Τα βρέφη χρειάζονται πολυετή φροντίδα μέχρι να μπορέσουν να γίνουν ανεξάρτητα. Νέα επιστημονική μελέτη δείχνει ότι αυτή η μακρά περίοδος εξάρτησης των νεογνών δεν αποτελεί χαρακτηριστικό μόνο του σύγχρονου ανθρώπου, αλλά πιθανότατα έχει τις ρίζες της περισσότερα από ένα εκατομμύριο χρόνια πριν, στα πρώτα μέλη του γένους Homo.
Η ερευνητική ομάδα, με επικεφαλής τον Γιοσούκε Κάιφου από το Πανεπιστήμιο του Τόκιο, εντόπισε στοιχεία που δείχνουν ότι ο Homo erectus και ο Homo floresiensis πιθανότατα γεννούσαν βρέφη που χρειάζονταν έντονη φροντίδα από τους ενήλικες, όπως συμβαίνει και σήμερα με τα ανθρώπινα νεογέννητα.
Τα ευρήματα ενισχύουν την άποψη ότι η στενή γονική φροντίδα και η ομαδική υποστήριξη αποτελούν πολύ παλιές πρακτικές στην ιστορία της ανθρώπινης εξέλιξης.
Τι αποκάλυψε η έρευνα για τη φροντίδα των βρεφών
Η μελέτη επικεντρώθηκε στην πλαγιοκεφαλία, μια κατάσταση κατά την οποία το σχήμα του κρανίου αλλάζει μετά τη γέννηση, επειδή το κεφάλι του βρέφους παραμένει για μεγάλο χρονικό διάστημα στην ίδια θέση.
Τα ανθρώπινα νεογνά είναι ιδιαίτερα ευάλωτα σε αυτή την παραμόρφωση, καθώς διαθέτουν μαλακά οστά στο κρανίο και αδύναμους μύες στον αυχένα, με αποτέλεσμα να δυσκολεύονται να στηρίξουν και να μετακινούν το κεφάλι τους.
Οι ερευνητές εκτίμησαν ότι παρόμοια σημάδια σε απολιθωμένα κρανία, όταν δεν οφείλονται σε τραυματισμό ή ασθένεια, μπορούν να δείξουν αν και οι αρχαίοι συγγενείς του ανθρώπου είχαν εξίσου εξαρτημένα βρέφη.
Για να ελέγξουν την υπόθεση, εξέτασαν συνολικά 1.504 κρανία. Το δείγμα περιλάμβανε αξονικές τομογραφίες από 123 υγιή σύγχρονα βρέφη ηλικίας από μίας ημέρας έως 17 μηνών, 385 κρανία ανθρώπων που έζησαν στην Ιαπωνία πριν από περίπου 200 έως 1.000 χρόνια, 996 κρανία μεγάλων πιθήκων (χιμπατζήδων, μπονόμπο, γορίλων και ουραγκοτάγκων), καθώς και απολιθώματα από πέντε άτομα Homo erectus και ένα άτομο Homo floresiensis.
Η σύγκριση έδειξε ότι οι μεγάλοι πίθηκοι παρουσίαζαν μικρότερη ποικιλία στο σχήμα του κρανίου, ενώ οι σύγχρονοι άνθρωποι εμφάνιζαν πολύ μεγαλύτερη διαφοροποίηση, η οποία συνδέεται με την πλαγιοκεφαλία.
Τα απολιθωμένα κρανία του Homo erectus και του Homo floresiensis παρουσίαζαν παρόμοια χαρακτηριστικά με τα ανθρώπινα κρανία και όχι με εκείνα των πιθήκων.
Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι αυτά τα εξαφανισμένα είδη πιθανότατα είχαν νεογέννητα με αντίστοιχα χαρακτηριστικά: μαλακό κρανίο, αδύναμους μυς στον αυχένα και περιορισμένη ικανότητα κίνησης και στήριξης του κεφαλιού κατά τις πρώτες εβδομάδες ζωής.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσίασε το κρανίο του Homo floresiensis. Παρότι το συγκεκριμένο είδος είχε μικρό σωματικό μέγεθος και εγκέφαλο περίπου αντίστοιχο με εκείνον ενός χιμπατζή, τα ευρήματα δείχνουν ότι πιθανότατα διατηρούσε χαρακτηριστικά που σχετίζονται με μια μακρά περίοδο εξάρτησης των βρεφών από τους ενήλικες.
Η φροντίδα ενός τόσο ευάλωτου βρέφους θα απαιτούσε συνεχή παρουσία και βοήθεια. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι, σε περιβάλλοντα με κινδύνους όπως τα μεγάλα αρπακτικά, η ανάγκη αυτή πιθανότατα ενίσχυσε τη συνεργασία μεταξύ των μελών της ομάδας και συνέβαλε στην ανάπτυξη ισχυρότερων κοινωνικών δεσμών.
Τα απολιθώματα βρεφών είναι εξαιρετικά σπάνια, γεγονός που δυσκολεύει την κατανόηση της πρώιμης παιδικής ηλικίας στους αρχαίους ανθρώπινους πληθυσμούς. Η αναγνώριση αυτών των ενδείξεων στα κρανία προσφέρει έναν νέο τρόπο μελέτης του τρόπου με τον οποίο οι πρόγονοί μας φρόντιζαν τα νεότερα μέλη της ομάδας τους.
Η έρευνα υποστηρίζει ότι ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά της ανθρώπινης κοινωνίας —η ανατροφή των αδύναμων βρεφών μέσω στενής οικογενειακής και συλλογικής φροντίδας— έχει ιστορία που φτάνει μέχρι τα πρώτα μέλη του γένους Homo.
Με πληροφορίες από Archaeology News Online Magazine και University of Tokyo
