Alfavita Newsroom Η περιέργεια δεν είναι απλώς ένα ευχάριστο συναίσθημα. Είναι ένας από τους ισχυρότερους μηχανισμούς του εγκεφάλου για βαθιά μάθηση και μακροχρόνια μνήμη.
Δεκαετίες επιστημονικών ερευνών δείχνουν ότι όταν το ενδιαφέρον μας είναι γνήσιο, ο εγκέφαλος δεν αποθηκεύει απλώς πληροφορίες- τις «δένει» μεταξύ τους.
Σύμφωνα με πρόσφατη ερευνητική ανασκόπηση που δημοσιεύθηκε στο Annual Review of Psychology, η περιέργεια δεν ενισχύει μόνο την ανάκληση μιας απάντησης. Ενεργοποιεί έναν ευρύτερο μηχανισμό που κάνει τον εγκέφαλο να θυμάται ακόμη και άσχετες πληροφορίες που προσλαμβάνονται την ίδια χρονική στιγμή.
Όταν ο εγκέφαλος μαθαίνει… χωρίς να το προσπαθεί
Σε πειραματικές συνθήκες, οι συμμετέχοντες κλήθηκαν να απαντήσουν σε ερωτήσεις γενικών γνώσεων - άλλες αδιάφορες, άλλες εξαιρετικά ενδιαφέρουσες. Στο χρονικό διάστημα αναμονής για τις απαντήσεις στις πιο «προκλητικές» ερωτήσεις, οι ερευνητές πρόβαλλαν τυχαίες εικόνες προσώπων.
Το αποτέλεσμα ήταν εντυπωσιακό: οι συμμετέχοντες θυμούνταν πολύ καλύτερα τα πρόσωπα που είχαν δει όταν ένιωθαν περιέργεια, παρότι δεν σχετίζονταν καθόλου με το αντικείμενο της ερώτησης. Η μνήμη λειτουργούσε σαν σφουγγάρι.
Το μυστικό κρύβεται στο κέντρο ανταμοιβής
Οι απεικονίσεις εγκεφάλου έδωσαν την εξήγηση. Όταν ενεργοποιείται η περιέργεια, «ανάβει» το ventral tegmental area, το ίδιο κέντρο που σχετίζεται με την ανταμοιβή, την απόλαυση και το κίνητρο. Η περιοχή αυτή συνδέεται πιο ισχυρά με τον ιππόκαμπο, τον βασικό αποθηκευτικό χώρο των αναμνήσεων.
Οι επιστήμονες ονομάζουν αυτή την κατάσταση interrogative state: ο εγκέφαλος δεν αποθηκεύει απλώς δεδομένα, αλλά αναζητά σχέσεις, μοτίβα και νοήματα.
Γιατί το άγχος «σπάει» τη μνήμη
Το αντίθετο συμβαίνει όταν η μάθηση βασίζεται στον φόβο ή την πίεση. Σε καταστάσεις στρες, ο εγκέφαλος πλημμυρίζει με νοραδρεναλίνη, αυξάνοντας τη συγκέντρωση αλλά περιορίζοντας δραστικά τη σύνδεση πληροφοριών.
Πειράματα έδειξαν ότι άτομα που μάθαιναν για να αποφύγουν μια αρνητική συνέπεια (όπως ένα ηλεκτροσόκ) θυμούνταν με ακρίβεια μεμονωμένα γεγονότα, αλλά αδυνατούσαν να κατανοήσουν πώς αυτά συνδέονται μεταξύ τους. Η αμυγδαλή (το «σύστημα συναγερμού») κυριαρχούσε εις βάρος του ιππόκαμπου.
Αυτό εξηγεί γιατί πολλοί αριστεύουν σε ένα τεστ και λίγες ημέρες μετά έχουν ξεχάσει τα πάντα.
Μπορούμε να «εκπαιδεύσουμε» τον εγκέφαλο να μαθαίνει καλύτερα;
Τα καλά νέα είναι πως ναι. Έρευνες δείχνουν ότι οι άνθρωποι μπορούν να μάθουν να ενεργοποιούν συνειδητά το σύστημα ανταμοιβής, ακόμη και μέσω νοητικής απεικόνισης. Σε πειράματα με νευροανάδραση, συμμετέχοντες κατάφεραν να κινητοποιούν τον εαυτό τους μόνο με τη σκέψη - και να διατηρούν αυτή την ικανότητα μήνες αργότερα.
Πότε χρειάζεται συγκέντρωση και πότε περιέργεια
Δεν μαθαίνονται όλα με τον ίδιο τρόπο. Η απομνημόνευση βασικών στοιχείων (όροι, τύποι, αλφάβητα) απαιτεί εστίαση και πειθαρχία. Όμως η κατανόηση, η σύνθεση και η δημιουργικότητα έρχονται μόνο όταν ο εγκέφαλος περάσει σε κατάσταση περιέργειας.
Αντί για το «πρέπει να το αποστηθίσω», δοκιμάστε το «πώς λειτουργεί αυτό στον πραγματικό κόσμο;».
Όταν κάτι μοιάζει βαρετό, ρωτήστε: «Γιατί έχει σημασία;» ή «πώς συνδέεται με όσα ήδη ξέρω;». Ακόμη και η νοητική αναδιατύπωση μιας εξέτασης - από «απειλή» σε «άσκηση κατανόησης» - αρκεί για να αλλάξει τον τρόπο που ο εγκέφαλος αποθηκεύει τη γνώση.
Η μάθηση δεν είναι ζήτημα μόνο προσπάθειας. Είναι θέμα σωστής κατάστασης του εγκεφάλου τη σωστή στιγμή. Και η περιέργεια, όπως δείχνει η επιστήμη, είναι το πιο ισχυρό μας εργαλείο.
Όλες οι σημαντικές και έκτακτες ειδήσεις σήμερα
Διευθυντές καλούνται να δηλώσουν ποιοι εκπαιδευτικοί δεν έκαναν τηλεκπαίδευση και για ποιο λόγο
