Ο κλασικός προληπτικός έλεγχος (ολική χοληστερόλη, LDL, HDL και τριγλυκερίδια) προσφέρει μια βασική εικόνα για την καρδιαγγειακή υγεία. Ωστόσο, ένας εξαιρετικά σημαντικός δείκτης που συνήθως παραλείπεται είναι η λιποπρωτεΐνη(a) ή Lp(a). Στην Ελλάδα, μέσω του προγράμματος «Προλαμβάνω» του Υπουργείου Υγείας, 5,2 εκατομμύρια πολίτες ηλικίας 30 έως 70 ετών είχαν τη δυνατότητα να πραγματοποιήσουν δωρεάν αυτή τη σημαντική προληπτική εξέταση. Παράλληλα, διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες —με τη συμμετοχή της Αμερικανικής Καρδιολογικής Εταιρείας (AHA), συνιστούν πλέον κάθε ενήλικας να μετρά την Lp(a) τουλάχιστον μία φορά στη ζωή του.
Τι είναι η Lp(a) και γιατί θεωρείται επικίνδυνη;
Σύμφωνα με τον Ryan Smith, καρδιολόγο στο Orlando Health Heart and Vascular Institute, η Lp(a) είναι ένα λιποπρωτεϊνικό σωματίδιο που κυκλοφορεί στο αίμα. Υπολογίζεται ότι 1 στους 5 ανθρώπους εμφανίζει αυξημένα επίπεδα χωρίς να παρουσιάζει κανένα σύμπτωμα.
Η δράση της επιβαρύνει το καρδιαγγειακό σύστημα μέσω τριών διαφορετικών μηχανισμών:
- Αθηροσκλήρωση: Συσσωρεύεται στα τοιχώματα των αρτηριών σχηματίζοντας αθηρωματικές πλάκες.
- Θρομβωτική τάση: Περιέχει την απολιποπρωτεΐνη(a), μια πρωτεΐνη που την κάνει πιο επιρρεπή στην εναπόθεση στα αγγεία και παράλληλα εμποδίζει τη φυσική διάλυση των θρόμβων από τον οργανισμό.
- Φλεγμονή: Μεταφέρει φλεγμονώδεις παράγοντες που μακροπρόθεσμα συμβάλλουν στη σκλήρυνση των αρτηριών και σε βλάβες της αορτικής βαλβίδας.
Η διαφορά με την LDL: Το γονιδιακό αποτύπωμα
Σε αντίθεση με την LDL («κακή» χοληστερόλη) και τα τριγλυκερίδια, τα επίπεδα της Lp(a) καθορίζονται σχεδόν εξ ολοκλήρου από τη γενετική προδιάθεση (κληρονομικότητα). Η διατροφή, η άσκηση και η απώλεια βάρους δε μεταβάλλουν ουσιαστικά την τιμή της Lp(a).
Ενδεικτικά, ακολουθούν τα όρια των τιμών (αυτές ενδέχεται να διαφέρουν ανά εργαστήριο):
- Άνω των 125 nmol/L (ή ~50 mg/dL): Αυξημένος κίνδυνος καρδιοπάθειας και εγκεφαλικού.
- Άνω των 250 nmol/L (ή ~100 mg/dL): Έως και διπλασιασμός του καρδιαγγειακού κινδύνου.
Αν και η εξέταση συνιστάται για όλους, κρίνεται απαραίτητη στις εξής περιπτώσεις:
- Οικογενειακό ιστορικό υψηλής Lp(a).
- Εμφάνιση πρόωρης καρδιαγγειακής νόσου στον ίδιο τον εξεταζόμενο ή σε πρώτου βαθμού συγγενείς (πριν τα 55 έτη για τους άνδρες και πριν τα 65 για τις γυναίκες).
- Διάγνωση οικογενούς υπερχοληστερολαιμίας.
- Άτομα αφρικανικής ή νοτιοασιατικής καταγωγής, όπου η συχνότητα εμφανίζεται αυξημένη.
Η Lp(a) παραμένει σταθερή καθ' όλη τη διάρκεια της ζωής, αν και παροδικές διακυμάνσεις ενδέχεται να παρατηρηθούν σε περιπτώσεις διαταραχών του θυρεοειδούς, νεφρωσικού συνδρόμου, εγκυμοσύνης ή εμμηνόπαυσης.
Πώς αντιμετωπίζεται η υψηλή Lp(a)
Εφόσον η ίδια η Lp(a) δεν μειώνεται εύκολα με αλλαγές στον τρόπο ζωής, η στρατηγική επικεντρώνεται στην επιθετική ρύθμιση όλων των υπόλοιπων τροποποιήσιμων παραγόντων κινδύνου:
1. Αυστηρή μείωση της LDL χοληστερόλης
Η σημαντική πτώση της LDL αντισταθμίζει σε μεγάλο βαθμό τον επιπλέον κίνδυνο που προκαλεί η υψηλή Lp(a).
- Φαρμακευτικές επιλογές: Στατίνες, εζετιμίμπη και αναστολείς PCSK9 (οι οποίοι ενδέχεται να μειώσουν ελαφρώς και την Lp(a)).
2. Αλλαγές στον Τρόπο Ζωής
- Άσκηση: Τουλάχιστον 150 λεπτά μέτριας έντασης την εβδομάδα.
- Διατροφή: Έμφαση σε φυτικές τροφές και διατήρηση υγιούς σωματικού βάρους.
- Πίεση & Σάκχαρο: Αυστηρός έλεγχος και ρύθμιση.
- Λοιποί παράγοντες: Πλήρης διακοπή του καπνίσματος και 7–9 ώρες ποιοτικού ύπνου καθημερινά.
Οι νέες στοχευμένες θεραπείες
Η επιστημονική έρευνα βρίσκεται σε προχωρημένο στάδιο κλινικών δοκιμών για νέα φάρμακα που στοχεύουν το RNA παραγωγής της λιποπρωτεΐνης. Τα πρώτα δεδομένα δείχνουν θεαματική μείωση των επιπέδων της Lp(a), ενώ αναμένονται τα οριστικά αποτελέσματα για το κατά πόσο η πτώση αυτή μεταφράζεται άμεσα σε λιγότερα καρδιαγγειακά επεισόδια.
