Ευαγγελία Ασημακοπούλου Όταν ξεκίνησε να συζητιέται το «Ριφιφί» της Cosmote TV, πολλοί στάθηκαν λογικά στο κεντρικό αφήγημα, τη μεγάλη ληστεία, τη διαδρομή των προσώπων, την ατμόσφαιρα μιας Ελλάδας που μοιάζει γνώριμη και ταυτόχρονα μακρινή. Όμως, όπως έχει ειπωθεί και από ανθρώπους της παραγωγής σε συνεντεύξεις, η σειρά «πατά» και σε μια δεύτερη, επίσης αληθινή ιστορία.
Πρόκειται για εκείνη του μικρού Παναγιώτη Βασιλέλλη, ενός παιδιού που δεν πρόλαβε να ζήσει, όχι επειδή δεν υπήρχε ελπίδα, αλλά επειδή η ελπίδα «κόλλησε» στα χαρτιά.Στη μυθοπλασία το παιδί έχει άλλο όνομα, αναφέρεται ως «Ιάσονας» σε σχετικά δημοσιεύματα/αναφορές, όμως ο πυρήνας της υπόθεσης παραμένει ίδιος.
Η διάγνωση και η «μοναδική λύση» στο εξωτερικό
Το 1999, ο Παναγιώτης Βασιλέλλης ένα παιδί μόλις 1 έτους και 8 μηνών, διαγνώστηκε με νευροβλάστωμα τετάρτου σταδίου, μια επιθετική μορφή παιδικού καρκίνου. Οι γονείς του, ο οικοδόμος Στρατής Βασιλέλλης και η Γεωργία Πιτσιλαδή από τη Μυτιλήνη, βρέθηκαν αντιμέτωποι με μια διπλή μάχη, εναντίον της σπάνιας ασθένειας του παιδιού τους, αλλά και ενός αμείλικτου μπροστά στο κέρδος, συστήματος. Η οικογένεια, από τη Λέσβο, βρέθηκε μέσα σε λίγες ημέρες στο μοτίβο Αθήνα, νοσοκομείο Παίδων, θεραπείες, χειρουργεία, μεταμόσχευση μυελού, αναμονές και επώδυνες αποφάσεις.
Κάπου εκεί έρχεται το «αλλά». Οι γιατροί φέρονται να εκτιμούν ότι το παιδί έχει την καλύτερη ίσως τη μοναδική πιθανότητα σε εξειδικευμένο θεραπευτικό πρωτόκολλο στο εξωτερικό και συγκεκριμένα στο Memorial Hospital των ΗΠΑ. Το κόστος για την οικογένεια ασύλληπτο. Ποσό της τάξης των 300.000 ευρώ (100 εκατομμύρια δραχμές), που για μια εργατική οικογένεια είναι απλώς αδύνατο.
Το θαύμα της κοινωνικής αλληλεγγύης και το «στοπ» της τράπεζας
Ανοίγει τραπεζικός λογαριασμός στο όνομα της οικογένειας (και του παιδιού) και μέσα σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα συγκεντρώνεται σχεδόν όλο το ποσό, από μικροδωρεές, κουτιά σε καταστήματα, δράσεις, ανθρώπους που έδωσαν από το υστέρημά τους. Μια συλλογική προσπάθεια που, για λίγο, κάνει όλους να πιστέψουν ότι «προλάβαμε».
Και μετά, στις 13 Ιουνίου 2000, έρχεται η στιγμή που η ιστορία παίρνει την κατηφόρα. Ο λογαριασμός δεσμεύεται, με αιτιολογία ότι δεν είχε χαρακτηριστεί-αδειοδοτηθεί ως «ερανικός» σύμφωνα με το τότε θεσμικό πλαίσιο περί εράνων. Δηλαδή, τα χρήματα υπήρχαν, η ανάγκη ήταν κατεπείγουσα, αλλά η διαδικασία δεν ήταν σωστή, σύμφωνα με την τράπεζα.
Από εκεί και πέρα, αρχίζει ένας δεύτερος Γολγοθάς. Αιτήσεις, γνωμοδοτήσεις, και ο χρόνος ο μοναδικός πόρος που δεν αναπληρώνεται.
Το πιο σκληρό σημείο: όταν το «ναι» έρχεται… μετά
Σύμφωνα με την πορεία της υπόθεσης όπως έχει καταγραφεί σε ρεπορτάζ και αναφορές, η πολιτεία κινήθηκε τελικά με ειδικές ρυθμίσεις ώστε να μπορεί να αποδεσμεύεται, κατ’ εξαίρεση, χρήμα για τέτοιες περιπτώσεις σοβαρής ασθένειας. Και πράγματι, υπήρξε υπουργική απόφαση για αποδέσμευση ποσού που θα επέτρεπε τυπικά την προώθηση της θεραπείας στο εξωτερικό.
