Δεν είναι κάθε ξεχασμένη λέξη ή ένα χαμένο ραντεβού ένδειξη άνοιας. Όταν όμως οι αλλαγές στη μνήμη, στη σκέψη ή στην καθημερινότητα αρχίζουν να επαναλαμβάνονται, η αδιαφορία δεν είναι η καλύτερη επιλογή. Το μήνυμα της Παγκόσμιας Ημέρας Αλτσχάιμερ, που τιμάται κάθε χρόνο στις 21 Σεπτεμβρίου, είναι ακριβώς αυτό: όσο νωρίτερα εντοπιστεί ένα πρόβλημα, τόσο περισσότερες δυνατότητες υπάρχουν για αξιολόγηση, υποστήριξη και έγκαιρο σχεδιασμό.
Περισσότεροι από 55 εκατομμύρια άνθρωποι σε όλο τον κόσμο ζουν με άνοια, ενώ εκατομμύρια ακόμη βρίσκονται αντιμέτωποι με αυξημένο κίνδυνο. Η φετινή εκστρατεία εστιάζει στην αξία της διάγνωσης και στην ανάγκη να σπάσει το στίγμα που εξακολουθεί να περιβάλλει την άνοια και τη νόσο Αλτσχάιμερ.
Αλτσχάιμερ: Γιατί έχει σημασία η έγκαιρη διάγνωση
Οι αλλαγές στη μνήμη και στη νοητική λειτουργία δεν πρέπει να θεωρούνται αυτομάτως φυσιολογικό αποτέλεσμα της ηλικίας. Μια ιατρική αξιολόγηση μπορεί να δείξει τι προκαλεί τα συμπτώματα και, όταν υπάρχει πρόβλημα, να επιτρέψει την έγκαιρη αντιμετώπιση και τον καλύτερο προγραμματισμό της ζωής του ασθενούς και της οικογένειάς του.
Η ενημέρωση παίζει σημαντικό ρόλο και για έναν ακόμη λόγο: ο φόβος και το στίγμα συχνά οδηγούν τους ανθρώπους στο να αποφεύγουν την αναζήτηση βοήθειας. Η ανοιχτή συζήτηση για την άνοια μπορεί να συμβάλει στην καλύτερη κατανόηση της νόσου και στην αναζήτηση της κατάλληλης υποστήριξης.
Πώς μπορούμε να προστατεύσουμε την υγεία του εγκεφάλου
Ο τρόπος ζωής φαίνεται να παίζει σημαντικό ρόλο στη διατήρηση της υγείας του εγκεφάλου. Η τακτική σωματική άσκηση, για παράδειγμα, συνδέεται με καλύτερη καρδιαγγειακή και εγκεφαλική υγεία.
Μια βασική σύσταση είναι περίπου 150 λεπτά μέτριας αερόβιας δραστηριότητας την εβδομάδα, όπως το γρήγορο περπάτημα.
Εξίσου σημαντικός είναι ο έλεγχος παραγόντων που επηρεάζουν την καρδιαγγειακή υγεία, όπως:
- η αρτηριακή πίεση,
- το σάκχαρο,
- η χοληστερόλη.
Στο ίδιο πλαίσιο, η μεσογειακή διατροφή και άλλα διατροφικά πρότυπα, όπως η MIND, δίνουν έμφαση σε λαχανικά, όσπρια, προϊόντα ολικής άλεσης, ξηρούς καρπούς, ψάρια, φρούτα και ελαιόλαδο.
Η διατήρηση της κοινωνικής και πνευματικής δραστηριότητας, η εκμάθηση νέων δεξιοτήτων, η αντιμετώπιση της απώλειας ακοής και η προστασία από τραυματισμούς στο κεφάλι αποτελούν επίσης σημαντικά στοιχεία.
Στις βασικές συστάσεις περιλαμβάνονται ακόμη η διακοπή του καπνίσματος, ο περιορισμός του αλκοόλ και ο επαρκής ύπνος.
Νέα μελέτη: Η άσκηση μπορεί να ενισχύσει τη γνωστική λειτουργία μετά την εμμηνόπαυση
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει νέα μελέτη για τις γυναίκες μετά την εμμηνόπαυση. Τα ευρήματα δείχνουν ότι η συστηματική αερόβια άσκηση μπορεί να συνδέεται με βελτίωση σημαντικών γνωστικών λειτουργιών, με τα πρώτα οφέλη να εμφανίζονται ακόμη και μέσα σε λίγους μήνες.
