Σημαντικές αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο διδάσκεται η Ιστορία στα σχολεία της Συρίας καταγράφει νέα έκθεση, καθώς η αναφορά στην «οθωμανική κατοχή» αντικαθίσταται από τον όρο «οθωμανική κυριαρχία», ενώ η Αραβική Εξέγερση του 1916 παρουσιάζεται πλέον με διαφορετικό τρόπο. Οι αλλαγές εντοπίζονται στα νέα σχολικά εγχειρίδια που χρησιμοποιήθηκαν κατά τη σχολική χρονιά 2025–2026 και, σύμφωνα με τους ερευνητές, αποτυπώνουν μια ευρύτερη μετατόπιση στον τρόπο με τον οποίο η νέα συριακή ηγεσία παρουσιάζει το ιστορικό παρελθόν της χώρας.
Η έκθεση με τίτλο «The New Syria: Education Under al-Sharaa», που δημοσιεύθηκε στις 19 Οκτωβρίου 2026 από τον ερευνητικό οργανισμό IMPACT-se, εξετάζει συνολικά 130 σχολικά βιβλία για τις τάξεις από την Α΄ Δημοτικού έως τη Γ΄ Λυκείου. Οι ερευνητές τα συνέκριναν με παλαιότερες εκδόσεις της περιόδου Μπασάρ αλ Άσαντ, εντοπίζοντας αλλαγές στην ιστορική αφήγηση, στην εθνική ταυτότητα και στην παρουσίαση των περιφερειακών δυνάμεων.
Από την «Αραβική Εξέγερση» στο κίνημα του Χουσεΐν μπιν Αλί
Μία από τις χαρακτηριστικότερες αλλαγές αφορά την Αραβική Εξέγερση του 1916, η οποία στράφηκε εναντίον της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.
Στο βιβλίο Ιστορίας της Γ΄ Λυκείου, η παλαιότερη έκδοση του 2017–2018 παρουσίαζε τα γεγονότα ως τη «Μεγάλη Αραβική Εξέγερση», υπό την ηγεσία του Σαρίφ Χουσεΐν, με στόχο την απελευθέρωση των αραβικών εδαφών από την οθωμανική κατοχή και την κυριαρχία των Νεότουρκων.
Στη νέα έκδοση, για τη σχολική χρονιά 2025–2026, η ίδια ιστορική εξέλιξη περιγράφεται ως «το εξεγερσιακό κίνημα του Χουσεΐν μπιν Αλί». Παράλληλα, ο στόχος της απελευθέρωσης από τις αδικίες των Τούρκων αντικαθίσταται από μια πιο ουδέτερη αναφορά στην απομάκρυνση των Οθωμανών από την περιοχή.
Σύμφωνα με την έκθεση, η αλλαγή αυτή περιορίζει τον απελευθερωτικό χαρακτήρα που αποδιδόταν παραδοσιακά στην εξέγερση και απομακρύνεται από την παναραβική ιστορική αφήγηση που κυριαρχούσε επί δεκαετίες στη Συρία.
«Οθωμανική κυριαρχία» αντί για «οθωμανική κατοχή»
Η μεταβολή δεν περιορίζεται στην παρουσίαση της Αραβικής Εξέγερσης. Σε βιβλίο Ιστορίας της Β΄ Γυμνασίου, ο χαρακτηρισμός «οθωμανική κατοχή» έχει αντικατασταθεί από τη διατύπωση «οθωμανική κυριαρχία».
Η διαφοροποίηση αφορά τον τρόπο με τον οποίο οι μαθητές μαθαίνουν να αντιλαμβάνονται την ιστορική σχέση των αραβικών πληθυσμών με την Οθωμανική Αυτοκρατορία. Όπως επισημαίνει η έκθεση του IMPACT-se, οι νέες διατυπώσεις εντάσσονται σε μια ευρύτερη προσπάθεια η οποία οδηγεί σε ευνοϊκότερη παρουσίαση της Τουρκίας και του οθωμανικού παρελθόντος σε σύγκριση με τα σχολικά εγχειρίδια της προηγούμενης περιόδου.
