Σε λίγες ημέρες ξεκινά ένα νέο σχολικό και ακαδημαϊκό έτος. Όμως φέτος και ο Αύγουστος ήταν μήνας Παιδείας. Συγκεκριμένα, στις 18 Αυγούστου 2026 δημοσιεύθηκαν τα στοιχεία της Εurostat που επιβεβαιώνουν με αριθμούς όσα όλες και όλοι που μπαίνουμε σε τάξεις διδασκαλίας ήδη γνωρίζουμε: το 2023 η Ελλάδα διέθεσε 3,33% του ΑΕΠ για τη δημόσια εκπαίδευση, το χαμηλότερο ποσοστό της τελευταίας δεκαετίας! Ο μέσος όρος για τις χώρες της ΕΕ ήταν 4,65% – απόκλιση 1,32 ποσοστιαίων μονάδων. Η χώρα βρίσκεται στις τελευταίες θέσεις της κατάταξης, με τη Σουηδία στο 6,80%, τη Φινλανδία στο 6,29% και το Βέλγιο στο 6,21%. Χαμηλότερα από την Ελλάδα βρίσκεται μόνο η Ρουμανία (2,97%).
Το πιο ανησυχητικό στοιχείο είναι ότι η Ελλάδα δεν πάει απλώς πίσω – αλλά απομακρύνεται. Το χάσμα από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο είναι στις 1,32 μονάδες, τη μεγαλύτερη τιμή της περιόδου από το 2014 έως σήμερα.
Εύκολα αντιλαμβάνεται κανείς ότι η υποχρηματοδότηση της δημόσιας εκπαίδευσης δεν είναι ζήτημα δημοσιονομικής αντοχής, είναι ζήτημα επιλογής. Το χαμηλό ποσοστό του ΑΕΠ της χώρας που αφορά τις δημόσιες δαπάνες για την εκπαίδευση δεν επηρεάζεται από τη συνολική πορεία του ΑΕΠ. Αντιθέτως, τεκμαίρει με τον πιο ξεκάθαρο τρόπο την επιλογή της κυβέρνησης της Νέας Δημοκρατίας: η δημόσια εκπαίδευση δεν αποτελεί προτεραιότητα για την κυβέρνηση.
Τα αποτελέσματα αυτής της επιλογής είναι επίσης απτά και γνωστά για εκπαιδευτικούς, μαθητές/τριες και φοιτητές/τριες και γονείς: ελλείψεις στο διδακτικό, ερευνητικό και διοικητικό προσωπικό, μισθοί αναξιοπρέπειας, εργασιακή ανασφάλεια και υποβάθμιση, υποχρηματοδότηση της πανεπιστημιακής έρευνας, κτιριακές και υλικοτεχνικές υποδομές που υπολείπονται και κυρίως ολοένα και μεγαλύτερη επιβάρυνση για τον οικογενειακό προϋπολογισμό.
Γιατί το κόστος της δημόσιας υποχρηματοδότησης δεν εξαφανίζεται — μετακυλίεται. Το Ελληνικό κράτος καλύπτει σήμερα μόλις το 65% της συνολικής δαπάνης για την εκπαίδευση, το χαμηλότερο ποσοστό σε όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση, ενώ οι ιδιωτικές πηγές —δηλαδή τα χρήματα που δαπανούν οι ίδιες οι οικογένειες— φτάνουν να καλύπτουν το 26-27%. Ταυτόχρονα, το 8,1% της εκπαιδευτικής δαπάνης προέρχεται από μη εγχώριες πηγές, το υψηλότερο ποσοστό στην ΕΕ, όταν στις περισσότερες χώρες δεν ξεπερνά το 1,5%: δηλαδή, ένα μέρος της διαφημιζόμενης «επένδυσης» και των επικοινωνιακών «μεταρρυθμίσεων» της εκπαίδευσης είναι ευρωπαϊκά κονδύλια με ημερομηνία λήξης.
Και σαν να μην έφταναν όλα αυτά η κυβέρνηση ανακοινώνει αυτές τις ημέρες μέτρα και εγκυκλίους—όπως για παράδειγμα τις σχολικές εκδρομές και «δράσεις»—που όχι μόνο επιβαρύνουν ασύμμετρα το έργο των εκπαιδευτικών αλλά κυρίως επιτείνουν τη θεσμική ευαλωτότητά τους και βαθαίνουν την επαγγελματική ανασφάλεια.
Απέναντι σε όλα αυτά η θέση της Ελληνικής Αριστερής Συμπαράταξης είναι σαφής και ξεκάθαρη. Στόχος μας είναι η δημιουργία μιας νέας «γεωγραφίας ίσων ευκαιριών» για τους νέους ανθρώπους και τα παιδιά της πατρίδας μας. Για την ΕΛ.Α.Σ, η ενδυνάμωση και η ανάπτυξη της δημόσιας εκπαίδευσης όλων των βαθμίδων είναι ο κεντρικός πυλώνας μόχλευσης αυτής της «νέας γεωγραφίας».
