Σε μια κρίσιμη παρέμβαση για τα ζητήματα της Ειδικής Αγωγής και της προσχολικής εκπαίδευσης, ο Πανελλήνιος Σύλλογος Νηπιαγωγών (ΠΑ.ΣΥ.Ν.) φέρνει στο προσκήνιο το σοβαρό πρόβλημα της αναστολής λειτουργίας των Τμημάτων Ένταξης στα Νηπιαγωγεία.
Με επιστολή του προς το Υπουργείο Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού και τις Διευθύνσεις Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης, ο σύλλογος καταγγέλλει μια διοικητική πρακτική που βασίζεται αποκλειστικά στον αριθμό των ήδη εκδομένων γνωματεύσεων κατά την έναρξη του σχολικού έτους, αγνοώντας τις πραγματικές και δυναμικές ανάγκες των μαθητών.
Δείτε επίσης:
Όπως επισημαίνουν οι νηπιαγωγοί, το Νηπιαγωγείο διαφοροποιείται ουσιαστικά από τις υπόλοιπες βαθμίδες εκπαίδευσης, καθώς οι ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες των παιδιών –ιδιαίτερα των προνηπίων– δεν είναι εξ αρχής γνωστές τον Σεπτέμβριο. Αντίθετα, αναδεικνύονται σταδιακά μέσα από τη συστηματική παιδαγωγική παρατήρηση, τη συνεργασία με την οικογένεια και τις παραπομπές στα ΚΕ.Δ.Α.Σ.Υ. καθ' όλη τη διάρκεια της χρονιάς.
Η πρακτική της αναστολής των τμημάτων λόγω έλλειψης του ελάχιστου αριθμού τριών γνωματεύσεων στην εκκίνηση του σχολικού έτους οδηγεί σε αδιέξοδα. Σύμφωνα με τον ΠΑ.ΣΥ.Ν., ένα σχολείο μπορεί να ξεκινήσει με δύο παιδιά που διαθέτουν γνωμάτευση και να δει τις ανάγκες του να αυξάνονται μήνες αργότερα, χωρίς όμως η δομή να υφίσταται πια για να τα στηρίξει.
Εκτός από την απώλεια του δικαιώματος στην έγκαιρη παρέμβαση για τους μαθητές, ο σύλλογος θίγει και το σοβαρό ζήτημα της επαγγελματικής ασφάλειας των μόνιμων εκπαιδευτικών Ειδικής Αγωγής. Η κατ' έτος αμφισβήτηση των δομών προκαλεί υπηρεσιακή ανασφάλεια, αναγκαστικές μετακινήσεις σε άλλες σχολικές μονάδες και αποδυναμώνει τον θεσμό της οργανικής θέσης.
Ο ΠΑ.ΣΥ.Ν. καλεί την πολιτεία να διασφαλίσει τη λειτουργία όλων των υφιστάμενων Τμημάτων Ένταξης, συνεκτιμώντας τους μαθητές που βρίσκονται σε διαδικασία αξιολόγησης, τις εισηγήσεις των Συλλόγων Διδασκόντων και των Ε.Δ.Υ., καθώς και τα δεδομένα των προηγούμενων ετών, προκειμένου να υπηρετηθεί στην πράξη η συμπεριληπτική εκπαίδευση.
Η ανακοίνωση του Πανελλήνιου Συλλόγου Νηπιαγωγών (ΠΑ.ΣΥ.Ν.)
«Διατήρηση της λειτουργίας των Τμημάτων Ένταξης στα Νηπιαγωγεία-Αναγκαία προϋπόθεση για την πρώιμη ανίχνευση, την έγκαιρη παρέμβαση και τη συμπεριληπτική εκπαίδευση
Αξιότιμοι/ες κύριοι/ες,
Ο Πανελλήνιος Σύλλογος Νηπιαγωγών (ΠΑ.ΣΥ.Ν.), ως επιστημονικός σύλλογος που εκπροσωπεί τους νηπιαγωγούς της χώρας, εκφράζει τον έντονο προβληματισμό του σχετικά με πληροφορίες που αφορούν την αναστολή λειτουργίας Τμημάτων Ένταξης στα Νηπιαγωγεία, με αποκλειστικό κριτήριο τον αριθμό των ήδη εκδομένων γνωμάτευσεων κατά την έναρξη του σχολικού έτους.
