Πόσο γρήγορα μπορεί, όμως, να επηρεάσει το άτμισμα την υγεία των πνευμόνων; Σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό JCI Insight, μόλις πέντε ημέρες έκθεσης στο αερόλυμα του ηλεκτρονικού τσιγάρου ήταν αρκετές για να καταγραφούν βιολογικές μεταβολές, οι οποίες εξακολουθούσαν να είναι ανιχνεύσιμες δέκα ημέρες μετά την τελευταία έκθεση.
Ερευνητές από το National Jewish Health και το Κρατικό Πανεπιστήμιο του Κολοράντο διαπίστωσαν ότι η βραχυχρόνια έκθεση μπορεί να επηρεάσει τους μηχανισμούς προστασίας και επιδιόρθωσης των πνευμονικών κυττάρων, αλλά και να διαταράξει την αντιιική άμυνα του οργανισμού.
Τα συμπεράσματα προέκυψαν από πειράματα σε ανθρώπινα κύτταρα και πνευμονικούς ιστούς, καθώς και από μελέτες σε χάμστερ. Επομένως, τα ευρήματα αποτελούν ενδείξεις για τους πιθανούς κινδύνους του ατμίσματος, χωρίς να αποδεικνύουν ότι οι ίδιες επιδράσεις εμφανίζονται με τον ίδιο τρόπο στους ανθρώπους.
Τι συμβαίνει στους πνεύμονες από το άτμισμα
Στο πρώτο στάδιο της έρευνας, οι επιστήμονες εξέθεσαν ανθρώπινα πνευμονικά κύτταρα και δείγματα πνευμονικού ιστού στον ατμό εμπορικού ηλεκτρονικού τσιγάρου που περιείχε νικοτίνη.
Μέσα σε μόλις 24 ώρες, εντοπίστηκαν μεταβολές στον προστατευτικό φραγμό των κυττάρων που καλύπτουν τους μικρούς αεραγωγούς και τα αιμοφόρα αγγεία των πνευμόνων. Μάλιστα, όσο αυξανόταν η διάρκεια της έκθεσης, τόσο εντονότερες γίνονταν οι διαταραχές.
Παράλληλα, ενεργοποιήθηκε ο μηχανισμός κυτταρικού στρες JNK, ο οποίος επηρέασε τη λειτουργία της αυτοφαγίας. Πρόκειται για μια φυσική διαδικασία μέσω της οποίας τα κύτταρα απομακρύνουν και ανακυκλώνουν κατεστραμμένα ή περιττά συστατικά, διατηρώντας την ομαλή λειτουργία τους.
Όταν η αυτοφαγία δεν λειτουργεί σωστά, τα κυτταρικά υπολείμματα μπορεί να συσσωρεύονται. Στα πειράματα, η διαταραχή αυτή συνδέθηκε με επιβράδυνση της κυτταρικής ανάπτυξης, συσσώρευση άχρηστων υλικών και θάνατο ορισμένων κυττάρων.
Οι κυτταρικές αλλοιώσεις παρέμειναν και μετά τη διακοπή του ατμίσματος
Στη συνέχεια, οι ερευνητές μελέτησαν τις επιπτώσεις της έκθεσης σε ζωντανούς οργανισμούς. Χάμστερ εκτέθηκαν σε αερόλυμα ηλεκτρονικού τσιγάρου για πέντε συνεχόμενες ημέρες.
Δέκα ημέρες μετά την τελευταία έκθεση, τα ζώα δεν παρουσίαζαν εμφανή σημάδια ασθένειας. Το βάρος τους παρέμενε σταθερό και δεν διαπιστώθηκαν εμφανείς ενδείξεις πνευμονικής φλεγμονής.
Οι εργαστηριακές εξετάσεις, ωστόσο, αποκάλυψαν ότι οι επιδράσεις δεν είχαν εξαφανιστεί πλήρως.
Συγκεκριμένα, τα επίπεδα της πρωτεΐνης p62 είχαν τετραπλασιαστεί. Η συγκεκριμένη πρωτεΐνη μπορεί να συσσωρεύεται όταν η διαδικασία της αυτοφαγίας δυσλειτουργεί. Επιπλέον, εντοπίστηκαν ενδείξεις συνεχιζόμενου κυτταρικού θανάτου στα αιμοφόρα αγγεία των πνευμόνων.
Οι επιστήμονες κατέγραψαν επίσης σημαντικές μεταβολές στη γονιδιακή δραστηριότητα. Περίπου 200 γονίδια παρουσίαζαν αυξημένη έκφραση, ενώ άλλα 300 εμφάνιζαν μειωμένη δραστηριότητα.
