Η πρώτη εντύπωση ξεκινά πριν από το μάθημα
Οι εκπαιδευτικοί γνωρίζουν καλά ότι οι πρώτες στιγμές μιας σχολικής χρονιάς μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά τη σχέση που θα αναπτυχθεί μέσα στην τάξη.
Υπάρχει πάντα η αγωνία για το πώς θα είναι η νέα ομάδα, αν θα υπάρξουν δυσκολίες και αν θα κυλήσουν όλα σύμφωνα με το πρόγραμμα. Παράλληλα, όμως, υπάρχει και η δυνατότητα να δημιουργηθεί ένας χώρος όπου κάθε μαθητής θα αισθάνεται ότι η παρουσία και η φωνή του έχουν σημασία.
Ακόμη και απλές κινήσεις μπορούν να κάνουν τη διαφορά.
Το να μάθει ο εκπαιδευτικός γρήγορα τα ονόματα των μαθητών και να τα χρησιμοποιεί στην επικοινωνία μαζί τους δημιουργεί αμέσως μια πιο προσωπική σχέση. Μια σύντομη αναφορά σε κάτι προσωπικό που αγαπά ο ίδιος στη δουλειά του μπορεί επίσης να δείξει αυθεντικότητα και να ενθαρρύνει τους μαθητές να εκφραστούν.
Μια απλή ερώτηση που δεν έχει χαρακτήρα αξιολόγησης, όπως τι τους βοηθά να χαλαρώνουν ή τι τους αρέσει να κάνουν στον ελεύθερο χρόνο τους, μπορεί να αποτελέσει έναν εύκολο τρόπο για να ξεκινήσει η συμμετοχή.
Ακόμη και οι βασικοί κανόνες της τάξης μπορούν να αποτελέσουν προϊόν συζήτησης. Όταν οι μαθητές συμμετέχουν στη διαμόρφωσή τους, είναι πιθανότερο να τους αντιμετωπίσουν ως κοινές συμφωνίες και όχι ως επιβαλλόμενες απαγορεύσεις.
Πώς βιώνει την πρώτη μέρα ο μαθητής
Για έναν μαθητή, η επιστροφή στο σχολείο συνοδεύεται συχνά από πολλά διαφορετικά συναισθήματα.
Υπάρχει η χαρά της επανασύνδεσης με φίλους, αλλά και η αμηχανία απέναντι σε μια καινούργια τάξη, νέους συμμαθητές ή διαφορετικούς εκπαιδευτικούς. Μπορεί να υπάρχουν ερωτήματα όπως "θα τα καταφέρω;", "θα ταιριάξω με τους άλλους;" ή "θα μπορώ να συμμετέχω χωρίς να φοβάμαι ότι θα κάνω λάθος;".
Ταυτόχρονα, η αρχή μιας νέας σχολικής χρονιάς μπορεί να γίνει αφορμή για νέους προσωπικούς στόχους. Ένας μαθητής μπορεί να αποφασίσει ότι αυτή τη φορά θα εκφράζει περισσότερο τις απορίες του, θα προσπαθήσει σε ένα μάθημα που τον δυσκολεύει ή θα κάνει μεγαλύτερη προσπάθεια να γνωρίσει τους συμμαθητές του.
Ένα ασφαλές και υποστηρικτικό περιβάλλον μπορεί να βοηθήσει αυτές τις αποφάσεις να μετατραπούν σταδιακά σε καθημερινές συνήθειες.
Η τάξη δεν είναι μόνο χώρος διδασκαλίας
Για να λειτουργήσει πραγματικά μια τάξη ως κοινότητα, χρειάζεται οι μαθητές να αισθάνονται ότι μπορούν να είναι ο εαυτός τους χωρίς να φοβούνται την απόρριψη.
Γι' αυτό η πρώτη ημέρα δεν χρειάζεται να αφιερωθεί αποκλειστικά στην ύλη. Είναι μια καλή ευκαιρία για να δημιουργηθεί το πρώτο κοινό έδαφος ανάμεσα στα μέλη της τάξης.
Μια σύντομη δραστηριότητα γνωριμίας μπορεί να βοηθήσει. Κάθε μαθητής μπορεί, για παράδειγμα, να πει το όνομά του, κάτι που τον ενδιαφέρει εκτός σχολείου και ένα πράγμα που θα ήθελε να μάθει μέσα στη νέα χρονιά.
Μια ακόμη ιδέα είναι ένας "χάρτης ενδιαφερόντων". Στον πίνακα μπορούν να υπάρχουν διαφορετικές θεματικές, όπως μουσική, αθλητισμός, τεχνολογία, βιβλία ή εθελοντισμός. Οι μαθητές επιλέγουν εκείνες που τους αντιπροσωπεύουν και έτσι η τάξη αποκτά από την αρχή μια εικόνα για τα κοινά ενδιαφέροντα που υπάρχουν.
Χρήσιμη μπορεί να είναι και η δημιουργία μιας σύντομης κοινής συμφωνίας. Μια φράση όπως «Στην τάξη μας κάνουμε ερωτήσεις χωρίς να φοβόμαστε το λάθος» μπορεί να λειτουργήσει ως υπενθύμιση για όλη τη σχολική χρονιά.
Μικρές πρακτικές που μπορούν να αλλάξουν το κλίμα
Η πρώτη ημέρα δεν χρειάζεται να είναι περίπλοκη για να είναι ουσιαστική.
