Στο στόχαστρο επιστημονικών φορέων και περιβαλλοντικών οργανώσεων βρίσκεται το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό, καθώς -με ΚΥΑ που δημοσιεύτηκε στις 7 Αυγούστου- ορίζει ως ζώνη πλήρους απαγόρευσης νέων κατασκευών μόλις τα 25 μέτρα από την ακτογραμμή.
Η σχετική ρύθμιση, που περιλαμβάνεται στην Κοινή Υπουργική Απόφαση της 7ης Αυγούστου 2026, έχει προκαλέσει αντιδράσεις από επιστημονικούς και περιβαλλοντικούς φορείς, οι οποίοι υποστηρίζουν ότι η συγκεκριμένη απόσταση δεν επαρκεί για την ουσιαστική προστασία της παράκτιας ζώνης, ιδιαίτερα υπό τις συνθήκες της κλιματικής κρίσης.
Στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης βρίσκεται το Πρωτόκολλο για την Ολοκληρωμένη Διαχείριση της Παράκτιας Ζώνης της Σύμβασης της Βαρκελώνης, το οποίο θέτει ως βασικό σημείο αναφοράς μια αδόμητη ζώνη τουλάχιστον 100 μέτρων από την υψηλότερη χειμερινή ίσαλο γραμμή.
Οι αντιδράσεις για τη ζώνη των 25 μέτρων
Οι αντιδράσεις απέναντι στο νέο πλαίσιο είχαν εκφραστεί ήδη πριν από την τελική έγκρισή του. Ο Σύλλογος Ελλήνων Πολεοδόμων και Χωροτακτών (ΣΕΠΟΧ) είχε χαρακτηρίσει προβληματική τη συγκεκριμένη κατεύθυνση, υποστηρίζοντας ότι το νέο χωροταξικό εξακολουθεί να κινείται στη λογική της εντατικής τουριστικής ανάπτυξης, χωρίς να λαμβάνει επαρκώς υπόψη την κλιματική κρίση, τη φέρουσα ικανότητα των τουριστικών προορισμών και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κάθε περιοχής.
Κατά τον ΣΕΠΟΧ, η ελάχιστη απόσταση από την ακτή θα έπρεπε να κινείται προς την κατεύθυνση που προβλέπει το Πρωτόκολλο της Βαρκελώνης, δηλαδή στα 100 μέτρα.
Η κριτική δεν αφορά μόνο την απόσταση από τη θάλασσα. Οι πολεοδόμοι υποστηρίζουν ότι το νέο πλαίσιο δεν αντιμετωπίζει επαρκώς την ευαλωτότητα του υφιστάμενου τουριστικού μοντέλου απέναντι στην κλιματική αλλαγή, τις ενεργειακές προκλήσεις και τις γεωπολιτικές αναταράξεις.
Το βασικό ερώτημα που τίθεται είναι εάν το χωροταξικό πλαίσιο θα λειτουργήσει ως εργαλείο περιορισμού της υπερσυγκέντρωσης τουριστικών δραστηριοτήτων ή εάν θα ενισχύσει περαιτέρω ένα μοντέλο τουριστικής μονοκαλλιέργειας.
Στο ίδιο μήκος κύματος έχουν κινηθεί και περιβαλλοντικές οργανώσεις. Η Greenpeace έχει ζητήσει την κύρωση από την Ελλάδα του Πρωτοκόλλου της Βαρκελώνης και τη δημιουργία αδόμητης ζώνης 100 μέτρων από την υψηλότερη χειμερινή ίσαλο γραμμή.
Παράλληλα, έχει ασκήσει κριτική στην Ελλάδα για το γεγονός ότι, σε αντίθεση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες, δεν έχει θεσπίσει αντίστοιχη εκτεταμένη ζώνη προστασίας της ακτογραμμής.
Σε κοινή παρέμβασή τους, οκτώ περιβαλλοντικές οργανώσεις -Ελληνική Εταιρεία Προστασίας της Φύσης, Ορνιθολογική, Εταιρεία Προστασίας Πρεσπών, Greenpeace, Καλλιστώ, Οικολογική Εταιρεία Ανακύκλωσης, MEDASSET και WWF- είχαν επισημάνει επίσης την εκκρεμότητα της κύρωσης του Πρωτοκόλλου για την Ολοκληρωμένη Διαχείριση της Παράκτιας Ζώνης.
Οι οργανώσεις είχαν ζητήσει ουσιαστικότερη προστασία του παράκτιου χώρου, ειδικά απέναντι στις επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης, παραπέμποντας στη ζώνη των 100 μέτρων.
Αντίστοιχη θέση έχει διατυπώσει και η «Βιώσιμη Κως», επισημαίνοντας ότι η απαγόρευση κατασκευών μόνο στα πρώτα 25 μέτρα από την ακτογραμμή δεν μπορεί να θεωρηθεί επαρκής προστασία για νησιωτικές περιοχές που αντιμετωπίζουν ήδη αυξημένη τουριστική πίεση, διάβρωση των ακτών και κλιματικούς κινδύνους.
