Πώς μπορούν να εξελιχθούν οι κοινωνικές και συναισθηματικές δεξιότητες
Οι κοινωνικο-συναισθηματικές δεξιότητες αφορούν την ικανότητα αναγνώρισης, έκφρασης και διαχείρισης των συναισθημάτων, αλλά και την αποτελεσματική αντιμετώπιση των διαπροσωπικών σχέσεων. Συνδέονται στενά με την προσωπικότητα, καθώς επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο κάποιος σκέφτεται, αισθάνεται και συμπεριφέρεται σε διαφορετικές περιστάσεις.
Προηγούμενες μελέτες έχουν δείξει ότι πολλά χαρακτηριστικά της προσωπικότητας τείνουν να σταθεροποιούνται μετά τα πρώτα χρόνια της ενήλικης ζωής. Η νέα έρευνα επιχείρησε να εξετάσει κατά πόσο είναι δυνατή η περαιτέρω εξέλιξή τους σε μεγαλύτερες ηλικίες.
Για τον σκοπό αυτό, οι επιστήμονες σχεδίασαν ένα εκπαιδευτικό πρόγραμμα διάρκειας οκτώ εβδομάδων, με στόχο την ενίσχυση της συναισθηματικής σταθερότητας και της εξωστρέφειας. Τα δύο αυτά χαρακτηριστικά σχετίζονται με την ικανότητα διαχείρισης των δυσκολιών, την ψυχική ανθεκτικότητα και την κοινωνική συμμετοχή.
Στην έρευνα συμμετείχαν συνολικά 165 άτομα, μεταξύ των οποίων νέοι ενήλικες και άνθρωποι ηλικίας 60 έως 80 ετών. Κάθε εβδομάδα λάμβαναν μέρος σε οργανωμένες συνεδρίες και πραγματοποιούσαν ασκήσεις που αποσκοπούσαν στην καλύτερη αντιμετώπιση του άγχους και των απαιτητικών κοινωνικών καταστάσεων της καθημερινότητας.
Οι ερευνητές αξιολόγησαν την πορεία των συμμετεχόντων με ερωτηματολόγια και ένα έμμεσο τεστ μέσω υπολογιστή, πριν από την έναρξη του προγράμματος, κατά τη διάρκειά του και μετά την ολοκλήρωσή του. Παράλληλα, η παρακολούθηση συνεχίστηκε για έναν χρόνο, ώστε να εξεταστεί εάν οι αλλαγές διατηρούνταν μακροπρόθεσμα.
Τα αποτελέσματα που εξέπληξαν τους ερευνητές
Τα ευρήματα έδειξαν ότι οι μεταβολές στις κοινωνικο-συναισθηματικές συμπεριφορές και στα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας ήταν, κατά μέσο όρο, παρόμοιες τόσο στους νεότερους όσο και στους μεγαλύτερους συμμετέχοντες.
Το αποτέλεσμα αυτό προκάλεσε έκπληξη στην ερευνητική ομάδα. Όπως παρατήρησε η καθηγήτρια Wrzus, η εκμάθηση νέων δεξιοτήτων, όπως μιας ξένης γλώσσας ή ενός μουσικού οργάνου, μπορεί να γίνεται δυσκολότερη με την ηλικία. Ωστόσο, η συγκεκριμένη μελέτη έδειξε ότι οι μεγαλύτεροι σε ηλικία άνθρωποι μπορούν να σημειώσουν αντίστοιχη πρόοδο στην ανάπτυξη κοινωνικών και συναισθηματικών δεξιοτήτων.
Το εύρημα υποδηλώνει ότι η ηλικία από μόνη της δεν αποτελεί απαραίτητα εμπόδιο στην προσωπική εξέλιξη και ότι ορισμένες πτυχές της συμπεριφοράς μπορούν να βελτιωθούν ακόμη και σε προχωρημένα στάδια της ζωής.
Το κίνητρο φαίνεται να παίζει καθοριστικό ρόλο
Προκειμένου να εξηγήσουν την πρόοδο των μεγαλύτερων συμμετεχόντων, οι ερευνητές εξέτασαν και τον βαθμό στον οποίο ασχολούνταν με τις εβδομαδιαίες ασκήσεις.
Από την ανάλυση προέκυψε ότι οι ηλικιωμένοι δήλωναν ελαφρώς μεγαλύτερη συμμετοχή, αφιερώνοντας περισσότερο χρόνο και προσοχή στο εκπαιδευτικό υλικό και στις δραστηριότητες του προγράμματος.
Η αυξημένη αυτή δέσμευση ενδέχεται να αντιστάθμισε ορισμένες δυσκολίες μάθησης που σχετίζονται με την ηλικία. Με άλλα λόγια, η διάθεση για συμμετοχή και η συστηματική εξάσκηση φαίνεται πως μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά στην επίτευξη θετικών αποτελεσμάτων.
Τα ευρήματα αναδεικνύουν τη σημασία του κινήτρου και της κατάλληλης υποστήριξης για την προσωπική ανάπτυξη. Η διαδικασία της μάθησης και της αλλαγής δεν περιορίζεται απαραίτητα στα πρώτα χρόνια της ενήλικης ζωής, αλλά μπορεί να συνεχίζεται και αργότερα.
Η γήρανση δεν σημαίνει ότι σταματά η προσωπική εξέλιξη
Η συγκεκριμένη μελέτη προσθέτει νέα δεδομένα στη συζήτηση γύρω από τις δυνατότητες των ανθρώπων μεγαλύτερης ηλικίας. Σύμφωνα με την καθηγήτρια Wrzus, τα αποτελέσματα αμφισβητούν την παραδοσιακή αντίληψη ότι οι ηλικιωμένοι δυσκολεύονται τόσο πολύ να μάθουν, ώστε δεν μπορούν να αποκτήσουν νέες δεξιότητες.
Όταν υπάρχει το κατάλληλο κίνητρο, οι άνθρωποι εξακολουθούν να διαθέτουν δυνατότητες μάθησης και αλλαγής, ακόμη και σε μεγαλύτερη ηλικία.
Το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς ο πληθυσμός γερνά σε πολλές χώρες του κόσμου. Η αναγνώριση των δυνατοτήτων προσωπικής ανάπτυξης στην τρίτη ηλικία μπορεί να συμβάλει στη δημιουργία εκπαιδευτικών προγραμμάτων και δράσεων που ενισχύουν την κοινωνική συμμετοχή και την ψυχική ευεξία.
Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι η προσωπική εξέλιξη δεν σταματά υποχρεωτικά μετά τα 30 ή τα 60 χρόνια. Με την κατάλληλη καθοδήγηση, την εξάσκηση και την επιθυμία για αλλαγή, οι άνθρωποι μπορούν να συνεχίσουν να εξελίσσουν τον τρόπο με τον οποίο διαχειρίζονται τα συναισθήματα και τις σχέσεις τους σε κάθε στάδιο της ζωής τους.
