Πώς κοιμούνταν οι άνθρωποι πριν από τον σύγχρονο τρόπο ζωής
Ένα ενδιαφέρον στοιχείο που εξετάζουν οι επιστήμονες προέρχεται από σύγχρονες κοινότητες κυνηγών-τροφοσυλλεκτών. Οι συγκεκριμένοι πληθυσμοί ζουν σε συνθήκες που θυμίζουν περισσότερο εκείνες στις οποίες εξελίχθηκαν οι ανθρώπινες συνήθειες πριν από την ευρεία χρήση του ηλεκτρικού φωτισμού.
Έρευνα που δημοσιεύθηκε στο Current Biology εξέτασε κοινότητες στην Τανζανία, τη Ναμίμπια και τη Βολιβία. Οι συμμετέχοντες κοιμούνταν κατά μέσο όρο από περίπου 5,7 έως 7,1 ώρες κάθε βράδυ.
Παρά τη σχετικά μικρότερη διάρκεια του ύπνου, δεν φάνηκε να καλύπτουν συστηματικά αυτή τη διαφορά με μεγάλους ημερήσιους ύπνους. Η καθημερινότητά τους επηρεαζόταν περισσότερο από το φυσικό φως, με την αφύπνιση να γίνεται συνήθως κοντά στην ανατολή του ηλίου.
Παράλληλα, άλλη ανάλυση που δημοσιεύθηκε από τη Royal Society Publishing εκτίμησε ότι οι άνθρωποι στις προ-βιομηχανικές κοινωνίες κοιμούνταν περίπου 6,4 ώρες κάθε νύχτα.
Τα στοιχεία αυτά, ωστόσο, δεν αποτελούν σύσταση να μειώσουμε τον ύπνο μας. Δείχνουν κυρίως ότι η αντίληψη πως κάθε άνθρωπος χρειάζεται υποχρεωτικά ακριβώς οκτώ ώρες είναι υπερβολικά απλοποιημένη.
Το τεχνητό φως έχει αλλάξει τις ώρες του ύπνου μας
Η σύγχρονη ζωή έχει αλλάξει σημαντικά τον τρόπο με τον οποίο κοιμόμαστε. Ένας από τους βασικότερους παράγοντες είναι η έκθεση στο τεχνητό φως.
Η χρήση λαμπτήρων, τηλεοράσεων, ηλεκτρονικών υπολογιστών και κυρίως smartphones επιτρέπει στον άνθρωπο να παραμένει δραστήριος για πολλές ώρες μετά τη δύση του ηλίου.
Το φως επηρεάζει το βιολογικό ρολόι του οργανισμού και μπορεί να μετατοπίσει την ώρα κατά την οποία αισθανόμαστε υπνηλία. Έτσι, δεν είναι ασυνήθιστο να πηγαίνουμε για ύπνο αργότερα από όσο θα κάναμε σε ένα περιβάλλον με περιορισμένη τεχνητή φωταγώγηση.
Το αποτέλεσμα είναι ότι αρκετοί άνθρωποι κοιμούνται λιγότερο κατά τη διάρκεια της εβδομάδας και προσπαθούν να αναπληρώσουν τον χαμένο ύπνο τα Σαββατοκύριακα.
Επομένως, η υγεία του ύπνου δεν εξαρτάται μόνο από τον συνολικό αριθμό των ωρών. Σημαντικό ρόλο παίζει και το πότε κοιμόμαστε.
Πόσες ώρες ύπνου χρειαζόμαστε τελικά;
Δεν υπάρχει ένας αριθμός που να μπορεί να θεωρηθεί ιδανικός για κάθε ενήλικα.
Οι ανάγκες του οργανισμού μεταβάλλονται ανάλογα με την ηλικία, την υγεία, το βιολογικό φύλο και άλλους ατομικούς παράγοντες. Για ορισμένους ανθρώπους επτά ώρες μπορεί να είναι αρκετές, ενώ άλλοι μπορεί να χρειάζονται οκτώ ή ακόμη και εννέα.
Μια πρόσφατη μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Nature, συνδυάζοντας απεικονιστικές εξετάσεις του εγκεφάλου και του σώματος με μοριακές μετρήσεις, έδωσε ένα εύρος περίπου 6,4 έως 7,8 ωρών ως πιθανή βέλτιστη διάρκεια, ανάλογα με τον άνθρωπο και την παράμετρο που εξετάζεται.
Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει ότι οι οκτώ ώρες είναι λανθασμένες. Για πολλούς ενήλικες μπορεί πράγματι να αποτελούν τη διάρκεια που χρειάζονται για να ξεκουραστούν επαρκώς.
Οι συστάσεις του National Sleep Foundation για τους ενήλικες ηλικίας 26 έως 64 ετών εξακολουθούν να τοποθετούν τη συνιστώμενη διάρκεια στις 7 έως 9 ώρες κάθε βράδυ, αναγνωρίζοντας παράλληλα ότι οι ατομικές ανάγκες διαφέρουν.
Δεν μετράνε μόνο οι ώρες
Το σημαντικότερο ίσως συμπέρασμα είναι ότι ο ύπνος δεν μπορεί να αξιολογηθεί αποκλειστικά με βάση το ρολόι.
Ένας άνθρωπος που κοιμάται επτά ώρες και ξυπνά ξεκούραστος, έχει καλή συγκέντρωση και λειτουργεί φυσιολογικά κατά τη διάρκεια της ημέρας μπορεί να καλύπτει τις ανάγκες του οργανισμού του.
Αντίθετα, κάποιος που παραμένει στο κρεβάτι οκτώ ή εννέα ώρες αλλά συνεχίζει να αισθάνεται κουρασμένος μπορεί να αντιμετωπίζει πρόβλημα ποιότητας ύπνου ή κάποια άλλη αιτία που χρειάζεται διερεύνηση.
Η σταθερότητα του προγράμματος, η ποιότητα του ύπνου, η ώρα κατάκλισης και αφύπνισης αλλά και το πώς αισθανόμαστε την επόμενη ημέρα αποτελούν σημαντικά κομμάτια της εικόνας.
Το "σωστό" οκτάωρο δεν είναι ίδιο για όλους
Ο κανόνας των οκτώ ωρών δεν χρειάζεται να αντιμετωπίζεται ως αυστηρή υποχρέωση. Για έναν ενήλικα το ιδανικό μπορεί να είναι επτά ώρες, για κάποιον άλλο οκτώ και για έναν τρίτο εννέα.
Το ζητούμενο δεν είναι να κυνηγάμε έναν συγκεκριμένο αριθμό, αλλά να εξασφαλίζουμε επαρκή και ποιοτικό ύπνο που επιτρέπει στον οργανισμό και στον εγκέφαλο να λειτουργούν σωστά.
Με άλλα λόγια, αντί να αναρωτιόμαστε μόνο "κοιμήθηκα οκτώ ώρες;", ίσως έχει μεγαλύτερη σημασία να εξετάζουμε αν ο ύπνος μας είναι αρκετός ώστε να ξυπνάμε ξεκούραστοι και να ανταποκρινόμαστε καλά στις ανάγκες της ημέρας.
