Η επιστήμη τα τελευταία χρόνια μιλά για έναν διαφορετικό και περισσότερο σύνθετο τύπο επαγγελματικής εξουθένωσης, ο οποίος δεν προκαλείται μόνο από τον μεγάλο όγκο εργασίας, αλλά και από την αίσθηση ότι η εργασία χάνει σταδιακά το νόημα, την αυτονομία και την κοινωνική της αξία.
Ένας άνθρωπος δεν εξαντλείται μόνο όταν δουλεύει πολύ· εξαντλείται και όταν αυτό που κάνει παύει να τον εκφράζει, όταν χάνει τον έλεγχο πάνω στην εργασία του, όταν αισθάνεται ότι δεν τον εμπιστεύονται, όταν η κοινωνική αναγνώριση μειώνεται και όταν οι γραφειοκρατικές υποχρεώσεις γίνονται σημαντικότερες από το ίδιο το παιδαγωγικό έργο.
Οι διεθνείς έρευνες πολλών ευρωπαϊκών πανεπιστημίων συγκλίνουν πλέον στο ίδιο συμπέρασμα, ότι δηλαδή η απώλεια νοήματος, η μείωση της επαγγελματικής αυτονομίας, η διαρκής πίεση και η αίσθηση απαξίωσης αποτελούν ορισμένους από τους ισχυρότερους παράγοντες επαγγελματικής εξουθένωσης των εκπαιδευτικών.
Η δημόσια συζήτηση περιστρέφεται συχνά γύρω από νέα προγράμματα, νέες πλατφόρμες, νέες αξιολογήσεις και νέους δείκτες, αλλά πολύ σπανιότερα τίθεται ένα απλό και ουσιαστικό ερώτημα: πώς αισθάνεται ο άνθρωπος που κάθε πρωί ανοίγει την πόρτα της τάξης και καλείται, παρά την κούραση, τις οικονομικές δυσκολίες, την πίεση και την αμφισβήτηση, να εμπνεύσει, να στηρίξει, να διδάξει και να δημιουργήσει;
Αν αυτός ο άνθρωπος πάψει να πιστεύει ότι η δουλειά του έχει ουσία, ότι η προσπάθειά του αναγνωρίζεται και ότι διαθέτει τον χρόνο και την ελευθερία να λειτουργήσει ως παιδαγωγός, τότε καμία μεταρρύθμιση, όσο καλά σχεδιασμένη κι αν παρουσιάζεται, δεν θα μπορέσει να αποδώσει πραγματικά.
Γιατί η εκπαίδευση δεν είναι οι εγκύκλιοι, οι πλατφόρμες και οι δείκτες, αλλά η σχέση ανάμεσα σε έναν δάσκαλο και ένα παιδί, η οποία χτίζεται αργά, καθημερινά και συχνά αθόρυβα μέσα στην τάξη.
Εκεί γεννιέται η γνώση, εκεί χτίζεται η εμπιστοσύνη, εκεί καλλιεργείται η αυτοπεποίθηση και εκεί διαμορφώνονται οι πολίτες του αύριο, όχι μέσα από τυπικές καταχωρίσεις, αλλά μέσα από σχέσεις, συγκρούσεις, αποτυχίες, δεύτερες ευκαιρίες και μικρές καθημερινές νίκες.
Αν θέλουμε πραγματικά ένα καλύτερο δημόσιο σχολείο, ίσως η πρώτη μεταρρύθμιση να μην πρέπει να είναι άλλη μία ψηφιακή εφαρμογή, μία ακόμη πλατφόρμα ή ένας νέος δείκτης αξιολόγησης, αλλά κάτι πολύ πιο απλό και ταυτόχρονα πολύ πιο δύσκολο: να επιστρέψουμε στους εκπαιδευτικούς τον χρόνο, την εμπιστοσύνη, τη συλλογικότητα, την επαγγελματική αυτονομία και, πάνω απ’ όλα, το νόημα της εργασίας τους.
