Πρόκειται για μια πολυσχιδή διαδικασία που συνδυάζει τις θεσμικές υποχρεώσεις με αμέριστη αγάπη και τη ακλόνητη θέληση, καθώς και την παιδαγωγική πυγμή. Θα ήταν άλλωστε παράλογο να μην υπήρχαν απαιτήσεις σε ένα λειτούργημα στο οποίο ο εκπαιδευτικός θα πρέπει να είναι εκατό τοις εκατό επαγγελματίας.
Ο εκπαιδευτικός είναι υποχρεωμένος, λοιπόν, να προσαρμόζει τα μαθήματά του ανάλογα με τις ανάγκες τις οποίες αντιλαμβάνεται μέσα στην τάξη του. Μπορεί να χαρακτηριστεί ως ένας “ακατάπαυστος χαρτογράφος νέων απαιτήσεων”. Φυσικά αυτό είναι απλό για τον οποιονδήποτε να το σκεφτεί. Τι γίνεται όμως στην περίπτωση που οι ανάγκες της τάξης συνεχώς αλλάζουν ή συνεχώς ανακαλύπτουμε νέες; Σε αυτό το σημείο πιεσέρχεται ο ρόλος του εκπαιδευτικού, ο οποίος είναι υποχρεωμένος να ανακαλύπτει τις απαιτήσεις των μαθητών του την ώρα που ούτε εκείνοι, ούτε και μερικές φορές οι γονείς τους δεν έχουν αντιληφθεί. Το γεγονός αυτό καθιστά την προσπάθεια αυτή αέναη και καθημερινή.
Τι εννοούμε όμως λέγοντας την λέξη “ανάγκες”; Ανάγκη ενός μαθητή μπορεί να είναι η περαιτέρω επεξήγηση κάποιων συγκεκριμένων τύπων κεφαλαίων στο μάθημα των ελληνικών που για παράδειγμα εμπεριέχουν γραμματικούς κανόνες. Αυτό σημαίνει ότι ο εκπαιδευτικός πρέπει να αντιληφθεί την ανάγκη και να προσαρμόσει αρχικά την διδασκαλία του ώστε να γίνει κατανοητή από τους μαθητές και σε δεύτερο επίπεδο να κάνει τις παραπάνω επεξηγήσεις στον μαθητή ή την μαθήτρια που θεωρεί ότι χρειάζεται, αν τελικά χρειάζεται. Αυτή όμως είναι μόνο μία περίπτωση μαθητή και μόνο μία περίπτωση μαθήματος και ακόμα το θέμα αφορά το εσωτερικό της τάξης. Η παρούσα υπενθύμιση γίνεται για να καταστεί σαφές το ότι η δουλειά του εκπαιδευτικού δεν τελειώνει με το κλείσιμο της πόρτας της αίθουσας.
Εκτός από την προσαρμογή του μαθήματος στις ανάγκες των μαθητών υπάρχουν φυσικά κι άλλα απαραίτητα για την αποτελεσματική και αποτελούμενη από παιδαγωγικές αρχές διδασκαλία. Η διαχείριση της τάξης και του περιβάλλοντος στο οποίο ζουν και μαθητεύουν μαθητές και εκπαιδευτικός αφορά συνήθως τμήματα τα οποία αποτελούνται το πολύ από 25 μαθητές (ανώτατο όριο), ενώ στα αστικά κέντρα της χώρας οι αριθμοί συνήθως κυμαίνονται από 20 έως 25 μαθητές (δημοτικό σχολείο). Τι σημαίνει όμως “διαχείριση της τάξης”; Στο Δημοτικό Σχολείο και μέσα στις σχολικές τάξεις υπάρχουν μαθητές ηλικίας από 6 έως 12 χρονών οι οποίοι δεν είναι “αντικείμενα εργασίας”, όπως μπορεί να υπάρχουν σε άλλα, διαφορετικά εργασιακά περιβάλλοντα, είναι ανθρώπινες ζωές και μάλιστα σε τρυφερές ηλικίες.