Ο εκπαιδευτικός μπορεί να ξεκινήσει με μια δραστηριότητα στην οποία όλοι μπορούν να συμμετέχουν χωρίς πίεση, όπως μια απλή ψηφοφορία, κάρτες ή αυτοκόλλητα. Έτσι, ακόμη και οι πιο ντροπαλοί μαθητές αποκτούν έναν εύκολο τρόπο να πάρουν μέρος.
Παράλληλα, είναι χρήσιμο να παρουσιαστεί στους μαθητές μια σύντομη εικόνα για τη χρονιά που ξεκινά: τι πρόκειται να μάθουν, με ποιους τρόπους θα δουλέψουν και πώς θα μπορούν να καταλάβουν ότι έχουν κάνει πρόοδο.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και ο τρόπος με τον οποίο αντιμετωπίζεται το λάθος. Το λάθος δεν χρειάζεται να παρουσιάζεται ως αποτυχία ή ως χαρακτηριστικό ενός μαθητή. Μπορεί να αντιμετωπίζεται ως φυσικό μέρος της διαδικασίας μάθησης και ως αφορμή για σκέψη και βελτίωση.
Στο τέλος της πρώτης ώρας, ακόμη και ένα μικρό θετικό σχόλιο για κάτι που παρατήρησε ο εκπαιδευτικός μπορεί να αφήσει μια όμορφη τελευταία εντύπωση.
Τι μπορεί να κάνει ο μαθητής
Και οι μαθητές, από την πλευρά τους, μπορούν να μπουν στη νέα σχολική χρονιά με μικρούς και ρεαλιστικούς στόχους.
Αντί για μεγάλες και γενικόλογες υποσχέσεις, ένας συγκεκριμένος στόχος είναι πιο εύκολο να εφαρμοστεί. Για παράδειγμα, ένας μαθητής μπορεί να αποφασίσει ότι θα κάνει τουλάχιστον μία ερώτηση την εβδομάδα όταν κάτι δεν καταλαβαίνει.
Μια απλή ρουτίνα πριν από την έναρξη της σχολικής ημέρας μπορεί επίσης να βοηθήσει στην οργάνωση και την ηρεμία. Λίγες βαθιές αναπνοές, ένα ποτήρι νερό ή ένας σύντομος έλεγχος της σχολικής τσάντας μπορούν να λειτουργήσουν ως μικρά σημεία προετοιμασίας.
Χρήσιμο είναι επίσης να καταγράφονται οι μικρές επιτυχίες. Τι κατάφερε σήμερα ένας μαθητής που λίγες ημέρες πριν του φαινόταν δύσκολο; Μια τέτοια καταγραφή μπορεί να κάνει την πρόοδο πιο ορατή.
Και στο σπίτι, η συζήτηση δεν χρειάζεται να περιορίζεται στην ερώτηση «τι κάνατε σήμερα στο σχολείο;». Ερωτήσεις σχετικά με το πώς ένιωσε το παιδί, τι το δυσκόλεψε ή ποια στιγμή το έκανε να χαμογελάσει μπορούν να ανοίξουν έναν διαφορετικό δρόμο επικοινωνίας.
Η πρώτη μέρα είναι επένδυση στις σχέσεις
Στην αρχή της σχολικής χρονιάς δεν είναι απαραίτητο να γίνουν όλα τέλεια. Πολύ περισσότερο έχει σημασία να δημιουργηθεί ένα περιβάλλον στο οποίο οι μαθητές θα αισθάνονται ότι μπορούν να συμμετέχουν, να κάνουν ερωτήσεις και να κάνουν λάθη χωρίς να φοβούνται.
Το ζητούμενο δεν είναι απλώς να ολοκληρωθεί το πρόγραμμα της πρώτης ημέρας, αλλά να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις για όσα θα ακολουθήσουν.
Η παρουσία, η δικαιοσύνη, η επικοινωνία και η εμπιστοσύνη μπορούν να αποδειχθούν πολύ πιο σημαντικές από έναν τέλειο κανονισμό ή μια αυστηρά οργανωμένη πρώτη διδακτική ώρα.
Κάθε Σεπτέμβρης είναι μια νέα αρχή
Η θετική ματιά δεν σημαίνει ότι αγνοούμε τις δυσκολίες. Σημαίνει ότι επιλέγουμε να δούμε την πρώτη ημέρα ως μια ευκαιρία για ένα καινούργιο ξεκίνημα.
Ένα χαμόγελο, μια προσεκτική κουβέντα, λίγος χρόνος για να ακουστεί ένας μαθητής ή μια δίκαιη αντιμετώπιση μιας δύσκολης στιγμής μπορούν να επηρεάσουν περισσότερο το κλίμα της τάξης απ' όσο φαίνεται.
Κάθε σχολική χρονιά είναι διαφορετική, όπως διαφορετικοί είναι και οι άνθρωποι που βρίσκονται μέσα σε κάθε τάξη.
Και ίσως αυτή να είναι η μεγαλύτερη αξία μιας νέας αρχής: η ευκαιρία εκπαιδευτικοί και μαθητές να γνωριστούν ξανά, να μάθουν ο ένας από τον άλλον και να κάνουν μαζί ένα μικρό βήμα προς ένα καλύτερο σχολείο.
