Δεν θα ξεκινήσω θεωρητικά, αλλά με ένα εκκωφαντικό παράδειγμα για τον όγκο της ύλης στο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα.

Στις περισσότερες δυτικές χώρες η ιστορία διδάσκεται είτε από την Ε’ Δημοτικού είτε στη δευτεροβάθμια για γνωστικούς λόγους. Εμείς ξεκινάμε από την Γ’ Δημοτικού και μάλιστα διδάσκουμε ως ιστορία την …μυθολογία (η ιστορική διαπαιδαγώγηση είναι ένα από τα μεγαλύτερα παράδοξα – και επικίνδυνα - της ελληνικής εκπαίδευσης και θα επανέλθω)!

 Ας πάμε όμως στην ιστορία της Στ’ Δημοτικού (που τη γνωρίζω καλά, μιας και πολλά χρόνια δίδασκα παιδιά αυτής της ηλικίας), έχοντας στο μυαλό μας ότι απευθύνεται σε μαθητές 11 ετών που δεν έχουν ακόμη φθάσει με επιτυχία στο, κατά Piaget, στάδιο της αφηρημένης σκέψης. Τι μαθαίνουν τα παιδιά αυτής της ηλικίας στη σχολική ιστορία; Κρατηθείτε:

• Ευρωπαϊκή ιστορία των νεότερων χρόνων (από την Αναγέννηση στον Διαφωτισμό)
• Τα χρόνια της οθωμανικής κυριαρχίας
• Προεπαναστατικές κινήσεις και Επανάσταση του ‘21
• Ελλάδα ως ανεξάρτητο κράτος το 19^ο αιώνα έως την Επανάσταση στο Γουδή
• Ελλάδα στον 20^ο αιώνα με όλα τα κρίσιμα γεγονότα (Βαλκανικοί πόλεμοι, Α΄Παγκόσμιος, Μικρασιατική καταστροφή, Μεσοπόλεμος, Β΄Παγκόσμιος και κατοχή, Απελευθέρωση, εμφύλιος, ανασυγκρότηση
• Μεταπολίτευση έως και σήμερα.

Αν δείτε, δε, κάποιους από τους γνωστικούς στόχους θα αναρωτηθείτε, αν αυτοί που συνέγραψαν τα αναλυτικά προγράμματα (και αυτοί που τα ενέκριναν) έχουν παιδιά ή αν έχουν μπει ποτέ σε τάξη, καθώς απευθύνονται σε μαθητές τουλάχιστον 3-5 χρόνια μεγαλύτερους (θα τολμούσα να πω φοιτητές, αλλά θα με πείτε υπερβολικό). Επί παραδείγματι:

• (Σχετικά με τη διάσπαση της καθολικής εκκλησίας και την εμφάνιση του προτεσταντισμού) Να κατανοούν τη θρησκευτική διάσπαση της δυτικής, βόρειας και κεντρικής Ευρώπης ως συνέπεια του κινήματος της Μεταρρύθμισης (!)
• Να γνωρίζουν και να κατανοούν τη σημασία της εκκλησιαστικής και της κοινοτικής οργάνωσης του υπόδουλου ελληνισμού, καθώς και της ελληνικής παιδείας στη διάσωση και την αναμόρφωση των θεμελιωδών χαρακτηριστικών του νέου ελληνισμού (!!)
• Να κατανοούν τις πολιτικές, κοινωνικές και οικονομικές αλλαγές στην Ευρώπη κατά τον Μεσοπόλεμο (!!)
• Να κατανοούν τα μεγάλα ζητήματα που απασχολούν σήμερα την ευρωπαϊκή οικογένεια (οικονομική κρίση και ανισότητες, προστασία περιβάλλοντος, κλιματική αλλαγή, μετανάστευση)!!!

Ένα παιδί, λοιπόν, έκτης δημοτικού (λες και δεν του φτάνουν όλα τα υπόλοιπα μαθήματα της τάξης του), καλείται να καλύψει περίπου …600 χρόνια ιστορίας, όντας υποχρεωμένο να μάθει και να αναλύει τρομακτικά σύνθετες έννοιες που σχετίζονται με την πολιτική, την οικονομία, τη διπλωματία. Έννοιες που ελάχιστα παιδιά 11-12 ετών έχουν τη δυνατότητα να αφομοιώσουν.

Τι γίνεται, λοιπόν; Όσο φιλότιμος, όσο καταρτισμένος, όσο εργατικός κι αν είναι ο εκπαιδευτικός, είναι καταδικασμένος να αποτύχει και να καταφύγει στην κλασική, πατροπαράδοτη συνταγή: Διδασκαλία ex cathedra και αποστήθιση. Αποτέλεσμα; Εξοντωμένοι εκπαιδευτικοί, μαθητές που καταδικάζονται παπαγαλίζοντας στην ημιμάθεια.