Πρόκειται για μια πρακτική που, παρότι μπορεί να στηρίζεται σε μια στιγμιαία διοικητική αποτύπωση των δεδομένων του Σεπτεμβρίου, δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα της προσχολικής εκπαίδευσης και ενδέχεται να στερήσει από πολλά παιδιά το δικαίωμά τους στην έγκαιρη εκπαιδευτική υποστήριξη.
Το Νηπιαγωγείο αποτελεί την πρώτη οργανωμένη εκπαιδευτική βαθμίδα στην οποία εισέρχονται τα παιδιά. Για ένα μεγάλο ποσοστό μαθητών, και ιδιαίτερα των προνηπίων, οι ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες δεν είναι ήδη γνωστές κατά την εγγραφή τους. Αντίθετα, αναδεικνύονται σταδιακά μέσα από τη συστηματική παιδαγωγική παρατήρηση, τη συνεργασία με την οικογένεια, την εφαρμογή κατάλληλων εκπαιδευτικών πρακτικών και, όπου απαιτείται, την παραπομπή στο ΚΕ.Δ.Α.Σ.Υ. Με άλλα λόγια, τον Σεπτέμβριο δεν γνωρίζουμε ακόμη ποια παιδιά θα χρειαστούν την υποστήριξη του Τμήματος Ένταξης.
Η πραγματικότητα αυτή διαφοροποιεί ουσιαστικά το Νηπιαγωγείο από όλες τις υπόλοιπες βαθμίδες της εκπαίδευσης. Επομένως, ο αριθμός των ήδη εκδομένων γνωωματεύσεων κατά την έναρξη του σχολικού έτους δεν μπορεί να αποτελεί το μοναδικό κριτήριο για τη λειτουργία ή μη ενός Τμήματος Ένταξης.
Το ίδιο το ισχύον θεσμικό πλαίσιο αναγνωρίζει αυτή την παιδαγωγική πραγματικότητα. Το άρθρο 117 του ν. 4823/2021 προβλέπει ότι μαθητές μπορούν να υποστηρίζονται από το Τμήμα Ένταξης ακόμη και πριν από την ολοκλήρωση της αξιολόγησής τους από το ΚΕ.Δ.Α.Σ.Υ., γεγονός που αποδεικνύει ότι σκοπός του νομοθέτη είναι η έγκαιρη εκπαιδευτική παρέμβαση και όχι η αναμονή ολοκλήρωσης χρονοβόρων διοικητικών διαδικασιών.
Παράλληλα, σύμφωνα με το ισχύον θεσμικό πλαίσιο, για τη λειτουργία ενός Τμήματος Ένταξης απαιτείται η υποστήριξη τουλάχιστον τριών μαθητών. Στην πράξη, όμως, στα Νηπιαγωγεία είναι αδύνατο να γνωρίζει κανείς από τον Σεπτέμβριο εάν ο αριθμός αυτός θα συμπληρωθεί, καθώς νέες περιπτώσεις παιδιών που χρήζουν υποστήριξης αναδεικνύονται κάθε χρόνο κατά τη διάρκεια της σχολικής χρονιάς.
Με βάση τα παραπάνω, θεωρούμε ότι τα Τμήματα Ένταξης στα Νηπιαγωγεία πρέπει να διατηρούνται σε λειτουργία ακόμη και όταν κατά την έναρξη του σχολικού έτους δεν έχουν ολοκληρωθεί οι διαδικασίες αξιολόγησης όλων των μαθητών που ενδέχεται να χρειαστούν υποστήριξη. Η λειτουργία τους δεν πρέπει να εξαρτάται αποκλειστικά από τις ήδη εκδομένες αξιολογικές εκθέσεις, αλλά από την πραγματική εκπαιδευτική εικόνα της σχολικής μονάδας και την εύλογη πρόβλεψη ότι κατά τη διάρκεια της σχολικής χρονιάς θα αναδειχθούν νέες ανάγκες, όπως συμβαίνει διαχρονικά στην προσχολική εκπαίδευση.
