Τα νέα σχολικά βιβλία δεν μπορεί να γίνουν η καινούργια βιτρίνα της φροντιστηριακής αγοράς, ούτε η συμμετοχή ενός εκπαιδευτικού στη συγγραφή τους μπορεί να δημιουργεί στους γονείς και στους μαθητές την εντύπωση ότι όποιος πληρώσει για να κάνει μάθημα με τον «συγγραφέα» αποκτά κάποιο ιδιαίτερο πλεονέκτημα απέναντι σε εκείνον που περιορίζεται στο δημόσιο σχολείο.
Κι όμως, ένα διαφημιστικό μήνυμα φροντιστηρίου της Αττικής έρχεται να ανοίξει ακριβώς αυτή τη συζήτηση, καθώς το συγκεκριμένο εκπαιδευτήριο προβάλλει με ιδιαίτερη έμφαση τη συμμετοχή καθηγητών του στις συγγραφικές ομάδες των νέων σχολικών βιβλίων και καλεί ουσιαστικά τους μαθητές να επιλέξουν τις υπηρεσίες του επειδή θα διδαχθούν από εκείνους που συμμετείχαν στη δημιουργία των εγχειριδίων.
Στην ιστοσελίδα του αναφέρεται χαρακτηριστικά ότι οι μαθητές μπορούν να προετοιμαστούν «με τους ανθρώπους που έγραψαν τα νέα σχολικά βιβλία», ενώ σε εμφανές διαφημιστικό μήνυμα χρησιμοποιείται η προτροπή «Έλα να σε διδάξουν οι συγγραφείς». Παράλληλα επισημαίνεται ότι καθηγητές του φροντιστηρίου συμμετείχαν σε συγγραφικές ομάδες για Μαθηματικά, Ιστορία, Αρχαία Ελληνικά, Λατινικά και Αγγλικά, από το Δημοτικό μέχρι το Λύκειο.
Και εδώ ακριβώς αρχίζει το πρόβλημα.
Άλλο η συμμετοχή στη συγγραφή και άλλο η εμπορική αξιοποίησή της
Πρέπει να είναι απολύτως καθαρό ότι η συμμετοχή ανθρώπων που δραστηριοποιούνται στον χώρο της ιδιωτικής εκπαίδευσης στη διαδικασία συγγραφής δεν ήταν από μόνη της παράτυπη ή κρυφή.
Η ίδια η πρόσκληση για το «Πολλαπλό Βιβλίο» προέβλεπε ότι μπορούσαν να συμμετάσχουν τόσο φυσικά πρόσωπα με σχετική επιστημονική ή εκπαιδευτική εμπειρία όσο και νομικά πρόσωπα με δραστηριότητα συναφή με την εκπαίδευση, τη συγγραφή ή την έκδοση βιβλίων.
Άρα το ερώτημα δεν είναι γιατί ένας καθηγητής που εργάζεται σε φροντιστήριο συμμετείχε στη συγγραφή.
Το ερώτημα είναι διαφορετικό και πολύ πιο ουσιαστικό: Μπορεί η συμμετοχή σε ένα θεσμικό πρόγραμμα παραγωγής των επίσημων σχολικών εγχειριδίων να μετατρέπεται στη συνέχεια σε εμπορικό πλεονέκτημα μιας ιδιωτικής εκπαιδευτικής επιχείρησης;
Και, ακόμη περισσότερο, επιτρέπεται να καλλιεργείται η εντύπωση ότι ο μαθητής που θα πληρώσει για να κάνει μάθημα με κάποιον από τους συγγραφείς βρίσκεται κατά κάποιον τρόπο «πιο κοντά» στη λογική της ύλης, στον τρόπο διδασκαλίας ή ακόμη και στην αξιολόγηση;
Στην ίδια τη διαφημιστική παρουσίαση αναφέρεται, άλλωστε, ότι η συμμετοχή στη συγγραφή σημαίνει «βαθιά κατανόηση» όχι μόνο του αντικειμένου και της λογικής της ύλης αλλά και του «τρόπου που αξιολογείται».
Ακόμη κι αν η φράση χρησιμοποιείται αποκλειστικά με εκπαιδευτική έννοια, η εντύπωση που μπορεί να δημιουργηθεί σε έναν γονιό είναι προφανής.
Το σχολικό βιβλίο δεν είναι εμπορικό πιστοποιητικό
Ένα σχολικό εγχειρίδιο δεν είναι ένα συνηθισμένο εκδοτικό προϊόν.
