Στα νεανικά τους χρόνια, η Πολιτεία τούς κάλεσε να διακόψουν την εργασία ή τις σπουδές τους για να εκπληρώσουν τη στρατιωτική τους θητεία. Δεκαετίες αργότερα, όταν προετοιμάζονται για τη συνταξιοδότηση, οι ίδιοι μήνες επιστρέφουν ως οικονομική υποχρέωση: για να προσμετρηθούν στον ασφαλιστικό χρόνο, στις περιπτώσεις που προβλέπεται εξαγορά, απαιτείται η καταβολή εισφορών.
Το ερώτημα ξεπερνά την τεχνική γλώσσα των ασφαλιστικών διατάξεων: ποιο μέρος του κόστους είναι δίκαιο να αναλαμβάνει ο πολίτης για μια υπηρεσία που το κράτος επέβαλε ως υποχρεωτική;
Για τους εκπαιδευτικούς που πλησιάζουν στην αποχώρηση, το ζήτημα έχει πρακτική σημασία. Η αναγνώριση της θητείας μπορεί, ανάλογα με την ασφαλιστική περίπτωση, να συμβάλει στη συμπλήρωση των απαιτούμενων ετών ή στην αύξηση της σύνταξης. Προϋποθέτει, όμως, μια δαπάνη που συχνά ανέρχεται σε αρκετές χιλιάδες ευρώ.
Για τους μισθωτούς, ο γενικός κανόνας προβλέπει καταβολή του συνόλου της εισφοράς κύριας σύνταξης, εργαζομένου και εργοδότη, για κάθε αναγνωριζόμενο μήνα. Το ποσοστό συνδέεται με τον χρόνο υποβολής της αίτησης, ενώ ο υπολογισμός βασίζεται στις προβλεπόμενες ασφαλιστέες αποδοχές. Για τους μη μισθωτούς ισχύει διαφορετικός υπολογισμός, βάσει ασφαλιστικής κατηγορίας.
Η κλίμακα της επιβάρυνσης αποτυπώνεται στα ακόλουθα υποθετικά παραδείγματα, με εφαρμογή ποσοστού 20%:
| Μηνιαίες ασφαλιστέες αποδοχές | Κόστος ανά μήνα | Εξαγορά 18 μηνών | Εξαγορά 24 μηνών |
|---|---|---|---|
| 1.000 ευρώ | 200 ευρώ | 3.600 ευρώ | 4.800 ευρώ |
| 1.500 ευρώ | 300 ευρώ | 5.400 ευρώ | 7.200 ευρώ |
| 1.800 ευρώ | 360 ευρώ | 6.480 ευρώ | 8.640 ευρώ |
| 2.000 ευρώ | 400 ευρώ | 7.200 ευρώ | 9.600 ευρώ |
Οι υπολογισμοί αφορούν ασφαλιστέες αποδοχές, όχι καθαρό μισθό, και παρουσιάζονται πριν από τυχόν εκπτώσεις. Δεν καλύπτουν παλαιές αιτήσεις ή ειδικά καθεστώτα.
Ο e-ΕΦΚΑ προβλέπει εφάπαξ εξόφληση μέσα σε τρεις μήνες από την κοινοποίηση της απόφασης, με έκπτωση 2% ανά έτος εξαγοράς. Εναλλακτικά, προβλέπονται ισόποσες μηνιαίες δόσεις, όσες και οι αναγνωριζόμενοι μήνες, ή, στις προβλεπόμενες περιπτώσεις, μηνιαία παρακράτηση του ενός τετάρτου της σύνταξης μέχρι την εξόφληση. Οι διευκολύνσεις περιορίζουν την άμεση ταμειακή πίεση, αλλά η συνολική επιβάρυνση παραμένει σημαντική.
Κρίσιμο είναι και το πότε υποβάλλεται η αίτηση. Στις οδηγίες για τους δημοσίους υπαλλήλους, ο e-ΕΦΚΑ διευκρινίζει ότι πρέπει να προηγείται ή να συνυποβάλλεται με την αίτηση συνταξιοδότησης. Μεταγενέστερη υποβολή επιτρέπεται κατ’ εξαίρεση για θεμελίωση δικαιώματος, όταν από εσφαλμένη εκτίμηση δεν ζητήθηκε εγκαίρως η αναγνώριση και διαπιστώνεται ανεπαρκής πραγματικός χρόνος ασφάλισης. Η εξαίρεση δεν αφορά απλώς την προσαύξηση της σύνταξης.
Σε αυτό το πλαίσιο, η δωρεάν αναγνώριση της υποχρεωτικής θητείας, συνολικά ή για ένα βασικό διάστημα, όπως οι δώδεκα μήνες, αποτελεί πρόταση που αξίζει θεσμική επεξεργασία. Χρειάζεται να προσδιοριστούν η χρηματοδότηση των εισφορών, η επίδραση στη σύνταξη και η αντιμετώπιση όσων έχουν ήδη καταβάλει χρήματα.
Η ΔΟΕ και η ΟΛΜΕ θα μπορούσαν να ζητήσουν επίσημη αποτίμηση του κόστους και εξέταση της κρατικής κάλυψης, με σαφείς απαντήσεις για τις διαφορετικές κατηγορίες εκπαιδευτικών. Μια τέτοια διεκδίκηση μπορεί να στηριχθεί στην υποχρεωτικότητα της υπηρεσίας και στην ανάγκη δίκαιης ασφαλιστικής μεταχείρισης.
Η θητεία ήταν πραγματικός χρόνος ζωής. Η αναγνώρισή της ως τέτοιου χρόνου αξίζει μια συγκεκριμένη, δημόσια συζήτηση για τις ευθύνες που αναλογούν στην Πολιτεία.