Ας αναλογιστούμε ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα.
Ένα Νηπιαγωγείο ξεκινά τον Σεπτέμβριο με δύο μαθητές που διαθέτουν γνωμάτευση. Επειδή δεν συμπληρώνεται ο απαιτούμενος αριθμός των τριών μαθητών, το Τμήμα Ένταξης αναστέλλεται. Δύο μήνες αργότερα, μέσα από τη συστηματική παιδαγωγική παρατήρηση, αναδεικνύονται ακόμη δύο παιδιά που παρουσιάζουν σημαντικές δυσκολίες και παραπέμπονται στο ΚΕ.Δ.Α.Σ.Υ. Το σχολείο πλέον διαθέτει πραγματικές ανάγκες λειτουργίας Τμήματος Ένταξης. Ωστόσο, η δομή έχει ήδη καταργηθεί. Τα παιδιά χάνουν πολύτιμο χρόνο πρώιμης παρέμβασης, οι εκπαιδευτικοί της γενικής τάξης στερούνται της απαραίτητης επιστημονικής υποστήριξης και οι οικογένειες αναγκάζονται να περιμένουν μέχρι να αποκατασταθεί μια δομή που υπήρχε και θα μπορούσε να λειτουργεί από την πρώτη ημέρα.
Η πρώιμη ανίχνευση και η έγκαιρη παρέμβαση αποτελούν διεθνώς τις σημαντικότερες προϋποθέσεις για τη βελτίωση της αναπτυξιακής και εκπαιδευτικής πορείας των παιδιών. Η αναστολή λειτουργίας ενός Τμήματος Ένταξης δεν σημαίνει απλώς ότι μετακινείται ένας εκπαιδευτικός. Σημαίνει ότι το σχολείο χάνει ένα βασικό εργαλείο πρόληψης, ότι οι παρεμβάσεις καθυστερούν και ότι παιδιά που θα μπορούσαν να υποστηριχθούν εγκαίρως οδηγούνται σε μεγαλύτερες δυσκολίες αργότερα.
Η διατήρηση των Τμημάτων Ένταξης εξυπηρετεί, παράλληλα, έναν ακόμη κρίσιμο παιδαγωγικό στόχο: τη δημιουργία ενός σταθερού και προβλέψιμου εκπαιδευτικού περιβάλλοντος. Η παρουσία του ίδιου εκπαιδευτικού ειδικής αγωγής σε όλη τη διάρκεια του σχολικού έτους επιτρέπει την ανάπτυξη σχέσεων εμπιστοσύνης με τα παιδιά, τη συστηματική συνεργασία με τους εκπαιδευτικούς της γενικής τάξης, τη συνεχή επικοινωνία με τις οικογένειες και τη διαμόρφωση ενός συνεκτικού πλαισίου υποστήριξης. Παράλληλα, η έγκαιρη διασφάλιση της λειτουργίας των Τμημάτων Ένταξης συμβάλλει στη μείωση της επαγγελματικής αβεβαιότητας των ίδιων των εκπαιδευτικών ειδικής αγωγής, οι οποίοι μπορούν να αναλάβουν εγκαίρως τον παιδαγωγικό τους ρόλο, να σχεδιάσουν συστηματικά τις παρεμβάσεις τους και να ενταχθούν ουσιαστικά στη σχολική κοινότητα από την αρχή του σχολικού έτους.
Αντίθετα, η αναστολή λειτουργίας ενός Τμήματος Ένταξης ή η εκ των υστέρων επαναλειτουργία του διακόπτει αυτή τη συνέχεια, αποδυναμώνει τον παιδαγωγικό σχεδιασμό της σχολικής μονάδας, μειώνει την αποτελεσματικότητα των παρεμβάσεων και δημιουργεί συνθήκες αστάθειας τόσο για τους μαθητές όσο και για τους εκπαιδευτικούς.