Αν ήταν μόνο θέμα της ιστορίας, λόγω της ιδεολογικής φόρτισης του αντικειμένου και του δεδομένου εθνοκεντρισμού του εκπαιδευτικού συστήματος, θα μιλούσα για μια απλή στρέβλωση. Όμως ο τεράστιος όγκος της ύλης και τα ακατάλληλα σχεδιασμένα αναλυτικά προγράμματα αφορούν στα περισσότερα σχεδόν αντικείμενα. Όσο μάλιστα ανεβαίνουμε τάξεις, το πράγμα εκτροχιάζεται. Μπορεί να έχουμε μικρό σχετικά ποσοστό φυσικής σχολικής διαρροής, όμως η «πνευματική» σχολική διαρροή είναι τεράστια. Τα μαθησιακά αποτελέσματα είναι τραγικά. Και δεν θα επικαλεστώ (μόνο) το πρόγραμμα Pisa που ούτως ή άλλως έχει σοβαρά μεθοδολογικά ζητήματα, αλλά και τα θηριώδη ποσοστά αποτυχίας των υποψήφιων στις Πανελλαδικές (Μαθηματικά 35-60% κάτω σπό τη βάση, Φυσική περίπου 50%, Αρχαία 40-50%, Ιστορία περίπου 50%).

Είναι τα παιδιά μας ανίκανα; Είναι τόσο κακοί οι εκπαιδευτικοί; Η απάντηση και στα δύο ερωτήματα είναι, φυσικά όχι. Η δραματική αποτυχία των παιδιών σχετίζεται σε μεγάλο βαθμό με τον μεγάλο ασθενή του εκπαιδευτικού συστήματος: το αναλυτικό πρόγραμμα και τα εγχειρίδια. Η ευθύνη, φυσικά, πέφτει στις περισσότερες πολιτικές ηγεσίες του Υπουργείου Παιδείας των τελευταίων δεκαετιών που διαρκώς μιλούν για αποσυμφόρηση της ύλης και πράττουν το αντίθετο.

Δεν είναι όμως μόνο η πολιτική ηγεσία υπεύθυνη. Ευθύνη έχει και η κοινωνία. Η ακαδημαϊκολαγνεία της ελληνικής οικογένειας, καταγεγραμμένη σε πλήθος ερευνών, έχει οδηγήσει μέσω της γονεϊκής πίεσης σε μια παρανοϊκή κούρσα ανταγωνισμού περισσότερης ύλης, περισσότερων μαθημάτων, περισσότερων φροντιστηρίων και ιδιαίτερων με στόχο την είσοδο στο Πανεπιστήμιο. Θύματα αυτής της τρέλας κυρίως τα παιδιά που φεύγουν βαριά λαβωμένα από την εκπαίδευση, αλλά και οι εκπαιδευτικοί, ιδίως της δευτεροβάθμιας, που συνθλίβονται σε μια απάνθρωπη, αντιεπιστημονική και αντιπαιδαγωγική διαδικασία.

Θα επικαλεστώ μια ακόμη φορά τον αείμνηστο Νίκο Παΐζη που έλεγε ότι το εκπαιδευτικό μας σύστημα τόσο στην κατακόρυφη όσο και στην οριζόντια ανάπτυξή του επικεντρώνεται στη μεταφορά «της μέγιστης δυνατής πληροφορίας ανά μονάδα χρόνου, στη μικρότερη δυνατή ηλικία, κι όποιος τα καταφέρει». Αυτή η παθογόνος διαστροφή του συστήματος, ακυρώνει το παιδαγωγικό πλαίσιο αναφοράς της σχολικής κοινότητας και συμβάλει στη διεύρυνση των κοινωνικών και εκπαιδευτικών ανισοτήτων.

Θα έλεγε κανείς ότι η σχολική αποτυχία, τα διαρκώς εντεινόμενα ψυχικά προβλήματα των παιδιών λόγω της παρανοϊκής εντατικοποίησης της εκπαίδευσης, η εμφανής παρακμή του συστήματος θα ευαισθητοποιούσαν κυβέρνηση, κόμματα, πολίτες. Μόνο τα «κακά» συνδικάτα φωνάζουν, αλλά η φωνή τους καταπνίγεται μέσα στον ανορθολογισμό ενός συστήματος που παράγει ρομπότ-υποψήφιους για το πανεπιστήμιο, ανεξαρτήτως κόστους. Πώς αλλιώς θα χαρακτήριζε κανείς ένα σύστημα που, αντί να διαγνώσει τα προβλήματά του, επιβάλλει παντού πλέον την τράπεζα θεμάτων, ώστε να έχουμε και με τη σφραγίδα αντί για Παιδεία, «βιομηχανική» παραγωγή ημιμαθών μαθητών; Που προκαλεί την πλήρη απαξίωση των εκπαιδευτικών οι οποίοι μετατρέπονται από λειτουργοί σε απλούς εκπαιδευτές παπαγάλων;

Ο Γιώργος Χριστόπουλος είναι Πρόεδρος της ΟΙΕΛΕ

Όλες οι σημαντικές ειδήσεις

Τι σημαίνει η λέξη «ακηδία»;

Πανελλήνιες 2026: Θέματα, Λύσεις, Αποτελέσματα και Bάσεις στο google

Κατσαρίδες στο σπίτι: Τα φυτά που «υπόσχονται» φυσική απώθηση

Μάθε πρώτος όλες τις σημαντικές ειδήσεις. Βάλε το alfavita.gr στα αποτελέσματα αναζήτησης της Google Ακολουθήστε το Alfavita στo Viber