Το σχολείο είναι ένας από τους χώρους όπου οι μύθοι αποκτούν εύκολα τη μορφή αλήθειας. Κάποιες αντιλήψεις περνούν από γενιά σε γενιά, άλλες ντύνονται με σύγχρονη ορολογία και άλλες παρουσιάζονται ως αυτονόητες επειδή απλώς τις ακούμε συχνά.
Όμως η εκπαίδευση δεν προχωρά όταν αναπαράγει βεβαιότητες. Προχωρά όταν τις ελέγχει.
Και υπάρχουν αρκετοί εκπαιδευτικοί μύθοι που όχι μόνο δεν βοηθούν το σχολείο, αλλά πολλές φορές το εμποδίζουν να δει καθαρά τι πραγματικά χρειάζονται οι μαθητές και οι εκπαιδευτικοί.
Μύθος 1: Ο καλός μαθητής είναι ο ήσυχος μαθητής
Η εικόνα του «καλού παιδιού» που κάθεται ήσυχο, δεν αντιμιλά, δεν αμφισβητεί και ακολουθεί πάντα οδηγίες είναι βαθιά ριζωμένη στο σχολείο.
Όμως η μάθηση δεν είναι στρατιωτική πειθαρχία.
Ένας μαθητής που ρωτά, αμφισβητεί, διαφωνεί, επιχειρηματολογεί ή ζητά εξηγήσεις δεν είναι απαραίτητα δύσκολος. Μπορεί να είναι ακριβώς ο μαθητής που έχει αρχίσει να σκέφτεται πραγματικά.
Το σχολείο δεν χρειάζεται ανθρώπους εκπαιδευμένους μόνο στην υπακοή. Χρειάζεται ανθρώπους που ξέρουν πότε να συμφωνούν, πότε να διαφωνούν και κυρίως γιατί.
Η υπευθυνότητα δεν είναι το ίδιο πράγμα με την παθητικότητα.
Μύθος 2: Όποιος παίρνει υψηλούς βαθμούς έχει μάθει περισσότερο
Ο βαθμός είναι ένας δείκτης. Δεν είναι ο άνθρωπος.
Δεν μπορεί να μετρήσει πλήρως την περιέργεια, τη φαντασία, την επιμονή, την κριτική σκέψη, την ενσυναίσθηση ή την ικανότητα ενός παιδιού να συνδέει γνώσεις.
Ένας μαθητής μπορεί να γράφει άριστα επειδή γνωρίζει εξαιρετικά καλά πώς λειτουργεί το σύστημα των εξετάσεων.
Ένας άλλος μπορεί να κατανοεί βαθύτερα ένα θέμα αλλά να δυσκολεύεται να αποδώσει μέσα σε συγκεκριμένες εξεταστικές συνθήκες.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι βαθμοί είναι άχρηστοι.
Σημαίνει ότι είναι επικίνδυνο να τους μετατρέπουμε σε συνολική αξιολόγηση της αξίας και των δυνατοτήτων ενός παιδιού.
Μύθος 3: Όσο περισσότερη ύλη διδάξουμε, τόσο περισσότερα θα μάθουν οι μαθητές
Αυτός είναι ίσως ένας από τους πιο ανθεκτικούς μύθους της εκπαίδευσης.
Η πραγματικότητα όμως είναι σχεδόν αντίστροφη.
Όταν η ύλη γίνεται υπερβολική, το σχολείο συχνά μετατρέπεται σε αγώνα δρόμου.
Ο εκπαιδευτικός προσπαθεί να «βγάλει την ύλη».
Ο μαθητής προσπαθεί να την απομνημονεύσει.
Το διαγώνισμα περνά.
Και λίγο αργότερα μεγάλο μέρος της γνώσης έχει εξαφανιστεί.
Η πραγματική μάθηση χρειάζεται χρόνο.
Χρειάζεται επανάληψη, συζήτηση, απορίες, λάθη, σύνδεση με προηγούμενες γνώσεις.
Η γνώση δεν είναι αποθήκη πληροφοριών.
Είναι δίκτυο νοήματος.
Μύθος 4: Η αποστήθιση είναι πάντα κακή
Τα τελευταία χρόνια η αποστήθιση παρουσιάζεται συχνά σαν κάτι σχεδόν απαγορευμένο.
Κι όμως, χωρίς μνήμη δεν υπάρχει γνώση.
Δεν μπορεί κάποιος να σκεφτεί ιστορικά αν δεν γνωρίζει βασικά ιστορικά γεγονότα.
Δεν μπορεί να λύσει ένα σύνθετο μαθηματικό πρόβλημα αν δεν έχει κατακτήσει βασικές έννοιες και διαδικασίες.
Δεν μπορεί να κατανοήσει ένα κείμενο αν δεν διαθέτει επαρκές λεξιλόγιο.
Το πρόβλημα δεν είναι η απομνημόνευση.
Το πρόβλημα είναι η απομνημόνευση χωρίς κατανόηση.
Η γνώση χρειάζεται και μνήμη και σκέψη.