Εντάσσεται σε ένα δημόσιο εκπαιδευτικό σύστημα, αξιολογείται μέσα από θεσμοθετημένες διαδικασίες και φτάνει τελικά στα χέρια εκατοντάδων χιλιάδων μαθητών, ανεξάρτητα από το εισόδημα της οικογένειάς τους.
Το υπουργείο Παιδείας έχει παρουσιάσει το «Πολλαπλό Βιβλίο» ως μια μεταρρύθμιση μεγάλης κλίμακας, που φιλοδοξεί να προσφέρει σύγχρονο και αξιόπιστο εκπαιδευτικό υλικό, ενώ 230 βιβλία είχαν ήδη εγκριθεί τον Απρίλιο του 2026 για ένταξη στο σχετικό Μητρώο και στην Ψηφιακή Βιβλιοθήκη. Τα βιβλία που επιλέγονται πρόκειται να διανεμηθούν στα σχολεία από το σχολικό έτος 2027-2028.
Οι ίδιες οι σχολικές μονάδες κλήθηκαν να επιλέξουν ανάμεσα στα εγκεκριμένα διδακτικά πακέτα εκείνα που θα χρησιμοποιήσουν.
Ακριβώς γι' αυτό απαιτούνται σαφή όρια ανάμεσα στον δημόσιο εκπαιδευτικό ρόλο και στην ιδιωτική εμπορική αξιοποίησή του.
Δεν μπορεί ένα βιβλίο που δημιουργήθηκε για να βρίσκεται στο θρανίο κάθε παιδιού να μετατρέπεται την επόμενη ημέρα σε επιχείρημα του τύπου «εμείς γνωρίζουμε καλύτερα επειδή εμείς το γράψαμε».
Γιατί τότε το μήνυμα που περνά στον γονιό είναι εξαιρετικά προβληματικό: Το βιβλίο είναι δωρεάν στο σχολείο, αλλά για να το καταλάβεις «πραγματικά» χρειάζεται να πληρώσεις εκείνους που το έγραψαν.
Και αυτό είναι σχεδόν το ακριβώς αντίθετο από αυτό που οφείλει να σημαίνει το δημόσιο σχολικό βιβλίο.
Ο κίνδυνος μιας νέας αγοράς γύρω από το «Πολλαπλό Βιβλίο»
Το περιστατικό δεν πρέπει να αντιμετωπιστεί απλώς σαν μια έξυπνη διαφημιστική καμπάνια.
Ανοίγει ένα πολύ ευρύτερο ζήτημα.
Τι θα συμβεί αν το παράδειγμα γενικευτεί;
Αν αύριο δεκάδες φροντιστήρια αρχίσουν να διαφημίζουν ότι διαθέτουν «τους συγγραφείς του βιβλίου»;
Αν δημιουργηθούν ειδικά τμήματα προετοιμασίας με το επιχείρημα ότι ο διδάσκων γνωρίζει καλύτερα από οποιονδήποτε άλλον τη φιλοσοφία του εγχειριδίου;
Αν γύρω από κάθε νέο σχολικό βιβλίο αναπτυχθούν ιδιωτικά βοηθήματα, σεμινάρια, μαθήματα και εμπορικές υπηρεσίες από τους ίδιους ανθρώπους ή τις ίδιες επιχειρήσεις που συμμετείχαν στην παραγωγή του;
Τυπικά μπορεί όλα αυτά να μην παραβιάζουν κάποια διάταξη.
Αλλά το ζήτημα δεν είναι μόνο νομικό.
Είναι θέμα δεοντολογίας, ισοτιμίας και προστασίας του κύρους του δημόσιου σχολείου.
Το φροντιστήριο δεν πρέπει να αποκτήσει το φωτοστέφανο του «εσωτερικού γνώστη»
Η ελληνική οικογένεια πληρώνει ήδη τεράστια ποσά κάθε χρόνο για εξωσχολική εκπαίδευση και το φροντιστήριο έχει γίνει εδώ και δεκαετίες σχεδόν δεύτερος θεσμός δίπλα στο σχολείο.
Το τελευταίο πράγμα που χρειάζεται είναι να δημιουργηθεί μια νέα μορφή εκπαιδευτικής ανασφάλειας.
