Για δεκαετίες, η εισαγωγή σε ένα Φιλολογικό Τμήμα αποτελούσε επιλογή κύρους, γνώσης και κοινωνικής προοπτικής. Η Φιλολογία, η Ιστορία, η Αρχαιολογία και η Φιλοσοφία δεν ήταν απλώς πανεπιστημιακές σπουδές. Ήταν ο δρόμος προς το σχολείο, τη διδασκαλία, τη σταθερή εργασία και την αναγνώριση που συνόδευε το επάγγελμα του εκπαιδευτικού.
Σήμερα, αυτή η εικόνα ξεθωριάζει.
Οι Βάσεις Εισαγωγής 2026 αποκαλύπτουν μια βαθιά και επίμονη υποχώρηση των φιλολογικών και ανθρωπιστικών τμημάτων. Στη μεγάλη πλειονότητά τους, οι σχολές του κλάδου ΠΕ02 έχασαν μόρια, αρκετές διαμορφώθηκαν κάτω από τις 10.000 μονάδες, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις η πτώση άγγιξε ή και ξεπέρασε τα 1.000 μόρια.
Δεν πρόκειται μόνο για μια διακύμανση των Πανελλαδικών. Πρόκειται για ψήφο δυσπιστίας απέναντι σε ένα επάγγελμα που, στα μάτια των νέων, δεν προσφέρει πλέον ούτε ασφάλεια ούτε αξιοπρεπείς συνθήκες ζωής.
Πτώση έως 1.200 μόρια
Η μεγαλύτερη υποχώρηση σημειώθηκε στο Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Η βάση του έπεσε από τα 12.425 στα 11.225 μόρια, καταγράφοντας απώλεια 1.200 μορίων μέσα σε μία χρονιά.
Πτώση παρουσίασαν επίσης η Φιλολογία Πατρών, η οποία διαμορφώθηκε στα 9.790 μόρια, χάνοντας 270, η Φιλοσοφία και Παιδαγωγική του ΑΠΘ με μείωση 240 μορίων, η Φιλοσοφία Κρήτης με απώλεια 235 και η Φιλολογία του ΕΚΠΑ, η οποία έφτασε στα 11.160 μόρια, υποχωρώντας κατά 144.
Στην περιφέρεια, η εικόνα είναι ακόμη πιο έντονη. Η Φιλολογία Ιωαννίνων βρέθηκε στα 9.362 μόρια, η Φιλολογία Κρήτης στα 9.052, ενώ η Φιλολογία Πελοποννήσου περιορίστηκε στα 8.730 μόρια. Το Τμήμα Ανθρωπιστικών Σπουδών του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης διαμορφώθηκε στα 8.525 και το Τμήμα Ιστορίας και Ψηφιακών Ανθρωπιστικών Επιστημών του Ιονίου στα 8.400 μόρια.
Οι εξαιρέσεις ήταν ελάχιστες. Η Φιλολογία του ΑΠΘ κατέγραψε εντυπωσιακή άνοδο 1.160 μορίων, φτάνοντας τα 12.287, ενώ ανοδικά κινήθηκαν το Ιστορίας και Αρχαιολογίας Πατρών και το Παιδαγωγικό Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης του ΕΚΠΑ.
Ωστόσο, αυτές οι αυξήσεις δεν αναιρούν τη γενική τάση. Ολόκληρος ο χώρος των ανθρωπιστικών σπουδών βρίσκεται σε υποχώρηση.
Οι νέοι βλέπουν τι τους περιμένει
Οι σημερινοί υποψήφιοι δεν επιλέγουν σχολές στο κενό. Βλέπουν φίλους, συγγενείς και παλαιότερους αποφοίτους να περιμένουν για χρόνια στους πίνακες αναπληρωτών. Βλέπουν φιλολόγους με μεταπτυχιακά, σεμινάρια και πιστοποιήσεις να κυνηγούν λίγες ώρες διδασκαλίας σε φροντιστήρια ή να αλλάζουν επάγγελμα.
Γνωρίζουν ότι ακόμη και αν προσληφθούν ως αναπληρωτές, μπορεί να χρειαστεί να ταξιδέψουν εκατοντάδες χιλιόμετρα, να εγκατασταθούν σε ένα νησί ή σε μια απομακρυσμένη περιοχή και να ξεκινήσουν από την αρχή κάθε Σεπτέμβριο.