Η στήριξη και ποιοτική αναβάθμιση της δημόσιας εκπαίδευσης οφείλει να είναι έμπρακτη, άμεσα εφαρμόσιμη και μετρήσιμη. Και γι’ αυτό η πρόταση του προγράμματος διακυβέρνησης της ΕΛ.Α.Σ. περιλαμβάνει συγκεκριμένα σημεία αιχμής. Πρώτον, την στήριξη—μισθολογική και θεσμική—όλων των εκπαιδευτικών μας. Εκπαίδευση χωρίς εκπαιδευτικούς δεν υφίσταται. Δυστυχώς η επαγγελματική απαξίωση των εκπαιδευτικών τα τελευταία χρόνια αποθαρρύνει τη νέα γενιά επιστημόνων να ασχοληθούν με την εκπαίδευση. Αυτό είναι ολέθριο. Στηρίζοντας τους εκπαιδευτικούς μας σήμερα διασφαλίζουμε ότι τα παιδιά μας αύριο θα έχουν ικανούς και δυναμικούς δασκάλους/ες και καθηγητές/τριες στις τάξεις τους. Περαιτέρω, το σχέδιό μας για το νέο Λύκειο και τον εκσυγχρονισμό του συστήματος εισαγωγής στην τριτοβάθμια εκπαίδευση αναβαθμίζουν την ποιότητα της εκπαίδευσης των παιδιών μας στην κρίσιμη ηλικία της εφηβείας, αλλά επίσης ελαφραίνουν την μέση οικογένεια από το δυσβάσταχτο πια σήμερα οικονομικό και ψυχικό άχθος της προετοιμασίας για την επόμενη από το Λύκειο ημέρα.
Ως προς την τριτοβάθμια εκπαίδευση η πολιτική μας είναι επίσης ξεκάθαρη: θα στηρίξουμε εμπράκτως και με μετρήσιμους δείκτες τα δημόσια Πανεπιστήμια αλλά και τη δυνατότητα κάθε νέου ανθρώπου που θέλει και μπορεί να σπουδάζει σε αυτά. Άρουμε άμεσα όλα τα μέτρα με τα οποία η κυβέρνηση της ΝΔ επιχείρησε να εξαναγκάσει μέρος των φοιτητών/τριων προς ιδιωτικούς φορείς, αποτυγχάνοντας μάλιστα ακόμα και στο να εφαρμόσει τα ίδια τα χαμηλά κριτήρια λειτουργίας τους τα οποία η ίδια θέσπισε. Ενισχύουμε την επαγγελματική και τεχνική εκπαίδευση αναβαθμίζοντάς την σε ποιοτικά και θεσμικά κατοχυρωμένη επιλογή δημόσιας τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Απέναντι στην κερδοσκοπική εμπορευματοποίηση και την ποιοτική υποβάθμιση της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης που επιχείρησε η κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας αντιτάσσουμε την επένδυση στην ουσιαστική ακαδημαϊκή αριστεία, στην ποιότητα της δημόσιας τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και στην δυνατότητα των νέων να φοιτούν σε δημόσια ιδρύματα.
Η σύγκριση που αναπόφευκτα προκύπτει από την πρόσφατη έκθεση της Eurostat μας προκαλεί θλίψη και οργή. Όταν άλλες ευρωπαϊκές χώρες θωρακίζουν το μέλλον τους επενδύοντας στη γνώση, μάλιστα με υπερδιπλάσιο ποσοστό του ΑΕΠ τους, η Ελλάδα μετατρέπεται και σε αυτόν το τομέα σε αρνητική εξαίρεση.
Στο πρόγραμμα διακυβέρνησης της Ελληνικής Αριστερής Συμπαράταξης, η Παιδεία αποτελεί κεντρική προτεραιότητα. Για να συγκλίνουμε προς τον ευρωπαϊκό μέσο όρο και να αναστρέψουμε τις σημερινές συστηματικές και κατ’ επιλογή δημοσιονομικές αποκλίσεις.
Η δημόσια, σύγχρονη και ποιοτική εκπαίδευση δεν είναι πολυτέλεια, αλλά δικαίωμα των παιδιών και των νέων ανθρώπων και απαραίτητη προϋπόθεση για την ανάπτυξη της πατρίδας μας. Η επαγγελματική αξιοπρέπεια των εκπαιδευτικών και η ελάφρυνση των οικογενειακών προϋπολογισμών από το δυσβάσταχτο και ασύμμετρο κόστος για να φοιτούν τα παιδιά μας στα δημόσια σχολεία και πανεπιστήμια είναι ευθύνη της πολιτείας και άρα η μόνη υπεύθυνη δημοσιονομική πολιτική.
Γιατί η ανάπτυξη έχει νόημα μόνο όταν επιστρέφει στην κοινωνία. Ένα κράτος που αυξάνει το ΑΕΠ του και ταυτόχρονα μειώνει το ποσοστό που επενδύει στα παιδιά του δεν κάνει δημοσιονομική διαχείριση – κάνει πολιτική επιλογή σε βάρος του μέλλοντος.