Μόνο που ο Παναγιώτης δεν πρόλαβε. Το παιδί πέθανε στις αρχές Μαρτίου 2001, λίγες ημέρες μετά τη στιγμή που «ξεκλείδωσαν» οι διαδικασίες. Και αυτή είναι η λεπτομέρεια που κάνει την ιστορία σχεδόν αφόρητη. Δεν μιλάμε για μια υπόθεση όπου «δεν υπήρχαν χρήματα» ή που «κανείς δεν ενδιαφέρθηκε. Μιλάμε για μια υπόθεση όπου η θεσμική μηχανή λειτούργησε σαν να μην υπάρχει αντίστροφη μέτρηση.
Η πιο πικρή ειρωνεία της υπόθεσης ήρθε μετά τον θάνατο του παιδιού. Δύο μόλις ημέρες αφότου ο Παναγιώτης Βασιλέλλης άφησε την τελευταία του πνοή, μέρος των χρημάτων που είχαν συγκεντρωθεί από χιλιάδες πολίτες για να σωθεί η ζωή του εκταμιεύτηκε κανονικά. Όχι όμως για τον σκοπό για τον οποίο δόθηκαν. 12 εκατομμύρια δραχμές κατευθύνθηκαν σε ιδρύματα για την καταπολέμηση παιδικών ασθενειών, σύμφωνα με τις προβλέψεις του πλαισίου που ενεργοποιήθηκε εκ των υστέρων. Έτσι, τα χρήματα που «δεν μπορούσαν να αποδεσμευτούν εγκαίρως» για να σωθεί ένα συγκεκριμένο παιδί, βρήκαν τελικά τον δρόμο τους αφού εκείνο δεν ζούσε πια, μετατρέποντας την καθυστερημένη θεσμική συμμόρφωση σε ένα από τα πιο οδυνηρά σύμβολα της υπόθεσης.
Ο τότε Υπουργός Υγείας Αλέκος Παπαδόπουλος (ΠΑΣΟΚ), όταν ρωτήθηκε για το θέμα, απάντησε με μια φράση που κόλλησε στη συλλογική μνήμη: «Άλλη ερώτηση…»...
Η ευθύνη διαχέεται μέχρι να εξαφανιστεί
Μετά τον θάνατο του παιδιού, η οικογένεια αναζήτησε δικαίωση. Η υπόθεση πέρασε από ελληνικά δικαστήρια και έφτασε έως το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ), όπου εξετάστηκε το αν υπήρξε παραβίαση δικαιωμάτων (με το ανθρώπινο βάρος της καθυστέρησης να βρίσκεται στον πυρήνα).
Το «νομικό» αποτέλεσμα, όπως συνήθως σε τέτοιες υποθέσεις, δεν μοιάζει ποτέ να χωρά την «ηθική» αλήθεια που κουβαλά η κοινωνία όταν θυμάται το γεγονός. Γιατί η κοινωνία δεν ρωτά μόνο «τι λέει ο νόμος». Ρωτά και κάτι πολύ πιο απλό: ποιος φταίει όταν ένα παιδί δεν πρόλαβε, ενώ υπήρχε τρόπος;
Η μυθοπλασία έχει έναν παράξενο τρόπο να λειτουργεί σαν καθρέφτης. Δεν «αντικαθιστά» την πραγματικότητα, αλλά την ξαναφέρνει μπροστά μας με τρόπο που μας αναγκάζει να την κοιτάξουμε. Το «Ριφιφί» –πέρα από την ιστορία της ληστείας– ξύνει μια παλιά πληγή, το σημείο όπου η χώρα γίνεται δύο πράγματα ταυτόχρονα. Μια κοινωνία ικανή για συγκλονιστική αλληλεγγύη και ένα κράτος που συχνά μετατρέπει το επείγον σε φάκελο.
Ο Παναγιώτης Βασιλέλλης θα ήταν σήμερα περίπου 28 ετών. Αυτό το «θα ήταν» είναι που μένει, σαν κόμπος, κάθε φορά που η υπόθεση ξαναβγαίνει στο φως.
Το ερώτημα που δεν απαντήθηκε ποτέ
Στη δημόσια συζήτηση, η υπόθεση έχει μείνει ως σύμβολο του πώς η ευθύνη μπορεί να μοιραστεί τόσο πολύ, ώστε τελικά να μη βαραίνει κανέναν εκτός από τους ανθρώπους που πλήρωσαν το κόστος.
Και ίσως αυτό να είναι το πιο «πολιτικό» σημείο της ιστορίας. Δεν αρκεί να υπάρχει νόμος. Πρέπει να υπάρχει και αντανακλαστικό ζωής.
Όλες οι σημαντικές και έκτακτες ειδήσεις σήμερα
Απολύθηκε αναπληρωτής με Airbnb στο όνομά του - Γιατί θεωρήθηκε «έμπορος»
Ανακοινώθηκε επίσημα ο 3ος Πανελλήνιος Διαγωνισμός ΑΣΕΠ με νέα ύλη
