέπεται να υπάρχουν περισσότερα από 44.000 διαδραστικά συστήματα, έχουν ήδη διανεμηθεί πάνω από 117.000 σετ ρομποτικής, σχεδιάζεται η διάθεση 6.479 απινιδωτών και η αναβάθμιση εργαστηρίων Φυσικών Επιστημών.

Μερικές από τις αλλαγές της νέας χρονιάς

Οι προσλήψεις δεν τελειώνουν στις 11 Σεπτεμβρίου

Περίπου 30.000 αναπληρωτές βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της έναρξης, ωστόσο η στελέχωση του σχολικού συστήματος δεν ολοκληρώνεται με τον αγιασμό.

Ο συνολικός σχεδιασμός προβλέπει περίπου 45.000 αναπληρωτές μέσα στη διάρκεια του διδακτικού έτους, εκ των οποίων περίπου 9.000 μέλη ΕΕΠ και ΕΒΠ.

Αυτό σημαίνει κάτι πολύ απλό: ακόμη και όταν χτυπήσει το πρώτο κουδούνι, το παζλ της στελέχωσης δεν θα έχει ολοκληρωθεί παντού.

Σε κάποια σχολεία θα λείπει ακόμη ένας εκπαιδευτικός.

Σε άλλα τα προγράμματα θα αλλάζουν μέχρι να γίνουν οι επόμενες προσλήψεις.

Και σε κάποια παιδιά ο καθηγητής που θα συναντήσουν την Παρασκευή μπορεί να μην είναι ακόμη ο καθηγητής που θα έχουν σε λίγες εβδομάδες.

Σήμερα Παρασκευή οι αριθμοί θα γίνουν άνθρωποι

Στα επίσημα στοιχεία η σχολική χρονιά αρχίζει με 1.270.331 μαθητές.

Σήμερα πρωί της Παρασκευής όμως δεν θα υπάρχουν 1.270.331 αριθμοί.

Θα υπάρχουν παιδιά.

Ένα πρωτάκι που θα ψάχνει την αίθουσά του.

Ένας μαθητής της Α΄ Γυμνασίου που δεν θέλει να δείξει ότι φοβάται.

Μια μαθήτρια του Λυκείου που ήδη σκέφτεται τις εξετάσεις.

Ένας αναπληρωτής που ακόμη δεν έχει ξεπακετάρει τις βαλίτσες του.

Μια εκπαιδευτικός που άφησε το παιδί της σε άλλη πόλη.

Ένας καθηγητής που μετά τον αγιασμό θα κοιτάξει το πρόγραμμα και θα δει ότι την επόμενη εβδομάδα πρέπει να βρίσκεται σε τέσσερα διαφορετικά σχολεία.

Κάποιος που θα έχει την τύχη να βρεθεί σε έναν σύλλογο συναδέλφων όπου οι άνθρωποι στηρίζουν ο ένας τον άλλον.

Και κάποιος άλλος που θα χρειαστεί να βρει μέσα του τη δύναμη να αντέξει ακόμη μία χρονιά σε ένα δύσκολο εργασιακό περιβάλλον.

Όλοι όμως θα συναντηθούν στον ίδιο χώρο.

Στην τάξη.

Εκεί όπου οι μεγάλες ανακοινώσεις, οι εγκύκλιοι, οι διορισμοί, οι πλατφόρμες και οι αριθμοί παύουν για λίγο να έχουν σημασία.

Γιατί απέναντι από έναν εκπαιδευτικό βρίσκεται ένα παιδί.

Και απέναντι από ένα παιδί βρίσκεται ένας άνθρωπος που καλείται να του πει, με τον έναν ή τον άλλο τρόπο:

«Καλώς ήρθες. Πάμε να ξεκινήσουμε».

Ίσως τελικά αυτή να είναι η πιο ακριβής περιγραφή της 11ης Σεπτεμβρίου.

Μια καινούργια αρχή που δεν έρχεται χωρίς φόβους, προβλήματα και εκκρεμότητες, αλλά εξακολουθεί κάθε χρόνο να κουβαλά κάτι πολύτιμο: την πιθανότητα τα πράγματα να γίνουν λίγο καλύτερα από χθες.