Αλλαγές στους χάρτες για την Αλεξανδρέττα
Αλλαγές καταγράφονται και στην παρουσίαση της περιοχής της Αλεξανδρέττας, γνωστής σήμερα ως Χατάι, η οποία βρίσκεται υπό τουρκική κυριαρχία από το 1939.
Σύμφωνα με την έκθεση, η αναφορά στην ιστορική συριακή διεκδίκηση της περιοχής περιορίζεται στα νέα σχολικά βιβλία, ενώ σε ορισμένους χάρτες το Χατάι εμφανίζεται ενταγμένο στην Τουρκία.
Η εξέλιξη αυτή διαφοροποιείται από την προηγούμενη εκπαιδευτική αφήγηση, στην οποία η Αλεξανδρέττα αποτελούσε σημαντικό σημείο αναφοράς για τον συριακό εθνικισμό.
Από τον παναραβικό εθνικισμό στην ισλαμική ταυτότητα
Οι αλλαγές στα σχολικά βιβλία αφορούν, σύμφωνα με τους ερευνητές, κάτι ευρύτερο από την ιστορική παρουσίαση της Τουρκίας. Συνδέονται με έναν συνολικότερο μετασχηματισμό της ιδεολογικής κατεύθυνσης της συριακής εκπαίδευσης.
Κατά την περίοδο του Μπασάρ αλ Άσαντ, το εκπαιδευτικό σύστημα στηριζόταν σε μεγάλο βαθμό στον παναραβικό εθνικισμό και στην ιδεολογία του κόμματος Μπάαθ. Στα νέα εγχειρίδια, αντίθετα, διαπιστώνεται μεγαλύτερη έμφαση στη σουνιτική ισλαμική ταυτότητα και στην ευρύτερη μουσουλμανική κοινότητα.
Ενδεικτικά, σε ορισμένα βιβλία αναφορές στην υπηρεσία προς την πατρίδα αντικαθίστανται από διατυπώσεις που δίνουν έμφαση στην υπηρεσία προς την πίστη και την ισλαμική κοινότητα.
Η μελέτη καταγράφει, επίσης, αλλαγές στον τρόπο παρουσίασης των γυναικών, των θρησκευτικών και εθνοτικών μειονοτήτων, αλλά και στην επιστημονική ύλη.
Γιατί αλλάζει η εικόνα του Ιράν
Διαφορετική είναι πλέον και η παρουσίαση του Ιράν και της Χεζμπολάχ στα σχολικά βιβλία. Σύμφωνα με την έκθεση, οι δύο πλευρές, οι οποίες εμφανίζονταν θετικά σε παλαιότερα εγχειρίδια λόγω της υποστήριξής τους προς το καθεστώς Άσαντ, αντιμετωπίζονται πλέον πιο επικριτικά.
Αντίθετα, η Τουρκία και η Οθωμανική Αυτοκρατορία παρουσιάζονται με ευνοϊκότερο τρόπο. Οι αλλαγές αυτές, σύμφωνα με τους συντάκτες της μελέτης, αντανακλούν και τη μεταβολή των περιφερειακών σχέσεων της Δαμασκού μετά την ανατροπή του καθεστώτος Άσαντ τον Δεκέμβριο του 2024.
Τα ευρήματα αποτυπώνουν, επομένως, μια ουσιαστική αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο η νέα συριακή ηγεσία επιλέγει να παρουσιάζει στους μαθητές το ιστορικό παρελθόν της χώρας και τις σχέσεις της με τα γειτονικά κράτη.
Ωστόσο, η έκθεση δεν αποδεικνύει ότι οι συγκεκριμένες αλλαγές έγιναν κατόπιν παρέμβασης της Τουρκίας. Καταγράφει τις διαφοροποιήσεις στα σχολικά εγχειρίδια και τις εντάσσει στο ευρύτερο πλαίσιο των ιδεολογικών και πολιτικών αλλαγών που συντελούνται στη Συρία.
