Μια ανησυχητική εικόνα για την πραγματική οικονομική κατάσταση των μισθωτών στην Ελλάδα αποτυπώνει η ετήσια έκθεση του Ινστιτούτου Εργασίας της ΓΣΕΕ (ΙΝΕ-ΓΣΕΕ). Παρά τη σταθερή βελτίωση που καταγράφεται στους δείκτες της απασχόλησης και τις ονομαστικές αυξήσεις, η αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών εξακολουθεί να βρίσκεται υπό καθεστώς έντονης πίεσης. Το βασικό συμπέρασμα της έρευνας αναδεικνύει μια βαθιά αντίφαση: οι εργαζόμενοι αμείβονται σήμερα με όρους χειρότερους από εκείνους που ίσχυαν πριν από την εκδήλωση της πολυετούς οικονομικής κρίσης.
Ονομαστική άνοδος, πραγματική καθήλωση: Η παγίδα του πληθωρισμού
Τα τελευταία χρόνια έχουν εφαρμοστεί μέτρα όπως οι διαδοχικές αναπροσαρμογές του κατώτατου μισθού, οι φορολογικές ελαφρύνσεις για τους μισθωτούς και οι πρωτοβουλίες για την ενίσχυση των Συλλογικών Συμβάσεων Εργασίας. Αν και οι παρεμβάσεις αυτές τόνωσαν το ονομαστικό διαθέσιμο εισόδημα, η θετική τους επίδραση εξουδετερώθηκε σχεδόν ολοκληρωτικά. Ο υψηλός πληθωρισμός απορρόφησε το μεγαλύτερο μέρος των αυξήσεων, κρατώντας το πραγματικό εισόδημα καθηλωμένο.
Η στατιστική απεικόνιση της περιόδου έως και το 2025 είναι αποκαλυπτική:
- Ο μέσος ετήσιος ονομαστικός μισθός διαμορφώθηκε στα 18.134 ευρώ, σημειώνοντας άνοδο 3,9% σε σχέση με το προηγούμενο έτος και σχεδόν 20% (19,7%) συγκριτικά με το 2019.
- Παρά την άνοδο αυτή, οι ονομαστικές αποδοχές υπολείπονται κατά 12% σε σχέση με το 2009, ενώ βρίσκονται κάτω ακόμη και από τα επίπεδα του 2012, όταν η χώρα βρισκόταν σε καθεστώς βαθιάς ύφεσης.
Η σκληρή πραγματικότητα των αριθμών και η υποχώρηση του ωρομισθίου
Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο απογοητευτική όταν η ανάλυση περνά σε πραγματικούς όρους, δηλαδή στην αξία των χρημάτων στην αγορά. Ο μέσος ετήσιος πραγματικός μισθός ανήλθε στα 14.998 ευρώ, παρουσιάζοντας μια σχεδόν μηδενική θετική μεταβολή (1,3%) σε ετήσια βάση. Το μέγεθος της απώλειας γίνεται αντιληπτό από το γεγονός ότι οι πραγματικές αποδοχές είναι μειωμένες κατά 31% σε σύγκριση με το 2009, ενώ παραμένουν ουσιαστικά στάσιμες σε σχέση με το 2019. Αυτό αποδεικνύει ότι η μεταμνημονιακή ανάπτυξη δεν έχει μεταφραστεί σε ουσιαστική ενίσχυση της αγοραστικής δύναμης.
Ανάλογη τροχιά ακολουθεί και το μέσο ωρομίσθιο. Αν και σε ονομαστική βάση έφτασε τα 9,6 ευρώ, σε πραγματικούς όρους το ωρομίσθιο αγγίζει μόλις το 73,5% της αξίας που είχε το 2009, ενώ η βελτίωσή του σε σύγκριση με το 2019 περιορίζεται σε ένα ισχνό 2%.
Οι αιτίες της υστέρησης και το ζήτημα της αξιοπρεπούς διαβίωσης
Σύμφωνα με τους αναλυτές του ΙΝΕ-ΓΣΕΕ, η αδυναμία ανάκαμψης των εισοδημάτων οφείλεται σε ένα συνδυασμό παραγόντων. Από τη μία πλευρά βρίσκονται οι δραματικές περικοπές της μνημονιακής περιόδου και από την άλλη οι συγκρατημένες αυξήσεις των ονομαστικών αμοιβών μετά το 2019, οι οποίες αποδείχθηκαν ανεπαρκείς απέναντι στο κύμα της ακρίβειας. Η απουσία αποτελεσματικών εργαλείων για την προστασία των μισθών συντηρεί το πρόβλημα της αξιοπρεπούς διαβίωσης για μεγάλο τμήμα του πληθυσμού, γεγονός που πλήττει την εγχώρια κατανάλωση και τις μακροπρόθεσμες προοπτικές της οικονομίας.
Οι προτεινόμενες λύσεις και η ανάγκη για δομικές αλλαγές
Το Ινστιτούτο επισημαίνει ότι τα έκτακτα επιδόματα και οι οικονομικές ενισχύσεις προσφέρουν μόνο προσωρινά αναχώματα και δεν εξασφαλίζουν σταθερότητα. Αντίθετα, προκρίνεται η ανάγκη για μόνιμες και θεσμικές παρεμβάσεις:
- Διεύρυνση των Συλλογικών Συμβάσεων Εργασίας για μεγαλύτερη κάλυψη των εργαζομένων.
- Επαναφορά του προσδιορισμού του κατώτατου μισθού μέσω της Εθνικής Γενικής Συλλογικής Σύμβασης Εργασίας (ΕΓΣΣΕ).
- Περαιτέρω ελάφρυνση των φορολογικών βαρών που επωμίζεται η μισθωτή εργασία.
- Στοχευμένοι έλεγχοι στην αγορά για την πάταξη των ολιγοπωλιακών πρακτικών και των στρεβλώσεων στις τιμές των αγαθών.
Συμπερασματικά, η έκθεση τονίζει ότι η πραγματική σύγκλιση των εισοδημάτων με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο προϋποθέτει έναν ριζικό μετασχηματισμό του παραγωγικού μοντέλου της χώρας. Μόνο μέσα από την ενίσχυση της παραγωγικότητας, τη δημιουργία ποιοτικών και καλά αμειβόμενων θέσεων εργασίας, καθώς και τη δικαιότερη κατανομή του πλούτου, μπορεί να διασφαλιστεί η βιώσιμη ευημερία των εργαζομένων.