Πέραν των συνεπειών για τους μαθητές, η πρακτική της αναστολής λειτουργίας των Τμημάτων Ένταξης επηρεάζει ουσιωδώς και τους μόνιμους εκπαιδευτικούς Ειδικής Αγωγής που υπηρετούν στις συγκεκριμένες οργανικές θέσεις. Οι εκπαιδευτικοί αυτοί διορίστηκαν για να υπηρετήσουν σε μόνιμες δομές της Ειδικής Αγωγής και όχι σε δομές των οποίων η λειτουργία τίθεται υπό ετήσια αμφισβήτηση.
Η κατ' έτος αναστολή λειτουργίας των Τμημάτων Ένταξης δημιουργεί διαρκή υπηρεσιακή αβεβαιότητα, επιβαρύνει σημαντικά την ψυχική και επαγγελματική κατάσταση των εκπαιδευτικών και δυσχεραίνει τον παιδαγωγικό τους σχεδιασμό. Παράλληλα, οδηγεί συχνά σε αναγκαστικές μετακινήσεις σε άλλες σχολικές μονάδες ή ακόμη και σε όμορους Δήμους για την κάλυψη υπηρεσιακών αναγκών, γεγονός που συνεπάγεται αυξημένο χρόνο μετακίνησης, πρόσθετη οικονομική επιβάρυνση και σημαντική δυσχέρεια στον προσωπικό και οικογενειακό προγραμματισμό τους.
Η πρακτική αυτή αποδυναμώνει στην πράξη την έννοια της οργανικής θέσης, η οποία έχει θεσπιστεί για την κάλυψη πάγιων και διαρκών εκπαιδευτικών αναγκών και οφείλει να παρέχει διοικητική σταθερότητα τόσο στις σχολικές μονάδες όσο και στους εκπαιδευτικούς που υπηρετούν σε αυτές.
Με ιδιαίτερη ικανοποίηση διαπιστώνουμε ότι αρκετές Διευθύνσεις Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης επέλεξαν να διατηρήσουν τα Τμήματα Ένταξης στα Νηπιαγωγεία, ακόμη και όταν κατά την έναρξη της σχολικής χρονιάς δεν είχε συμπληρωθεί ο απαιτούμενος αριθμός μαθητών με ολοκληρωμένες γνωματεύσεις. Η επιλογή αυτή δεν αποτελεί παρέκκλιση από το θεσμικό πλαίσιο. Αντίθετα, αποτελεί παράδειγμα ορθής διοικητικής κρίσης, καθώς αναγνωρίζει ότι οι πραγματικές ανάγκες της προσχολικής εκπαίδευσης αναδεικνύονται σταδιακά και ότι η διατήρηση της δομής διασφαλίζει την εφαρμογή της πρώιμης ανίχνευσης, της έγκαιρης παρέμβασης και της συμπεριληπτικής εκπαίδευσης.
Για τους λόγους αυτούς, θεωρούμε ότι η αξιολόγηση της αναγκαιότητας λειτουργίας των Τμημάτων Ένταξης στα Νηπιαγωγεία δεν μπορεί να βασίζεται αποκλειστικά στον αριθμό των γνωματεύσεων του Σεπτεμβρίου. Οφείλει να συνεκτιμά τους μαθητές που βρίσκονται σε διαδικασία παραπομπής, τις εισηγήσεις των Συλλόγων Διδασκόντων και των Ε.Δ.Υ., τα δεδομένα προηγούμενων σχολικών ετών, τις ιδιαιτερότητες κάθε σχολικής μονάδας και την τεκμηριωμένη εμπειρία ότι νέες εκπαιδευτικές ανάγκες αναδεικνύονται καθ' όλη τη διάρκεια της σχολικής χρονιάς.
Τα Τμήματα Ένταξης δεν ιδρύθηκαν το 2025 τυχαία. Η ίδρυσή τους βασίστηκε σε μελέτη αναγκών, εισηγήσεις των Διευθύνσεων Εκπαίδευσης και αξιολόγηση πραγματικών δεδομένων. Επομένως, η αναστολή της λειτουργίας τους έναν μόλις χρόνο μετά, χωρίς νέα συνολική αποτύπωση των εκπαιδευτικών αναγκών, δημιουργεί ασυνέχεια στον εκπαιδευτικό σχεδιασμό και αναιρεί στην πράξη τον σκοπό για τον οποίο ιδρύθηκαν.