Ένας εκπαιδευτικός καλείται να διαχειριστεί τις διαφορετικές αυτές προσωπικότητες σε ένα πλαίσιο που από μόνο του καθιστά απαίτηση της ανθρωπότητας να είναι αποτελεσματικό. Καλείται να προστατεύσει τους μαθητές από συγκρούσεις και παρεξηγήσεις μεταξύ τους, να τους προστατεύσει από τον έξω κόσμο ενώ παράλληλα τον εξηγεί και τον μαθαίνει ο ίδιος. Την ίδια ώρα είναι και ο ίδιος υποχρεωμένος να θωρακίσει τον κόσμο από πολίτες που θα πρέπει να είναι γαλουχημένοι με αρχές και αξίες, καθώς και γνώσεις οι οποίες θα τους συνοδεύουν, όπως όλους μας άλλωστε, για το υπόλοιπο της ζωής τους. Κρίσιμη είναι λοιπόν και η διαπαιδαγώγηση των μαθητών και μαθητριών με αυτές τις αρχές που θα κάνουν τον κόσμο και την κοινωνία καλύτερη, την ώρα που ξέρουμε ότι ίσως εκείνη να μην είναι η ιδανική. Χρέος, λοιπόν, του εκπαιδευτικού είναι και η βελτίωση της κοινωνίας σε εγχώριο αλλά και σε παγκόσμιο επίπεδο.
Στον αντίποδα της σχολικής αίθουσας αναδύεται η σύνδεση του σχολείου με το σπίτι και την οικογένεια του μαθητή. Τα παιδιά στις ηλικίες που προαναφέρθηκαν περνούν το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας τους στο σπίτι και στο σχολείο, επομένως είναι απαραίτητη η συνεργασία των δύο χώρων για να μπορέσει το παιδί να αισθανθεί οικειότητα, άνεση και αυτοπεποίθηση ώστε να είναι παραγωγικό όσο περισσότερο γίνεται για να μπορέσει να αποδώσει το μέγιστο των δυνατοτήτων του. Πολλές φορές η συνεργασία γονέων και εκπαιδευτικού είναι ομαλή και αγαστή και τα αποτελέσματα είναι συνήθως ταχεία.
Υπάρχουν όμως και περιπτώσεις στις οποίες γονείς και εκπαιδευτικοί διαφωνούν και καλούνται να συνεργαστούν ανταλλάσσοντας απόψεις. Ο εκπαιδευτικός στην περίπτωση αυτή καλείται να εξηγήσει το παιδαγωγικό και επιστημονικό υπόβαθρο των κινήσεων που εφήρμοσε για να επιτευχθούν οι στόχοι της τάξης. Σε ορισμένες περιπτώσεις έχει και τον ρόλο να “εκπαιδεύσει” και τους γονείς των μαθητών μέσα από μια διαδικασία “παιδαγωγικής διπλωματίας” προκειμένου να επιτευχθεί τελικά η ζητούμενη συνεργασία. Όπως καταλαβαίνει κανείς όμως από μια πρώτη ανάγνωση η διαδικασία αυτή μπορεί να επιφέρει και συγκρούσεις οι οποίες είναι προφανώς ανεπιθύμητες στη οποιαδήποτε εκπαιδευτική διαδικασία.
Πολλές φορές έχουν γίνει προσπάθειες να συμπεριληφθούν, να περιγραφούν και να αναλυθούν όλες οι υποχρεώσεις και οι αρμοδιότητες που έχει ένας εκπαιδευτικός στον “εργασιακό” του χώρο, όμως είναι μάταιο ακόμα και αν χρησιμοποιηθούν ολόκληροι τόμοι. Αυτό συμβαίνει διότι είναι ένα λειτούργημα στο οποίο είναι επιτακτική ανάγκη οι εκπαιδευτικοί να είναι επαγγελματίες και να προσπαθούν συνεχώς να ανακαλύπτουν τις νέες απαιτήσεις των μαθητών σε έναν κόσμο διαρκώς μεταβαλλόμενο. Γιατί ο δάσκαλος δεν ακολουθεί απλώς την εποχή του. Συμβάλλει στη αλλαγή της.
* Μόσχος Θεόδωρος Εκπαιδευτικός Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης
Όλες οι σημαντικές και έκτακτες ειδήσεις σήμερα
Γιατί η ώρα έχει 60 λεπτά: Η αρχαία απόφαση που «ρυθμίζει» ακόμη τη ζωή μας
Υπ. Παιδείας: Καταβολή αποζημίωσης σε εκπαιδευτικό μετά από 14 χρόνια. Ο λόγος
Σχολεία: Πέντε μέρες χωρίς μαθήματα μετά το Πάσχα - Το πρόγραμμα
