Η αντίστροφη μέτρηση έχει αρχίσει. Τα ημερολόγια πλησιάζουν στον Σεπτέμβριο, οι μέρες μικραίνουν ανεπαίσθητα και κάπου ανάμεσα στις τελευταίες βουτιές, στα απογεύματα που μυρίζουν ακόμη καλοκαίρι και στις βαλίτσες που επιστρέφουν από τις διακοπές εμφανίζεται ξανά μια λέξη που για δύο μήνες είχε σχεδόν εξαφανιστεί: σχολείο.
Σε λίγες μέρες οι αυλές θα γεμίσουν ξανά φωνές. Θα ακουστεί το πρώτο κουδούνι, θα ανοίξουν αίθουσες που έμειναν σιωπηλές μέσα στο καλοκαίρι και χιλιάδες μαθητές και εκπαιδευτικοί θα ξαναβρεθούν στις γνωστές τους θέσεις.
Μόνο που η επιστροφή δεν είναι ποτέ τόσο απλή όσο δείχνει.
Γιατί πίσω από τις σχολικές τσάντες, τα καινούργια τετράδια και τις φωτογραφίες της «πρώτης μέρας» υπάρχουν πολλά διαφορετικά συναισθήματα. Χαρά, αγωνία, προσμονή, φόβος, περιέργεια. Και εκείνη η παράξενη μελαγχολία που συνοδεύει κάθε τέλος καλοκαιριού.
Η μελαγχολία του Αυγούστου
Υπάρχει μια στιγμή κάθε χρόνο, συνήθως προς το τέλος Αυγούστου, που ακόμη και το φως μοιάζει να αλλάζει.
Το καλοκαίρι δεν έχει τελειώσει πραγματικά, αλλά όλοι ξέρουν ότι πλησιάζει προς το τέλος του. Τα παιδιά αρχίζουν να μετρούν τις ημέρες μέχρι το σχολείο. Οι γονείς οργανώνουν προγράμματα. Οι εκπαιδευτικοί αρχίζουν να σκέφτονται τμήματα, ώρες, συναδέλφους, μετακινήσεις και υποχρεώσεις.
Η αίσθηση της απόλυτης ελευθερίας υποχωρεί.
Για έναν μαθητή, η επιστροφή σημαίνει ξανά πρωινό ξύπνημα, πρόγραμμα, διάβασμα, τεστ, βαθμούς και υποχρεώσεις.
Για έναν εκπαιδευτικό σημαίνει την επιστροφή σε ένα επάγγελμα που μπορεί να είναι βαθιά δημιουργικό, αλλά ταυτόχρονα απαιτητικό, κουραστικό και πολλές φορές γεμάτο αβεβαιότητα.
Γι' αυτό και η μελαγχολία αυτών των ημερών δεν είναι παράξενη. Είναι σχεδόν φυσική.
Οι φόβοι των μαθητών
Δεν περιμένουν όλα τα παιδιά το σχολείο με τον ίδιο τρόπο.
Κάποια ανυπομονούν να ξαναδούν τους φίλους τους. Άλλα σκέφτονται ήδη με άγχος τα μαθήματα που δυσκολεύονται να παρακολουθήσουν.
Υπάρχουν παιδιά που αναρωτιούνται αν θα βρουν θέση στην παρέα. Παιδιά που αλλάζουν σχολείο και δεν γνωρίζουν κανέναν. Μαθητές που φοβούνται έναν απαιτητικό καθηγητή, έναν χαμηλό βαθμό, μια δύσκολη χρονιά.
Και υπάρχουν φυσικά οι μαθητές των μεγαλύτερων τάξεων, για τους οποίους κάθε Σεπτέμβριος μοιάζει να κουβαλά ακόμη μεγαλύτερο βάρος.
«Τι θα κάνω μετά;»
«Θα τα καταφέρω;»
«Θα πετύχω στις εξετάσεις;»
«Είμαι αρκετά καλός;»
Ερωτήματα που πολλές φορές δεν λέγονται δυνατά, αλλά υπάρχουν.
Το σχολείο δεν είναι μόνο βιβλία και μαθήματα. Για ένα παιδί είναι ένας ολόκληρος κοινωνικός κόσμος στον οποίο καθημερινά δοκιμάζεται, συγκρίνεται, δημιουργεί σχέσεις, απογοητεύεται και ξανασηκώνεται.
Και οι εκπαιδευτικοί φοβούνται
Συχνά μιλάμε για το άγχος των μαθητών και ξεχνάμε ότι πίσω από την έδρα βρίσκεται ένας άνθρωπος που επίσης επιστρέφει με τις δικές του σκέψεις.
Ο εκπαιδευτικός αναρωτιέται ποια παιδιά θα έχει φέτος απέναντί του.