Το ένα χωρίς το άλλο είναι φτωχό.
Μύθος 5: Η τεχνολογία κάνει αυτόματα καλύτερο το μάθημα
Ένας διαδραστικός πίνακας, μια εφαρμογή, ένα ψηφιακό παιχνίδι ή μια πλατφόρμα μπορεί να είναι εξαιρετικό εργαλείο.
Μπορεί όμως και να μην προσθέτει σχεδόν τίποτα.
Το μέσο δεν εγγυάται το αποτέλεσμα.
Ένα κακό μάθημα με tablet παραμένει κακό μάθημα.
Και ένα εξαιρετικό μάθημα μπορεί να γίνει με έναν πίνακα, ένα βιβλίο και έναν εκπαιδευτικό που ξέρει να γεννά ερωτήματα.
Η τεχνολογία έχει αξία όταν υπηρετεί έναν σαφή παιδαγωγικό σκοπό.
Όχι όταν χρησιμοποιείται για να αποδείξει ότι το σχολείο είναι «σύγχρονο».
Η εκπαίδευση δεν είναι επίδειξη εργαλείων.
Μύθος 6: Ο καλός εκπαιδευτικός πρέπει να κάνει πάντα «εντυπωσιακό» μάθημα
Υπάρχει πλέον μια περίεργη πίεση προς τον εκπαιδευτικό.
Να οργανώνει δράσεις.
Να παρουσιάζει projects.
Να δημιουργεί ψηφιακό υλικό.
Να φαίνεται δραστήριος.
Όλα αυτά μπορεί να είναι πολύτιμα.
Αλλά υπάρχει και μια άλλη μορφή διδασκαλίας που δύσκολα φωτογραφίζεται.
Ένας εκπαιδευτικός που εξηγεί με καθαρότητα μια δύσκολη έννοια.
Που αφηγείται μια ιστορία και κρατά μια τάξη σιωπηλή από ενδιαφέρον.
Που βλέπει τον μαθητή που έχει χαθεί και βρίσκει έναν διαφορετικό τρόπο να του μιλήσει.
Αυτό το μάθημα δεν γίνεται viral.
Αλλά μπορεί να αλλάξει έναν μαθητή.
Το σημαντικό στην εκπαίδευση δεν είναι πάντα αυτό που φαίνεται περισσότερο.
Μύθος 7: Τα παιδιά σήμερα δεν ενδιαφέρονται για τη γνώση
Είναι μια φράση που ακούγεται σε κάθε γενιά.
«Τα παιδιά δεν διαβάζουν».
«Δεν ενδιαφέρονται για τίποτα».
«Το μόνο που θέλουν είναι το κινητό».
Κι όμως, αν παρατηρήσει κανείς έναν νέο άνθρωπο όταν συναντήσει κάτι που πραγματικά τον ενδιαφέρει, θα δει πόσο έντονα μπορεί να μάθει.
Μπορεί να ψάξει επί ώρες πληροφορίες για ένα παιχνίδι, μια μουσική σκηνή, έναν αθλητή, ένα ιστορικό γεγονός, έναν πλανήτη, μια τεχνολογία.
Το πρόβλημα λοιπόν δεν είναι πάντα η απουσία περιέργειας.
Μπορεί να είναι ο τρόπος με τον οποίο το σχολείο παρουσιάζει τη γνώση.
Όταν η γνώση εμφανίζεται ως κάτι που πρέπει απλώς να «βγει» μέχρι το διαγώνισμα, χάνει μεγάλο μέρος της γοητείας της.
Μύθος 8: Όλοι οι μαθητές πρέπει να μαθαίνουν με τον ίδιο τρόπο
Η τάξη αποτελείται από διαφορετικούς ανθρώπους.
Με διαφορετικές εμπειρίες.
Διαφορετικές αφετηρίες.
Διαφορετικό ρυθμό.
Διαφορετικές δυνατότητες συγκέντρωσης.
Διαφορετικές δυσκολίες.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε παιδί πρέπει να έχει ένα εντελώς διαφορετικό πρόγραμμα.
Σημαίνει όμως ότι η διδασκαλία δεν μπορεί να αντιμετωπίζει την τάξη σαν μια ομοιογενή μάζα.
Ο ίδιος δρόμος δεν οδηγεί πάντα όλους στον ίδιο προορισμό.
Κάποιος μαθητής χρειάζεται περισσότερο χρόνο.
Κάποιος περισσότερα παραδείγματα.
Κάποιος να ακούσει.
Κάποιος να δοκιμάσει.
Κάποιος να αποτύχει δύο φορές πριν καταλάβει.
Η διαφοροποίηση δεν είναι χαλάρωση απαιτήσεων.
Είναι διαφορετικοί δρόμοι προς ουσιαστικούς στόχους.
Μύθος 9: Ο εκπαιδευτικός που έχει καλή σχέση με τους μαθητές είναι «χαλαρός»
Η αυστηρότητα συχνά συγχέεται με την απόσταση.
