Ένα από τα πιο επίμονα ιστορικά μυστήρια που συνδέονται με τον πανίσχυρο Οίκο των Μεδίκων φαίνεται πως βρίσκει πλέον επιστημονική απάντηση.
Σύγχρονες αναλύσεις αρχαίου DNA στα λείψανα δύο μελών της διάσημης οικογένειας καταρρίπτουν τη θεωρία της δηλητηρίασης και αποδίδουν τους θανάτους τους στην ελονοσία.
Η έρευνα, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό iScience, αποκάλυψε γενετικά ίχνη των παρασίτων που προκαλούν τη νόσο, προσφέροντας παράλληλα νέα στοιχεία για την παρουσία και την εξέλιξη της ελονοσίας στην κεντρική Ιταλία κατά την περίοδο της Αναγέννησης.
«Η μελέτη μας αποτελεί ένα εξαιρετικό παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε προηγμένες εργαστηριακές μεθόδους ανάλυσης αρχαίου DNA για να χαρτογραφήσουμε την ιστορία αυτού του θανατηφόρου παθογόνου», δήλωσε η Σερένα Τούτσι, επίκουρη καθηγήτρια ανθρωπολογίας στο Γέιλ.
«Παράλληλα, παρήγαγε δεδομένα που μπορούν να τροφοδοτήσουν την τρέχουσα και τη μελλοντική έρευνα για την ελονοσία, η οποία παραμένει μια θανατηφόρα ασθένεια που πλήττει εκατομμύρια ανθρώπους σε όλο τον κόσμο», δήλωσε η Ανταλγκίσα Κακόνε, συγγραφέας της μελέτης.
Οι ιστορικοί θάνατοι που γέννησαν θεωρίες συνωμοσίας
Η ελονοσία αποτελούσε ενδημική ασθένεια στην κεντρική Ιταλία μέχρι και τον 20ό αιώνα, πριν οι εκστρατείες καταπολέμησής της οδηγήσουν στην εξάλειψή της από την περιοχή.
Σύμφωνα με τις ιστορικές πηγές, ο καρδινάλιος Τζιοβάνι ντε Μέντιτσι πέθανε μόλις στα 19 του χρόνια, μετά τη μόλυνση της οικογένειάς του από ελονοσία κατά τη διάρκεια ταξιδιού στις ακτές της Τοσκάνης το 1562. Ανάμεσα στους ασθενείς ήταν επίσης η μητέρα του, Ελεονώρα του Τολέδο, καθώς και ο μικρότερος αδελφός του, Γκαρσία.
Χρόνια αργότερα, το 1587, ο Μεγάλος Δούκας της Τοσκάνης Φραντσέσκο ντε Μέντιτσι και η σύζυγός του, Μπιάνκα Καπέλο, επισκέφθηκαν την οικογενειακή έπαυλη στο Πότζιο, περιοχή που περιβαλλόταν από βαλτώδεις εκτάσεις, ιδανικό περιβάλλον για την ανάπτυξη κουνουπιών. Και οι δύο εμφάνισαν υψηλό πυρετό και πέθαναν μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα.
Οι αιφνίδιοι θάνατοί τους τροφοδότησαν επί αιώνες υποψίες ότι ο αδελφός του Φραντσέσκο, καρδινάλιος Φερντινάντο ντε Μέντιτσι, βρισκόταν πίσω από τη δολοφονία τους μέσω δηλητηρίασης, ένα σενάριο που επανερχόταν συχνά στην ιστορική βιβλιογραφία.
Τα ευρήματα της γενετικής ανάλυσης
Οι επιστήμονες ανέλυσαν τέσσερα δείγματα DNA από τα λείψανα των αδελφών, τα οποία φυλάσσονται στα Παρεκκλήσια των Μεδίκων, στο εσωτερικό της Βασιλικής του Αγίου Λαυρεντίου στη Φλωρεντία.
Όπως εξήγησε η Βαλεντίνα Τζουφρά, μία από τις συγγραφείς της μελέτης, τα συμπτώματα που παρουσίασε το ζευγάρι «συνάδουν με ελονοσία».
Η ανάλυση αποκάλυψε την παρουσία ενός άγνωστου έως σήμερα στελέχους του Plasmodium falciparum στα οστά του Τζιοβάνι ντε Μέντιτσι, του παρασίτου που ευθύνεται για τη σοβαρότερη μορφή ελονοσίας στον άνθρωπο.
Στα λείψανα του Φραντσέσκο ντε Μέντιτσι εντοπίστηκαν, επίσης, γενετικά ίχνη τόσο του Plasmodium falciparum όσο και του Plasmodium malariae, γεγονός που υποδηλώνει ότι περισσότερα από ένα είδη του παρασίτου πιθανότατα κυκλοφορούσαν στην Ευρώπη εκείνη την περίοδο, αν και οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι απαιτούνται πρόσθετες γενετικές αποδείξεις για να επιβεβαιωθεί αυτή η υπόθεση.
«Αυτή η γενετική ανάλυση επιβεβαιώνει τις ιστορικές αναφορές καθώς και προηγούμενες έρευνες. Τώρα μπορούμε να πούμε με επιστημονική βεβαιότητα ότι η ελονοσία και όχι δηλητηρίαση, σκότωσε τον Μεγάλο Δούκα Φραντσέσκο ντε Μέντιτσι», δήλωσε η δρ Τζουφρά.
Από την πλευρά του, ο συγγραφέας της μελέτης Αλεξάντερ Οτσόα υπογράμμισε τη σημασία της έρευνας για τη σύγχρονη επιστήμη.
«Η μελέτη του αρχαίου DNA μας προσφέρει την ευκαιρία όχι μόνο να διαγνώσουμε την ελονοσία αλλά και να κατανοήσουμε την εξέλιξη των ειδών της, κάτι που μπορεί να βοηθήσει τους επιστήμονες να κατανοήσουν καλύτερα τον τρόπο με τον οποίο το παθογόνο προσαρμόζεται με την πάροδο του χρόνου», δήλωσε ο συγγραφέας της μελέτης, Αλεξάντερ Οτσόα.