Κατά την εξέταση του ισχύοντος νομοθετικού και κανονιστικού πλαισίου που διέπει την Ειδική Αγωγή και Εκπαίδευση, και ιδίως των διατάξεων του ν. 3699/2008, του ν. 4823/2021, καθώς και των σχετικών υπουργικών αποφάσεων που ρυθμίζουν τη λειτουργία των Τμημάτων Ένταξης, δεν κατέστη δυνατό να εντοπιστεί ρητή διάταξη σύμφωνα με την οποία η έλλειψη συγκεκριμένου αριθμού γνωματεύσεων ή η μη συμπλήρωση τριών (3) μαθητών με γνωμάτευση συνιστά αυτοτελή νόμιμο λόγο αναστολής λειτουργίας Τμήματος Ένταξης.
Για τον λόγο αυτό, παρακαλούμε, εφόσον υφίσταται σχετική νομοθετική, κανονιστική ή άλλη δεσμευτική διοικητική διάταξη, να μας γνωστοποιηθεί η συγκεκριμένη νομική βάση επί της οποίας στηρίζεται η αναστολή λειτουργίας Τμημάτων Ένταξης λόγω μη συμπλήρωσης συγκεκριμένου αριθμού γνωματεύσεων, προκειμένου να διασφαλίζεται η ενιαία εφαρμογή της νομοθεσίας, η αρχή της νομιμότητας και η ίση μεταχείριση όλων των σχολικών μονάδων της χώρας.
Ο Πανελλήνιος Σύλλογος Νηπιαγωγών ζητά:
- Να διατηρηθεί η λειτουργία όλων των υφιστάμενων Τμημάτων Ένταξης στα Νηπιαγωγεία, ακόμη και στις περιπτώσεις όπου κατά την έναρξη του σχολικού έτους δεν έχει ακόμη συμπληρωθεί ο απαιτούμενος αριθμός μαθητών με ολοκληρωμένες αξιολογικές εκθέσεις, ώστε να διασφαλίζεται η πρώιμη ανίχνευση, η έγκαιρη παρέμβαση και η συνέχεια της εκπαιδευτικής υποστήριξης.
- Να συνεκτιμώνται οι μαθητές που βρίσκονται σε διαδικασία αξιολόγησης ή παραπομπής προς τα ΚΕ.Δ.Α.Σ.Υ.
- Να λαμβάνονται υπόψη οι εισηγήσεις των Συλλόγων Διδασκόντων, των Ε.Δ.Υ. και η εκπαιδευτική εικόνα κάθε σχολικής μονάδας.
- Να αξιοποιούνται τα δεδομένα προηγούμενων σχολικών ετών κατά τον προγραμματισμό των υποστηρικτικών δομών.
- Να διασφαλιστεί ότι κανένα παιδί δεν θα στερηθεί το δικαίωμα στην πρώιμη ανίχνευση και στην έγκαιρη εκπαιδευτική παρέμβαση λόγω μιας πρόωρης διοικητικής απόφασης.
Η διατήρηση των Τμημάτων Ένταξης δεν αποτελεί ζήτημα υπηρεσιακής διαχείρισης ούτε μόνο κατανομής ανθρώπινου δυναμικού. Αποτελεί ζήτημα εκπαιδευτικής ισότητας, εφαρμογής της συμπεριληπτικής εκπαίδευσης και προστασίας του δικαιώματος κάθε παιδιού να λάβει την υποστήριξη που χρειάζεται από την πρώτη στιγμή της σχολικής του ζωής.
Με την πεποίθηση ότι συμμερίζεστε την ευθύνη για τη διασφάλιση ποιοτικής και ισότιμης δημόσιας εκπαίδευσης, σας καλούμε να στηρίξετε τη συνέχιση της λειτουργίας των Τμημάτων Ένταξης στα Νηπιαγωγεία, ώστε καμία σχολική μονάδα και κανένα παιδί να μη στερηθεί μια δομή που αποτελεί θεμέλιο της πρόληψης, της συμπερίληψης και της έγκαιρης εκπαιδευτικής υποστήριξης.
Με εκτίμηση,
Το Διοικητικό Συμβούλιο του ΠΑ.ΣΥ.Ν.»
