Η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ) δεν αφορά αποκλειστικά την παιδική ηλικία, καθώς μπορεί να εξακολουθεί να επηρεάζει τους ανθρώπους και στην ενήλικη ζωή. Νέα μεγάλη μελέτη εξετάζει τη σύνδεσή της με την υγεία του εγκεφάλου μετά τα 50, αναδεικνύοντας μια πιθανή συσχέτιση με αυξημένο κίνδυνο ήπιας γνωστικής διαταραχής και άνοιας.
Η έρευνα δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό JAMA Psychiatry και βασίστηκε στην ανάλυση ιατρικών και γενετικών δεδομένων 187.341 Αμερικανών ηλικίας 50 ετών και άνω. Οι συμμετέχοντες παρακολουθήθηκαν κατά μέσο όρο για περίπου δέκα χρόνια, με τους ερευνητές να εξετάζουν εάν η διάγνωση ΔΕΠΥ συνδεόταν με την εμφάνιση προβλημάτων στις γνωστικές λειτουργίες.
Τι έδειξε η δεκαετής παρακολούθηση
Από τους συμμετέχοντες, οι 3.026 είχαν καταγεγραμμένη διάγνωση ΔΕΠΥ. Κατά τη διάρκεια της μελέτης, γνωστική διαταραχή εμφάνισε το 6,7% των ατόμων με ΔΕΠΥ, έναντι 3,4% των ατόμων χωρίς τη συγκεκριμένη διάγνωση.
Όταν οι επιστήμονες έλαβαν υπόψη παράγοντες όπως η ηλικία, το φύλο, η φυλή και η παρουσία του γονιδιακού παράγοντα APOE4, ο οποίος συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο για τη νόσο Αλτσχάιμερ, η ΔΕΠΥ συσχετίστηκε με περισσότερο από τετραπλάσιο κίνδυνο γνωστικής έκπτωσης.
Ωστόσο, τα αποτελέσματα διαφοροποιήθηκαν όταν στην ανάλυση συνυπολογίστηκαν και άλλες ψυχικές διαταραχές. Η κατάθλιψη, οι αγχώδεις διαταραχές, η διπολική διαταραχή και οι διαταραχές χρήσης ουσιών εμφανίζονταν συχνότερα στα άτομα με ΔΕΠΥ. Με την προσθήκη αυτών των παραγόντων, η συσχέτιση περιορίστηκε, χωρίς να εξαλειφθεί.
Το στοιχείο αυτό υπογραμμίζει ότι η σχέση ανάμεσα στη ΔΕΠΥ και τη γνωστική εξασθένηση είναι σύνθετη και δεν μπορεί να ερμηνευθεί ως απόδειξη ότι η μία κατάσταση προκαλεί την άλλη.
Ο ρόλος της γενετικής προδιάθεσης
Οι ερευνητές εξέτασαν επίσης εάν η γενετική προδιάθεση για ΔΕΠΥ σχετίζεται με τη μελλοντική εμφάνιση γνωστικών προβλημάτων, ανεξάρτητα από την ύπαρξη επίσημης διάγνωσης.
Σύμφωνα με τα ευρήματα, οι συμμετέχοντες που βρίσκονταν στο υψηλότερο 20% ως προς τη γενετική προδιάθεση για ΔΕΠΥ παρουσίαζαν κατά 35% υψηλότερο κίνδυνο γνωστικής διαταραχής σε σύγκριση με όσους βρίσκονταν στο χαμηλότερο 20%.
Η συγκεκριμένη ανάλυση προσφέρει μια επιπλέον διάσταση στην έρευνα, καθώς επιτρέπει τη διερεύνηση της πιθανής σύνδεσης ακόμη και σε ανθρώπους που δεν έχουν λάβει επίσημη διάγνωση ΔΕΠΥ.
Ποιοι μηχανισμοί μπορεί να εξηγούν τη σύνδεση
Οι ακριβείς μηχανισμοί που ενδέχεται να συνδέουν τη ΔΕΠΥ με τη γνωστική εξασθένηση και την άνοια δεν έχουν αποσαφηνιστεί. Μία από τις πιθανές εξηγήσεις αφορά το λεγόμενο «γνωστικό απόθεμα», δηλαδή την ικανότητα του εγκεφάλου να διατηρεί τη λειτουργικότητά του παρά τις αλλαγές που συνοδεύουν τη γήρανση.
Παράλληλα, παράγοντες που συσσωρεύονται στη διάρκεια της ζωής, όπως το χρόνιο στρες, ο ανεπαρκής ύπνος, η σωματική αδράνεια, η χρήση ουσιών και τα καρδιομεταβολικά προβλήματα, ενδέχεται να διαδραματίζουν ρόλο στη συγκεκριμένη συσχέτιση.
Οι επιστήμονες επισημαίνουν, ωστόσο, και έναν ακόμη περιορισμό: δεν μπορεί να αποκλειστεί πλήρως το ενδεχόμενο ορισμένα πρώιμα σημάδια γνωστικής έκπτωσης να είχαν αρχικά αποδοθεί στη ΔΕΠΥ.
Τι σημαίνουν τα ευρήματα για τους ενήλικες με ΔΕΠΥ
Τα αποτελέσματα δεν σημαίνουν ότι τα άτομα με ΔΕΠΥ θα εμφανίσουν αναγκαστικά άνοια. Αναδεικνύουν, όμως, την ανάγκη να λαμβάνεται υπόψη η διαταραχή στο πλαίσιο της μακροχρόνιας φροντίδας της υγείας των ενηλίκων.
Οι συγγραφείς της μελέτης προτείνουν να εξεταστεί η συστηματικότερη παρακολούθηση της μνήμης και των γνωστικών λειτουργιών σε ανθρώπους με ΔΕΠΥ καθώς μεγαλώνουν. Παράλληλα, τονίζουν έμμεσα τη σημασία της συνεκτίμησης και άλλων παραγόντων που επηρεάζουν την υγεία του εγκεφάλου.
Περαιτέρω έρευνα θα είναι απαραίτητη για να αποσαφηνιστεί η φύση αυτής της σχέσης και να διαπιστωθεί εάν η έγκαιρη αναγνώριση και διαχείριση των σχετικών παραγόντων μπορεί να συμβάλει στην καλύτερη γνωστική υγεία κατά τη γήρανση.
