Νίκος Μακρής Η δημογραφική κρίση δεν αποτελεί πλέον μια μελλοντική απειλή για το ελληνικό σχολείο. Είναι ήδη εδώ, αποτυπώνεται στις εγγραφές της Α΄ Δημοτικού, στα λουκέτα σχολικών μονάδων και στη σταδιακή συρρίκνωση του μαθητικού πληθυσμού σε όλες τις βαθμίδες.
Τα στοιχεία δείχνουν μια σταθερή καθοδική πορεία. Από περίπου 115.000 έως 120.000 εγγραφές στην Α΄ Δημοτικού το 2010, ο αριθμός των παιδιών που πέρασαν το κατώφλι του δημοτικού το 2025 περιορίστηκε περίπου στις 69.000 έως 71.000. Πρόκειται για πτώση που προσεγγίζει το 40% μέσα σε 15 χρόνια.
Η εικόνα επιβεβαιώνεται και από τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ για την Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Στα δημοτικά σχολεία, οι μαθητές μειώθηκαν από 640.001 το σχολικό έτος 2014/2015 σε 561.890 το 2023/2024, δηλαδή περίπου 78.000 λιγότερα παιδιά μέσα σε μία δεκαετία. Στα νηπιαγωγεία, αν και η δίχρονη υποχρεωτική προσχολική εκπαίδευση συγκράτησε προσωρινά τη μείωση, η πτωτική τάση επανεμφανίζεται μετά το 2021.
Το πρόβλημα, ωστόσο, δεν περιορίζεται πλέον στα νηπιαγωγεία και τα δημοτικά. Το «κύμα» της υπογεννητικότητας περνά σταδιακά και στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση, με εκτιμήσεις να κάνουν λόγο για σημαντική μείωση μαθητών στα γυμνάσια έως το 2027 και στη συνέχεια στα λύκεια.
Σύμφωνα με τη μελέτη του ΙΟΒΕ, εάν δεν υπάρξει αναστροφή των δημογραφικών τάσεων, ο συνολικός μαθητικός πληθυσμός μπορεί να μειωθεί από περίπου 1,48 εκατ. μαθητές το 2008 σε περίπου 1,05 εκατ. το 2035. Αυτό σημαίνει περίπου 423.000 έως 430.000 λιγότερους μαθητές και μείωση που προσεγγίζει το 30%.
Οι συνέπειες είναι ήδη ορατές. Το σχολικό έτος 2025-2026 εκατοντάδες σχολεία δεν λειτούργησαν, με τις περισσότερες αναστολές να καταγράφονται σε νηπιαγωγεία και δημοτικά. Σε αρκετές περιοχές της περιφέρειας, και ιδιαίτερα σε ορεινούς και απομακρυσμένους οικισμούς, το κλείσιμο ενός σχολείου δεν σημαίνει απλώς μεταφορά μαθητών σε άλλη μονάδα. Σημαίνει συχνά και επιτάχυνση της ερήμωσης ενός χωριού.
Η Ανατολική Μακεδονία και Θράκη και η Κεντρική Μακεδονία εμφανίζονται μεταξύ των περιοχών με τις μεγαλύτερες απώλειες σχολικών μονάδων. Σε χωριά όπου το σχολείο λειτουργούσε ως κέντρο κοινωνικής ζωής, το κλείσιμό του οδηγεί οικογένειες σε μετακίνηση, συχνά προς αστικά κέντρα ή στο εξωτερικό.
Την ίδια στιγμή, οι εκπαιδευτικές ομοσπονδίες και σύλλογοι προειδοποιούν ότι η μείωση των μαθητών μπορεί να αξιοποιηθεί είτε ως ευκαιρία για αναβάθμιση είτε ως εργαλείο περικοπών. Από τη μία πλευρά, λιγότεροι μαθητές θα μπορούσαν να σημαίνουν μικρότερα τμήματα, περισσότερη εξατομικευμένη διδασκαλία και καλύτερες συνθήκες μάθησης. Από την άλλη, οι συγχωνεύσεις τμημάτων και οι καταργήσεις σχολείων δείχνουν ότι η δημογραφική κάμψη συχνά αντιμετωπίζεται με όρους δημοσιονομικού κόστους.
Στο επίκεντρο της συζήτησης μπαίνει και ο αριθμός μαθητών ανά τμήμα. Εκπαιδευτικοί σύλλογοι ζητούν μείωση τόσο του ανώτατου όσο και του κατώτατου ορίου μαθητών, ώστε να προστατευθούν σχολικές μονάδες, οργανικές θέσεις και η ποιότητα της διδασκαλίας. Το επιχείρημα είναι ότι η μείωση του μαθητικού πληθυσμού δεν πρέπει να οδηγήσει αυτόματα σε λιγότερα σχολεία και λιγότερους εκπαιδευτικούς, αλλά σε καλύτερες παιδαγωγικές συνθήκες.
Παράλληλα, ένα ακόμη πρόβλημα αναδεικνύεται όλο και πιο έντονα: η γήρανση του εκπαιδευτικού προσωπικού. Στοιχεία που επικαλούνται εκπαιδευτικοί φορείς δείχνουν ότι μεγάλο ποσοστό των εκπαιδευτικών είναι άνω των 50 ετών, ενώ οι κάτω των 30 αποτελούν πλέον ελάχιστο ποσοστό. Η εικόνα αυτή συνδέεται με τη χρόνια αδιοριστία, τις καθυστερημένες προσλήψεις και τις αλλαγές στο ασφαλιστικό.
Η δημογραφική κρίση επηρεάζει, επίσης, τις παιδαγωγικές και καθηγητικές σχολές, καθώς μειώνονται οι προοπτικές απασχόλησης στην εκπαίδευση και το επάγγελμα του εκπαιδευτικού χάνει μέρος της ελκυστικότητάς του για τους νέους. Ήδη καταγράφονται χαμηλότερες βάσεις σε τμήματα που οδηγούν στην εκπαίδευση, γεγονός που προκαλεί ανησυχία για τη στελέχωση του σχολείου στο μέλλον.
Το διακύβευμα για την επόμενη δεκαετία είναι σαφές: αν η Πολιτεία δει τη μείωση των μαθητών ως λογιστικό πρόβλημα, το δημόσιο σχολείο θα οδηγηθεί σε περαιτέρω συρρίκνωση. Αν, αντίθετα, την αντιμετωπίσει ως ευκαιρία ανασχεδιασμού, μπορεί να δημιουργηθεί ένα σχολείο με μικρότερα τμήματα, ενισχυμένη στήριξη των μαθητών και καλύτερες συνθήκες για εκπαιδευτικούς και οικογένειες.
Σε κάθε περίπτωση, τα σχολεία λειτουργούν ως το πρώτο καθαρό σημάδι της δημογραφικής κρίσης. Τα άδεια θρανία δεν προειδοποιούν μόνο για το μέλλον της εκπαίδευσης, αλλά για το μέλλον της ίδιας της χώρας.
Όλες οι σημαντικές ειδήσεις
Προκηρύξεις εκπαιδευτικών 2026: Πώς θα δεις πρώτος τους πίνακες μέσω google