Οι αλλαγές αυτές συνδέονταν με διαδικασίες που σχετίζονται με το κυτταρικό στρες, την αναδιαμόρφωση των ιστών και τη λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος.
Μπορεί το άτμισμα να αποδυναμώσει την άμυνα απέναντι στους ιούς;
Ένα ακόμη σημαντικό σκέλος της έρευνας αφορούσε την αντίδραση των ζώων στον SARS-CoV-2, τον ιό που προκαλεί την COVID-19.
Τα χάμστερ που είχαν εκτεθεί προηγουμένως στο ηλεκτρονικό τσιγάρο παρουσίασαν υψηλότερα επίπεδα του ιού στους αεραγωγούς τους σε σύγκριση με τα ζώα που δεν είχαν εκτεθεί στο αερόλυμα.
Παράλληλα, παρατηρήθηκε μειωμένη δραστηριότητα γονιδίων που συμμετέχουν στην αντιιική άμυνα, γεγονός που υποδηλώνει ότι η έκθεση στο άτμισμα ενδέχεται να επηρεάζει την ικανότητα του οργανισμού να αντιμετωπίζει ορισμένες ιογενείς λοιμώξεις.
Σε ορισμένα από τα ζώα είχε προηγηθεί λοίμωξη από τον ιό της γρίπης. Η προηγούμενη αυτή λοίμωξη φάνηκε να προσφέρει έναν βαθμό προστασίας απέναντι στη μεταγενέστερη μόλυνση, μέσω ενός φαινομένου που είναι γνωστό ως «ιική παρεμβολή». Πρόκειται για έναν μηχανισμό κατά τον οποίο η παρουσία ενός ιού μπορεί να περιορίσει προσωρινά την ικανότητα ενός άλλου να εγκατασταθεί και να πολλαπλασιαστεί.
Οι ερευνητές εντόπισαν επίσης διαφοροποιήσεις ανάμεσα στα δύο φύλα. Τα θηλυκά χάμστερ που είχαν εκτεθεί στο ηλεκτρονικό τσιγάρο έχασαν περισσότερο βάρος μετά τη μόλυνση, ενώ στα αρσενικά καταγράφηκε διαφορετική τάση.
Ωστόσο, οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι οι ομάδες των ζώων ήταν μικρές. Συνεπώς, απαιτούνται περισσότερες μελέτες για να διαπιστωθεί εάν οι διαφορές αυτές είναι σταθερές και ποια μπορεί να είναι η σημασία τους.
Η απουσία συμπτωμάτων δεν σημαίνει απαραίτητα ότι δεν υπάρχει επίδραση
Ένα από τα βασικά συμπεράσματα της μελέτης είναι ότι οι βιολογικές αλλαγές στους πνεύμονες μπορεί να εξακολουθούν να υπάρχουν ακόμη και όταν δεν παρατηρούνται εμφανή σημάδια ασθένειας.
Με άλλα λόγια, η απουσία βήχα, δύσπνοιας ή άλλων αναπνευστικών ενοχλήσεων δεν αποκλείει την ύπαρξη κυτταρικών μεταβολών. Το εύρημα αυτό αναδεικνύει τη σημασία της περαιτέρω διερεύνησης των επιπτώσεων του ατμίσματος, ακόμη και σε περιπτώσεις βραχυχρόνιας έκθεσης.
Παράλληλα, είναι σημαντικό να ερμηνεύονται τα αποτελέσματα με προσοχή. Η συγκεκριμένη έρευνα δεν αποδεικνύει ότι πέντε ημέρες ατμίσματος προκαλούν τις ίδιες βλάβες στους ανθρώπινους πνεύμονες ούτε ότι αυξάνουν με τον ίδιο τρόπο τη σοβαρότητα της COVID-19 στους ανθρώπους.
Για να προσδιοριστούν με μεγαλύτερη ακρίβεια οι επιπτώσεις στον ανθρώπινο οργανισμό, απαιτούνται κλινικές μελέτες που θα εξετάσουν τη διάρκεια των μεταβολών, τη δυνατότητα αποκατάστασης των κυττάρων και τη σχέση τους με τον κίνδυνο λοιμώξεων.
Τα ευρήματα, πάντως, ενισχύουν την ανάγκη να μην αντιμετωπίζεται το ηλεκτρονικό τσιγάρο ως ακίνδυνη συνήθεια. Ακόμη κι αν θεωρείται σε ορισμένες περιπτώσεις λιγότερο επιβλαβές από το συμβατικό κάπνισμα, αυτό δεν σημαίνει ότι στερείται κινδύνων. Οι πιθανές επιδράσεις του μπορεί να ξεκινούν σε κυτταρικό επίπεδο, πριν εμφανιστούν αισθητά συμπτώματα.
