Νίκος Μακρής Σε μια στιγμή αυξημένης γεωπολιτικής αστάθειας και εσωτερικής κόπωσης, η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται μπροστά σε ένα γνώριμο αλλά πάντα ευαίσθητο ερώτημα: μπορεί να συνεχίσει να λειτουργεί με τους ίδιους ρυθμούς;
Η Γερμανία φαίνεται να απαντά πως όχι. Με πρωτοβουλία του καγκελάριου Φρίντριχ Μερτς, συγκλήθηκε τηλεδιάσκεψη με τη συμμετοχή της Γαλλίας, της Πολωνίας, της Ισπανίας, της Ιταλίας και της Ολλανδίας, με αντικείμενο την προώθηση ενός πιο ευέλικτου σχήματος συνεργασίας: μιας Ευρώπης «δύο ταχυτήτων».
Η ιδέα δεν είναι καινούργια. Η Ευρώπη έχει ήδη προχωρήσει με διαφορετικούς ρυθμούς στο παρελθόν – χαρακτηριστικό παράδειγμα το ενιαίο νόμισμα. Όμως σήμερα το πλαίσιο είναι διαφορετικό και πιο πιεστικό:
πόλεμος στην Ουκρανία
αβεβαιότητα στις διατλαντικές σχέσεις
χαμηλή οικονομική ανάπτυξη
έντονες πολιτικές αποκλίσεις στο εσωτερικό των «27»
Σε αυτό το περιβάλλον, το Βερολίνο υποστηρίζει ότι η αναμονή της ομοφωνίας δεν αποτελεί πλέον ρεαλιστική επιλογή. Όπως σημειώνεται χαρακτηριστικά, «η συνέχιση της σημερινής κατάστασης δεν αποτελεί επιλογή».
Τι περιλαμβάνει το γερμανικό σχέδιο
Η γερμανική πρόταση κινείται σε τέσσερις βασικούς άξονες:
εμβάθυνση της ένωσης κεφαλαιαγορών
ενίσχυση του ρόλου του ευρώ
καλύτερος συντονισμός στις αμυντικές επενδύσεις
διασφάλιση κρίσιμων πρώτων υλών
Στόχος είναι μια Ευρώπη πιο ανθεκτική, με ταχύτερες αποφάσεις και μεγαλύτερη στρατηγική αυτονομία. Η άμυνα, μάλιστα, προτείνεται να ενταχθεί ως κεντρική προτεραιότητα στον επόμενο πολυετή προϋπολογισμό της ΕΕ, όχι μόνο ως ζήτημα ασφάλειας αλλά και ως μοχλός ανάπτυξης.
Η πίεση της πραγματικής οικονομίας
Δεν είναι τυχαίο ότι οι φωνές υπέρ της επιτάχυνσης δεν προέρχονται μόνο από την πολιτική. Ο επιχειρηματικός κόσμος της Γερμανίας εμφανίζεται ολοένα και πιο ανήσυχος για τη βραδύτητα των ευρωπαϊκών διαδικασιών.
Ο διευθύνων σύμβουλος της Siemens μίλησε ανοιχτά για την ανάγκη «απελευθέρωσης της Ευρώπης» από τη γραφειοκρατία, ενώ από την Deutsche Bank τονίστηκε ότι η ΕΕ διαθέτει, στην πράξη, την ισχυρότερη ενιαία αγορά στον κόσμο – αλλά αδυνατεί να τη λειτουργήσει ως τέτοια.
Η σύγκριση με τις ΗΠΑ επανέρχεται συχνά: εκεί «δρουν πρώτα και ρυθμίζουν αργότερα», ενώ στην Ευρώπη συχνά συμβαίνει το αντίθετο.
Φόβοι και ερωτήματα
Φυσικά, η συζήτηση για μια Ευρώπη δύο ταχυτήτων γεννά ανησυχίες. Ποιοι θα μείνουν πίσω; Πώς θα διασφαλιστεί η συνοχή; Θα ενισχυθούν οι ανισότητες αντί να γεφυρωθούν;
Οι Γερμανοί αξιωματούχοι απαντούν ότι το σχήμα είναι ανοιχτό και ευέλικτο, με δυνατότητα διεύρυνσης. Ωστόσο, το ερώτημα παραμένει βαθιά πολιτικό – και αγγίζει τον ίδιο τον πυρήνα του ευρωπαϊκού εγχειρήματος.
Μια αφύπνιση μέσα από την κρίση;
Ίσως, όπως ειπώθηκε χαρακτηριστικά σε πρόσφατη εκδήλωση στη Γερμανία, οι σημερινές –ακόμη και δυστοπικές– εξελίξεις να λειτουργούν ως καμπανάκι αφύπνισης. Όχι μόνο για την Ευρώπη, αλλά για τη δημοκρατία και την ανοιχτή κοινωνία συνολικά.
Το βέβαιο είναι ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται ξανά σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι. Και αυτή τη φορά, το τίμημα της ακινησίας ίσως αποδειχθεί μεγαλύτερο από το ρίσκο της αλλαγής.
Όλες οι σημαντικές και έκτακτες ειδήσεις σήμερα
Voucher 750 ευρώ σε εργαζόμενους του ιδιωτικού τομέα - Ανοίγουν οι αιτήσεις
