Σε ιστορικά υψηλά επίπεδα αναμένεται να «σκαρφαλώσει» το κύμα των συνταξιοδοτήσεων το 2026, με τις αιτήσεις να ξεπερνούν ήδη τις 170.000 στο πρώτο εννεάμηνο και να εκτιμάται ότι θα «αγγίξουν» τις 200.000 έως το τέλος του έτους. Πίσω από αυτή την πρωτόγνωρη κινητικότητα κρύβονται τέσσερις καθοριστικοί παράγοντες, από τις μεταβατικές διατάξεις που «ανοίγουν» την πόρτα σε πρόωρη έξοδο και τον φόβο για μελλοντικές αλλαγές στα όρια ηλικίας, μέχρι τον τρόπο υπολογισμού των αποδοχών και τη δυνατότητα συνέχισης της εργασίας χωρίς «πέναλτι».
Τι δείχνουν τα στοιχεία του ΕΦΚΑ
Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία του ΕΦΚΑ, η «μερίδα του λέοντος» στις αιτήσεις συνταξιοδότησης ανήκει στις συντάξεις λόγω γήρατος, οι οποίες αποτελούν το 50% του συνολικού όγκου. Ακολουθούν οι συντάξεις λόγω θανάτου συνταξιούχου με ποσοστό 21%, ενώ το 3,5% αφορά περιπτώσεις θανάτου ασφαλισμένου. Το υπόλοιπο 26% αντιστοιχεί σε αιτήσεις για συντάξεις αναπηρίας.
Η συντριπτική αυτή συγκέντρωση στις συντάξεις γήρατος δεν είναι τυχαία. Εξηγείται από μια σειρά από «παραθυράκια» και δεδομένα που διαμορφώνουν το τοπίο των συνταξιοδοτικών αποφάσεων.
Οι 4 λόγοι που επιταχύνουν την έξοδο
1. Τα μεταβατικά όρια ηλικίας – Η «ουρά» του παλιού συστήματος
Καθοριστικό ρόλο διαδραματίζουν οι μεταβατικές διατάξεις, οι οποίες λειτουργούν ως «δίχτυ ασφαλείας» για παλαιότερους ασφαλισμένους. Όσοι είχαν συμπληρώσει ηλικίες μεταξύ 50 και 55 ετών έως το 2018, μπορούν υπό προϋποθέσεις να αποχωρήσουν το 2026 με ηλικιακά όρια που ξεκινούν από τα 58,5 έτη (για μειωμένη σύνταξη). Αντίθετα, όσοι «έπιασαν» τις ίδιες ηλικίες την περίοδο 2019-2021, βλέπουν πλέον τα όρια να εκτοξεύονται στα 62 έως 65 έτη.
2. Ο φόβος της «ρήτρας προσδόκιμου ζωής»
Η αβεβαιότητα γύρω από το μέλλον του ασφαλιστικού «σπρώχνει» πολλούς στο να προλάβουν τα σημερινά δεδομένα. Η ρήτρα προσδόκιμου ζωής, που συνδέει τα όρια ηλικίας με το προσδόκιμο μετά τα 65, δεν έχει ενεργοποιηθεί ακόμη. Το 2027 αποτελεί τον επόμενο σταθμό αξιολόγησης, με το Υπουργείο Εργασίας να διαψεύδει αλλαγές για τη συγκεκριμένη χρονιά. Ωστόσο, το «φάντασμα» του 2030 και των δημογραφικών πιέσεων (γήρανση πληθυσμού) κρατά ζωντανή την ανησυχία, ωθώντας σε πρόωρες αποφάσεις.
3. Ο τρόπος υπολογισμού και το «ταβάνι» των 40 ετών
Το τελικό ποσό της σύνταξης εξαρτάται από τον μέσο όρο των αποδοχών από το 2002 και μετά. Αυτό σημαίνει ότι χρόνια με χαμηλές αποδοχές «ροκανίζουν» το τελικό ποσό. Παράλληλα, η συμπλήρωση 40 ετών ασφάλισης λειτουργεί ως «κόφτης»: μετά από αυτό το σημείο, η επιπλέον παραμονή στην εργασία προσφέρει ελάχιστη προσαύξηση. Έτσι, πολλοί επιλέγουν να φύγουν αμέσως μόλις «κλείσουν» την 40ετία, καθώς η περαιτέρω εργασία δεν «μεταφράζεται» σε ουσιαστικό όφελος.
4. Η εργασία μετά τη σύνταξη – «Μπόνους» χωρίς περικοπές
Η δυνατότητα να συνεχίσει κάποιος να εργάζεται μετά τη συνταξιοδότηση, χωρίς την παλαιότερη περικοπή στη σύνταξη, άλλαξε άρδην τα δεδομένα. Σήμερα, περίπου 308.000 συνταξιούχοι (ηλικίας 62-65 ετών) παραμένουν ενεργοί στην αγορά εργασίας. Το σημαντικότερο; Αυτή η απασχόληση προσφέρει πρόσθετη προσαύξηση στη σύνταξη. Ενδεικτικά, η προσαύξηση μπορεί να ξεκινά από τα 10 ευρώ τον χρόνο (για αποδοχές 800 ευρώ) και να φτάνει τα 100 ευρώ (για πέντε χρόνια εργασίας με μηνιαίες αποδοχές 1.500 ευρώ).
Στα 862 εκατ. ευρώ το πλεόνασμα του ΕΦΚΑ το 2026
Αξιοσημείωτο είναι ότι, παρά την εκτίναξη των αιτήσεων συνταξιοδότησης, τα ταμεία του ασφαλιστικού φορέα παραμένουν σε τροχιά ισχυρής ανάπτυξης. Σύμφωνα με την αναθεώρηση του προϋπολογισμού του Οκτωβρίου 2026, ο ΕΦΚΑ αναμένεται να κλείσει τη χρονιά με συνολικό πλεόνασμα 862 εκατ. ευρώ σε κύριες, επικουρικές συντάξεις και εφάπαξ, επιβεβαιώνοντας την ανθεκτικότητα του συστήματος εν μέσω αυξημένων αποχωρήσεων.