Ένας νέος φιλόλογος δεν γνωρίζει πού θα εργαστεί, για πόσο διάστημα και αν θα έχει δουλειά την επόμενη χρονιά. Αυτή η διαρκής αβεβαιότητα δεν επιτρέπει εύκολα τον προγραμματισμό μιας ζωής, τη δημιουργία οικογένειας ή ακόμη και μια στοιχειώδη οικονομική ανεξαρτησία.
Ο μισθός που τελειώνει πριν τελειώσει ο μήνας
Το μεγαλύτερο ίσως αντικίνητρο είναι το οικονομικό.
Ο μισθός ενός νέου εκπαιδευτικού δεν ανταποκρίνεται στο κόστος ζωής. Όταν από τις καθαρές αποδοχές πρέπει να πληρωθούν ενοίκιο, ρεύμα, διατροφή, μετακινήσεις και καθημερινές ανάγκες, το υπόλοιπο συχνά είναι μηδενικό.
Στις τουριστικές περιοχές, το πρόβλημα γίνεται ασφυκτικό. Τα ενοίκια είναι υψηλά, τα διαθέσιμα σπίτια ελάχιστα και αρκετοί ιδιοκτήτες ζητούν από τους εκπαιδευτικούς να αποχωρήσουν πριν από την έναρξη της τουριστικής περιόδου.
Ο αναπληρωτής μπορεί να καλείται να υπηρετήσει σε έναν τόπο όπου ο μισθός του δεν επαρκεί ούτε για την κατοικία. Πολλοί αναγκάζονται να συγκατοικήσουν, να δανειστούν από την οικογένειά τους ή να αρνηθούν την πρόσληψη.
Ο εκπαιδευτικός που υποτίθεται ότι θα στηρίξει το δημόσιο σχολείο ξεκινά τη χρονιά αναζητώντας δωμάτιο, μεταφορικό μέσο και τρόπο να επιβιώσει.
Ένα επάγγελμα με πολλές απαιτήσεις και μικρή ανταμοιβή
Την ίδια στιγμή, οι ευθύνες μεγαλώνουν.
Ο σύγχρονος εκπαιδευτικός δεν διδάσκει μόνο το μάθημά του. Διαχειρίζεται μαθησιακές δυσκολίες, περιστατικά βίας, ψυχολογικά προβλήματα, εντάσεις με γονείς, διοικητικές υποχρεώσεις, ψηφιακές πλατφόρμες, αξιολογήσεις, προγράμματα και ατελείωτη γραφειοκρατία.
Καλείται να λειτουργήσει ως παιδαγωγός, ψυχολόγος, κοινωνικός λειτουργός και διοικητικός υπάλληλος, χωρίς την υποστήριξη που απαιτείται και χωρίς αντίστοιχη οικονομική ή θεσμική αναγνώριση.
Δεν είναι, επομένως, παράξενο που ένας 18χρονος κοιτάζει προς τα Πολυτεχνεία, την Πληροφορική, τα Οικονομικά ή άλλες σχολές που εμφανίζονται να προσφέρουν περισσότερες επιλογές εργασίας και υψηλότερες αποδοχές.
Οι νέοι δεν έπαψαν να αγαπούν τη λογοτεχνία, τη γλώσσα ή την ιστορία. Απλώς δεν είναι διατεθειμένοι να πληρώσουν τόσο ακριβό προσωπικό τίμημα για να τις διδάξουν.
Οι βάσεις δεν μετρούν την αξία των σπουδών
Η χαμηλή βάση δεν σημαίνει ότι ένα Φιλολογικό Τμήμα έχει μικρή επιστημονική αξία. Δεν σημαίνει ότι η γλώσσα, η ιστορία και η φιλοσοφία έγιναν λιγότερο σημαντικές.
Η βάση αποτελεί κυρίως δείκτη ζήτησης. Και η μειωμένη ζήτηση αποκαλύπτει τον φόβο των υποψηφίων για το επαγγελματικό μέλλον.
Αν η Πολιτεία θέλει να αντιστρέψει αυτή την εικόνα, δεν αρκούν οι διακηρύξεις για το «λειτούργημα» του εκπαιδευτικού. Χρειάζονται ουσιαστικές αυξήσεις στους μισθούς, σταθεροί διορισμοί, στήριξη στη στέγαση, ανθρώπινες συνθήκες εργασίας και καθαρή επαγγελματική προοπτική.
Γιατί το μεγαλύτερο πρόβλημα δεν είναι ότι πέφτουν οι βάσεις των Φιλολογικών Τμημάτων. Το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι ότι μια ολόκληρη γενιά κοιτάζει το σχολείο και δεν βλέπει πια εκεί ένα μέλλον στο οποίο αξίζει να επενδύσει.