Τι προβλέπει η Σύμβαση της Βαρκελώνης για τα 100 μέτρα
Η αναφορά στα 100 μέτρα χρειάζεται μια σημαντική διευκρίνιση. Δεν υπάρχει ένας ενιαίος ευρωπαϊκός πολεοδομικός κανόνας που να υποχρεώνει όλες τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης να αφήνουν υποχρεωτικά αδόμητη ζώνη 100 μέτρων σε κάθε ακτή.
Υπάρχει, όμως, το Πρωτόκολλο για την Ολοκληρωμένη Διαχείριση της Παράκτιας Ζώνης στη Μεσόγειο, στο πλαίσιο της Σύμβασης της Βαρκελώνης, το οποίο έχει εγκριθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Το Πρωτόκολλο προβλέπει ως βασικό κανόνα τη δημιουργία ζώνης όπου δεν επιτρέπεται η δόμηση, με πλάτος τουλάχιστον 100 μέτρων από την υψηλότερη χειμερινή ίσαλο γραμμή.
Παράλληλα, προβλέπει δυνατότητα προσαρμογής του ορίου σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, μεταξύ άλλων όταν υπάρχουν ιδιαίτεροι γεωγραφικοί ή τοπικοί περιορισμοί ή όταν πρόκειται για έργα δημοσίου συμφέροντος. Η Ελλάδα έχει υπογράψει το Πρωτόκολλο από το 2008, ωστόσο δεν έχει προχωρήσει μέχρι σήμερα στην κύρωσή του.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είχε επισημάνει και το 2024 ότι η χώρα δεν είχε ολοκληρώσει τη διαδικασία κύρωσης.
Τι ισχύει σε Γαλλία, Ισπανία και Δανία
Η σύγκριση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες δείχνει ότι τα 25 μέτρα που προβλέπονται στην Ελλάδα δεν αποτελούν το μοναδικό μοντέλο παράκτιας προστασίας.
Στη Γαλλία, η λεγόμενη Loi Littoral προβλέπει, εκτός των ήδη πολεοδομημένων περιοχών, απαγόρευση νέων κατασκευών σε ζώνη 100 μέτρων από την ανώτερη γραμμή της ακτής.
Υπάρχουν εξαιρέσεις, κυρίως για δραστηριότητες που απαιτούν εκ της φύσεώς τους άμεση πρόσβαση στη θάλασσα. Ωστόσο, ο βασικός κανόνας είναι η προστασία της παράκτιας ζώνης από την οικιστική ανάπτυξη.
Στην Ισπανία, η νομοθεσία για τις ακτές προβλέπει επίσης ζώνη προστασίας 100 μέτρων προς την ενδοχώρα από το όριο της θαλάσσιας δημόσιας ιδιοκτησίας.
Σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, η ζώνη αυτή μπορεί να επεκταθεί κατά επιπλέον 100 μέτρα, φτάνοντας συνολικά έως και τα 200 μέτρα.
Ακόμη μεγαλύτερη είναι η βασική ζώνη προστασίας στη Δανία, όπου κατά κανόνα ανέρχεται στα 300 μέτρα. Σε ορισμένες περιοχές με εξοχικές κατοικίες η απόσταση περιορίζεται στα 100 μέτρα.
Στόχος των συγκεκριμένων ρυθμίσεων είναι ο περιορισμός της οικοδόμησης και των αλλαγών χρήσεων γης κοντά στην ακτή, αλλά και η διατήρηση του παράκτιου τοπίου. Επομένως, το ευρωπαϊκό πλαίσιο δεν είναι ενιαίο. Ωστόσο, σε αρκετές χώρες καταγράφεται μια σαφής κατεύθυνση προς μεγαλύτερες ζώνες παράκτιας προστασίας και αυστηρότερους περιορισμούς στη νέα δόμηση.
Η θέση της κυβέρνησης
Από την πλευρά της κυβέρνησης, το νέο πλαίσιο παρουσιάζεται ως ενίσχυση της προστασίας της παράκτιας ζώνης, καθώς εισάγει ενιαίους και άμεσα εφαρμόσιμους κανόνες. Παράλληλα, προβλέπονται αυξημένες απαιτήσεις ως προς την αρτιότητα για νέες τουριστικές μονάδες σε αρκετές περιοχές.
Ωστόσο, η επιλογή των 25 μέτρων εξακολουθεί να αποτελεί το βασικό σημείο κριτικής από επιστημονικούς και περιβαλλοντικούς φορείς.
Το κρίσιμο ερώτημα που παραμένει αναπάντητο είναι γιατί μια χώρα με πάνω από 13.000 χιλιόμετρα ακτογραμμής και πλήθος ευάλωτων νησιών επιλέγει ένα τόσο χαμηλό όριο προστασίας. Εν μέσω κλιματικής κατάστασης έκτακτης ανάγκης, τα 25 μέτρα φαντάζουν όχι ως στρατηγική θωράκισης, αλλά ως ένας επικίνδυνος συμβιβασμός με τα αναπτυξιακά πρότυπα του παρελθόντος.