Αν θα καταφέρει να κερδίσει την εμπιστοσύνη τους.
Αν θα μπορέσει να βοηθήσει εκείνον τον μαθητή που δυσκολεύεται.
Αν θα βρει τρόπο να κρατήσει ζωντανό το ενδιαφέρον μιας τάξης.
Για χιλιάδες αναπληρωτές και νεοδιόριστους, μάλιστα, η επιστροφή στο σχολείο συνοδεύεται από πολύ πιο πρακτικές αγωνίες: πού θα υπηρετήσουν, πού θα βρουν σπίτι, πόσο θα κοστίζει το ενοίκιο, πόσο μακριά θα βρίσκονται από την οικογένειά τους.
Πίσω από κάθε σχολικό πρόγραμμα υπάρχουν άνθρωποι που προσπαθούν να οργανώσουν ξανά ολόκληρη τη ζωή τους.
Υπάρχει όμως και η χαρά της επιστροφής
Κι όμως, μέσα σε όλα αυτά, υπάρχει και κάτι όμορφο.
Υπάρχει η στιγμή που ένας μαθητής συναντά ξανά τον φίλο που δεν είδε όλο το καλοκαίρι.
Η στιγμή που μια τάξη γελά για πρώτη φορά.
Η στιγμή που ένας εκπαιδευτικός μπαίνει στην αίθουσα και αντικρίζει είκοσι ή είκοσι πέντε πρόσωπα που ακόμη δεν γνωρίζει.
Κανείς δεν ξέρει τότε τι θα συμβεί τους επόμενους εννέα μήνες.
Ποιος μαθητής θα αλλάξει.
Ποιος θα ανακαλύψει ότι αγαπά ένα μάθημα που μέχρι τότε φοβόταν.
Ποια φιλία θα δημιουργηθεί.
Ποια κουβέντα ενός καθηγητή θα μείνει σε ένα παιδί για χρόνια.
Αυτό είναι ίσως το μεγαλύτερο μυστήριο κάθε σχολικής χρονιάς.
Ξεκινά πάντα από το μηδέν.
Το πρώτο κουδούνι είναι μια μικρή νέα αρχή
Υπάρχουν λίγες στιγμές στη ζωή όπου ο χρόνος χωρίζεται τόσο καθαρά σε «πριν» και «μετά».
Η αρχή μιας σχολικής χρονιάς είναι μία από αυτές.
Νέα βιβλία. Νέα τετράδια. Νέοι στόχοι. Νέες υποσχέσεις.
«Φέτος θα διαβάζω περισσότερο».
«Φέτος θα οργανώνομαι καλύτερα».
«Φέτος θα κάνω ένα διαφορετικό μάθημα».
Πολλές από αυτές τις υποσχέσεις μπορεί να ξεχαστούν πριν τελειώσει ο Σεπτέμβριος.
Δεν έχει σημασία.
Η ανάγκη να πιστεύουμε ότι μπορούμε να ξεκινήσουμε ξανά είναι ίσως μία από τις πιο όμορφες ανθρώπινες συνήθειες.
Να αφήσουμε λίγο χώρο και για το συναίσθημα
Η επιστροφή στο σχολείο παρουσιάζεται συχνά σαν μια τεράστια επιχείρηση οργάνωσης: βιβλία, ωρολόγια προγράμματα, διορισμοί, προσλήψεις, αίθουσες, μετακινήσεις.
Όλα αυτά είναι απαραίτητα.
Όμως κάπου μέσα στους αριθμούς δεν πρέπει να χαθούν οι άνθρωποι.
Το παιδί που φοβάται την πρώτη ημέρα.
Ο έφηβος που δεν θέλει να τελειώσει το καλοκαίρι.
Ο πρωτοετής μαθητής που κοιτάζει ένα άγνωστο σχολικό κτίριο.
Ο εκπαιδευτικός που έπειτα από πολλά χρόνια εξακολουθεί να νιώθει μια μικρή αγωνία πριν μπει για πρώτη φορά στη νέα του τάξη.
Ίσως αυτό να είναι τελικά και το πιο παρήγορο στοιχείο της επιστροφής.
Ότι το σχολείο, όσο κι αν αλλάζει, εξακολουθεί να είναι ένας τόπος γεμάτος ανθρώπινες ιστορίες.
Και όταν σε λίγο καιρό ακουστεί το πρώτο κουδούνι, μαζί με τη μελαγχολία για το καλοκαίρι που τελειώνει θα υπάρχει και κάτι άλλο.
Η προσμονή για όλα όσα ακόμη δεν έχουν συμβεί.
Γιατί κάθε σχολική χρονιά αρχίζει με άδειες σελίδες.
Και αυτό σημαίνει ότι μπορούν ακόμη να γραφτούν όμορφες ιστορίες.