Υπάρχει ακόμη η αντίληψη ότι ο εκπαιδευτικός για να διατηρήσει το κύρος του πρέπει να είναι ψυχρός, απρόσιτος και αυστηρός.
Στην πραγματικότητα, η σχέση και τα όρια δεν είναι αντίθετα.
Ένας εκπαιδευτικός μπορεί να είναι ανθρώπινος και ταυτόχρονα απαιτητικός.
Μπορεί να ακούει τον μαθητή και ταυτόχρονα να μην αποδέχεται κάθε συμπεριφορά.
Μπορεί να χρησιμοποιεί χιούμορ χωρίς να χάνει τον ρόλο του.
Η πραγματική αυθεντία δεν κατασκευάζεται με φόβο.
Χτίζεται με συνέπεια, δικαιοσύνη, γνώση και εμπιστοσύνη.
Μύθος 10: Το σχολείο πρέπει κυρίως να προετοιμάζει τα παιδιά για την αγορά εργασίας
Φυσικά το σχολείο οφείλει να δίνει στους νέους γνώσεις και δεξιότητες που θα τους βοηθήσουν να εργαστούν.
Αλλά αν αυτό γίνει ο μοναδικός του σκοπός, τότε το σχολείο μικραίνει επικίνδυνα.
Η εκπαίδευση δεν υπάρχει μόνο για να παράγει μελλοντικούς εργαζόμενους.
Υπάρχει για να διαμορφώνει πολίτες.
Ανθρώπους που μπορούν να διαβάσουν ένα επιχείρημα και να καταλάβουν αν τους εξαπατούν.
Να αναγνωρίσουν μια ιστορική αναλογία.
Να απολαύσουν ένα ποίημα.
Να κατανοήσουν μια επιστημονική είδηση.
Να διαφωνήσουν χωρίς να μισούν.
Να γνωρίζουν τα δικαιώματά τους.
Να μπορούν να σταθούν απέναντι στην εξουσία και να ρωτήσουν:
«Γιατί;»
Αυτά δεν είναι «soft skills».
Είναι ο πυρήνας μιας δημοκρατικής κοινωνίας.
Και ένας ενδέκατος μύθος: Υπάρχει μία μαγική μεταρρύθμιση που θα διορθώσει το σχολείο
Ίσως αυτός να είναι ο μεγαλύτερος μύθος απ' όλους.
Κάθε λίγα χρόνια εμφανίζεται μια νέα λέξη που υπόσχεται σχεδόν τα πάντα.
Ψηφιοποίηση.
Αξιολόγηση.
Δεξιότητες.
Καινοτομία.
Τεχνητή νοημοσύνη.
Project.
Νέο πρόγραμμα.
Νέο βιβλίο.
Κανένα από αυτά δεν είναι από μόνο του κακό.
Αλλά κανένα δεν είναι και μαγικό.
Η εκπαίδευση είναι ένα ανθρώπινο σύστημα.
Και τα ανθρώπινα συστήματα δεν διορθώνονται με ένα εργαλείο.
Χρειάζονται καλά προετοιμασμένους εκπαιδευτικούς.
Χρειάζονται χρόνο.
Σταθερότητα.
Μικρότερες ανισότητες.
Στήριξη των παιδιών που ξεκινούν από δυσκολότερη αφετηρία.
Και κυρίως χρειάζονται μια κοινωνία που να αποφασίσει τι ακριβώς θέλει από το σχολείο της.
Το σχολείο χρειάζεται λιγότερες βεβαιότητες και περισσότερες ερωτήσεις
Οι εκπαιδευτικοί μύθοι είναι ελκυστικοί επειδή δίνουν απλές απαντήσεις σε δύσκολα προβλήματα.
Ο μαθητής δεν διαβάζει; Δεν ενδιαφέρεται.
Το μάθημα δεν λειτουργεί; Χρειάζεται περισσότερη τεχνολογία.
Υπάρχει πρόβλημα επίδοσης; Περισσότερη ύλη.
Υπάρχει πρόβλημα συμπεριφοράς; Περισσότερη αυστηρότητα.
Όμως η εκπαίδευση σπάνια είναι τόσο απλή.
Κάθε παιδί που κάθεται σε ένα θρανίο κουβαλά μια ολόκληρη ιστορία που δεν φαίνεται.
Κάθε εκπαιδευτικός που μπαίνει σε μια τάξη προσπαθεί να διαχειριστεί ταυτόχρονα γνώση, σχέσεις, συναισθήματα, απαιτήσεις, κανόνες και ανθρώπινες διαφορές.
Και κάθε ουσιαστική εκπαιδευτική αλλαγή ξεκινά όταν σταματήσουμε να ρωτάμε: «Πώς θα κάνουμε τους μαθητές να χωρέσουν καλύτερα στο σχολείο;»
και αρχίσουμε να αναρωτιόμαστε: «Πώς θα κάνουμε το σχολείο αρκετά καλό ώστε να χωρά πραγματικά όλους τους μαθητές;»
Ίσως αυτή να είναι και η μεγαλύτερη ανατροπή που χρειαζόμαστε.
