Συνεχίζουμε τη σειρά που ψάχνει τις αρχαίες λέξεις στον λόγο μας.
Οι γλώσσες που γεννήθηκαν σε αγροτικές κοινωνίες σκέφτονται τον χρόνο με όρους καλλιέργειας. Η ωρίμανση του καρπού είναι η πιο άμεση, πιο ορατή μεταφορά για κάθε διαδικασία που χρειάζεται υπομονή — και η ελληνική τη χρησιμοποίησε γενναιόδωρα, όχι μόνο για τα φυτά αλλά και για τους ανθρώπους, τις ιδέες, ακόμη και τον θάνατο. Πολλές από τις λέξεις που δηλώνουν σήμερα ηλικία ή ωριμότητα προέρχονται από το χωράφι, και δεν το υποπτευόμαστε γιατί ζούμε μακριά του.
ὥρα: η κατάλληλη στιγμή
Η αρχαία ὥρα δεν σήμαινε τα εξήντα λεπτά. Σήμαινε την εποχή, τον κατάλληλο καιρό, την πρέπουσα στιγμή. Από εκεί βγαίνει το ὥριμος — αυτός που είναι στην ώρα του — και, ας το σημειώσουμε, το ὡραῖος: ωραίο ήταν αρχικά ό,τι βρίσκεται στην ακμή του, στην κατάλληλη στιγμή του.
Το στερητικό της είναι το ἄωρος: ο εκτός εποχής, ο πρόωρος, ο ανώριμος — και για καρπούς, ο άγουρος. Η λέξη επιβιώνει στη φράση «άωρος θάνατος», ο θάνατος που ήρθε πριν την ώρα του.
Από το ἄωρος στο αγόρι
Στα ελληνιστικά χρόνια το ἄωρος έδωσε τον τύπο ἄγωρος, και στα μεσαιωνικά το ἄγουρος — λέξη που υπάρχει ακόμη και σήμερα, με την ίδια ακριβώς σημασία: άγουρο σταφύλι, άγουρα νιάτα.
Το μεσαιωνικό υποκοριστικό αυτού του επιθέτου, ἀγόριν, έδωσε το σημερινό αγόρι.
Τι λέμε στ' αλήθεια
Το «αγόρι» σημαίνει, κυριολεκτικά, το άγουρο. Το ανώριμο, αυτό που δεν έφτασε ακόμη στην εποχή του.
Η ελληνική δηλαδή ονόμασε το αρσενικό παιδί με τον ίδιο ακριβώς όρο που χρησιμοποιεί για ένα σταφύλι που δεν είναι έτοιμο για τρύγο. Και το «ωραίος», που σήμερα σημαίνει όμορφος, είναι το ακριβές αντίθετό του: ο καρπός στην ακμή του.
Πηγές
LSJ, λ. ἄωρος, ἄγουρος — lsj.gr
Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής (Ίδρυμα Μ. Τριανταφυλλίδη), λ. αγόρι, άγουρος
Λεξικό Κριαρά (Μεσαιωνική Δημώδης Ελληνική), λ. άγουρος