Να αρχίσουν δηλαδή γονείς να αναρωτιούνται:
«Μήπως το παιδί μου πρέπει να πάει στο συγκεκριμένο φροντιστήριο επειδή εκεί διδάσκει κάποιος που έγραψε το βιβλίο;»
«Μήπως αυτός γνωρίζει καλύτερα τι πρέπει να προσέξει;»
«Μήπως ξέρει καλύτερα πώς θα μπουν οι ερωτήσεις;»
Ακόμη κι αν τίποτε από αυτά δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα, η διαφήμιση αρκεί για να δημιουργήσει την αίσθηση ενός “εσωτερικού πλεονεκτήματος”.
Και μόνο αυτή η εντύπωση είναι αρκετή για να δημιουργήσει πρόβλημα.
Γιατί ο συγγραφέας ενός σχολικού βιβλίου πρέπει να έχει κύρος ως επιστήμονας και εκπαιδευτικός, όχι να εμφανίζεται ως άνθρωπος που κατέχει μια ιδιαίτερη γνώση στην οποία αποκτά πρόσβαση όποιος γίνει πελάτης.
Το υπουργείο Παιδείας και το ΙΕΠ οφείλουν να βάλουν κανόνες
Η περίπτωση αυτή δείχνει ότι στη διαδικασία του «Πολλαπλού Βιβλίου» υπάρχει ένα πεδίο που χρειάζεται άμεσα θεσμική αποσαφήνιση.
Το υπουργείο Παιδείας και το Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής οφείλουν να απαντήσουν αν υπάρχουν κανόνες για την εμπορική χρήση της ιδιότητας του μέλους μιας συγγραφικής ομάδας και, αν δεν υπάρχουν, να εξετάσουν αν χρειάζεται να θεσπιστούν.
Θα μπορούσε, για παράδειγμα, να προβλέπεται ότι η συμμετοχή σε συγγραφική ομάδα μπορεί φυσικά να αναφέρεται στο βιογραφικό ενός εκπαιδευτικού, αλλά δεν μπορεί να παρουσιάζεται με τρόπο που υπονοεί εκπαιδευτικό ή εξεταστικό προβάδισμα για τους πελάτες μιας ιδιωτικής δομής.
Χρειάζεται επίσης απόλυτη διαφάνεια ως προς τις συγγραφικές ομάδες, τις επαγγελματικές τους σχέσεις και ενδεχόμενες εμπορικές δραστηριότητες που συνδέονται με το υλικό που παράγεται.
Όχι επειδή πρέπει να αντιμετωπίζονται οι συγγραφείς ως ύποπτοι.
Αλλά ακριβώς επειδή πρέπει να προστατευτούν τόσο οι ίδιοι όσο και το κύρος του εγχειρήματος από κάθε σκιά σύγκρουσης ρόλων.
«Έλα να σε διδάξουν οι συγγραφείς» – αλλά ο συγγραφέας έγραψε για όλα τα παιδιά
Ίσως τελικά όλη η συζήτηση χωρά μέσα στην ίδια τη διαφημιστική φράση. «Έλα να σε διδάξουν οι συγγραφείς».
Μόνο που ο συγγραφέας ενός σχολικού βιβλίου δεν γράφει για τους μαθητές ενός φροντιστηρίου.
Γράφει για τον μαθητή της Νίκαιας και της Κηφισιάς, για το παιδί ενός νησιού, για τον μαθητή ενός ορεινού χωριού, για εκείνον που η οικογένειά του μπορεί να πληρώνει ιδιωτικά μαθήματα και για εκείνον που δεν μπορεί να διαθέσει ούτε ένα ευρώ.
Γράφει για όλους.
Και αυτό ακριβώς είναι που πρέπει να προστατευτεί.
Τα νέα σχολικά βιβλία μπορεί να έχουν πολλές εκδοχές, πολλούς συγγραφείς και διαφορετικές παιδαγωγικές προσεγγίσεις. Δεν πρέπει όμως να αποκτήσουν “ιδιοκτήτες” στην αγορά της παραπαιδείας.
Ούτε να μετατραπούν σε διαφημιστικές ταμπέλες που θα γράφουν «Το βιβλίο είναι στο σχολείο, αλλά ο άνθρωπος που πραγματικά το γνωρίζει βρίσκεται στο φροντιστήριο».
Γιατί αν αυτό είναι το μήνυμα που τελικά περάσει στις οικογένειες, τότε το «Πολλαπλό Βιβλίο» θα έχει δημιουργήσει, πριν ακόμη μπει καλά καλά στις σχολικές τάξεις, ένα ακόμη πολλαπλό πλεονέκτημα για όσους μπορούν να πληρώσουν.