Η μελέτη δημοσιεύθηκε την 1η Αυγούστου στο Journal of Alzheimer’s Disease και εξέτασε 93 γυναίκες ηλικίας 20 έως 67 ετών, οι οποίες δεν γυμνάζονταν συστηματικά και είχαν χαμηλότερη από τον μέσο όρο καρδιοαναπνευστική φυσική κατάσταση. Το 43% των συμμετεχουσών ήταν μετεμμηνοπαυσιακές.
Οι ερευνητές χώρισαν τυχαία τις συμμετέχουσες σε δύο ομάδες. Η πρώτη ακολούθησε πρόγραμμα αερόβιας άσκησης για έξι μήνες, ενώ η δεύτερη έκανε διατάσεις και ασκήσεις μυϊκής ενδυνάμωσης.
Τα πιο αξιοσημείωτα γνωστικά οφέλη καταγράφηκαν στις γυναίκες που έκαναν περίπου 45 λεπτά αερόβιας άσκησης, τέσσερις φορές την εβδομάδα.
Οι βελτιώσεις στην εκτελεστική λειτουργία εμφανίστηκαν ήδη από τον τρίτο μήνα και έγιναν πιο έντονες μέχρι την ολοκλήρωση του εξαμήνου.
Τι είναι η «εκτελεστική λειτουργία»
Πρόκειται για ένα σύνολο νοητικών δεξιοτήτων που χρησιμοποιούμε καθημερινά: από την εργαζόμενη μνήμη και την ευελιξία στη σκέψη μέχρι τον έλεγχο των παρορμήσεων και την ικανότητα οργάνωσης.
Στην πράξη, αυτές οι λειτουργίες βοηθούν έναν άνθρωπο να προγραμματίζει, να παίρνει αποφάσεις, να διαχειρίζεται πολλές υποχρεώσεις ταυτόχρονα και να διατηρεί την ανεξαρτησία του.
Αερόβια άσκηση δεν σημαίνει απαραίτητα γυμναστήριο. Στην κατηγορία αυτή μπορούν να ενταχθούν το γρήγορο περπάτημα, η ποδηλασία, η άσκηση στο νερό, ο χορός, αλλά και δραστηριότητες όπως η ενεργή κηπουρική.
Γιατί η άσκηση επηρεάζει τον εγκέφαλο
Οι ερευνητές θεωρούν ότι η άσκηση μπορεί να επιδρά με περισσότερους από έναν τρόπους. Η καλύτερη καρδιαγγειακή και μεταβολική κατάσταση βοηθά στον έλεγχο της πίεσης, του σακχάρου και των λιπιδίων, ενώ μπορεί να περιορίζει παράγοντες που σχετίζονται με φλεγμονή και οξειδωτικό στρες.
Παράλληλα, η σωματική δραστηριότητα φαίνεται να υποστηρίζει την πλαστικότητα του εγκεφάλου και τη λειτουργία περιοχών όπως ο ιππόκαμπος, που έχει σημαντικό ρόλο στη μνήμη. Μπορεί επίσης να ενισχύει τις συνδέσεις ανάμεσα σε διαφορετικές περιοχές του εγκεφάλου.
Αυτό μπορεί να μεταφράζεται σε καλύτερη συγκέντρωση και αποτελεσματικότερη επεξεργασία πληροφοριών. Ακόμη και μία μεμονωμένη προπόνηση έχει συσχετιστεί με προσωρινή βελτίωση ορισμένων γνωστικών λειτουργιών.
Η εμμηνόπαυση και η «θολούρα» στη σκέψη
Δυσκολίες στη συγκέντρωση, στην ανάκληση πληροφοριών ή στη γενικότερη πνευματική διαύγεια αναφέρονται συχνότερα κατά την περίοδο της εμμηνόπαυσης και μετά από αυτή.
Η αλλαγή στη λειτουργία των ωοθηκών και η πτώση των επιπέδων των οιστρογόνων θεωρούνται πιθανοί παράγοντες που μπορεί να συμβάλλουν σε αυτές τις αλλαγές, καθώς τα οιστρογόνα φαίνεται να έχουν ρόλο και στη λειτουργία του εγκεφάλου.
Ωστόσο, εδώ χρειάζεται προσοχή: η συγκεκριμένη μελέτη δεν αποδεικνύει ότι η άσκηση προλαμβάνει τη νόσο Αλτσχάιμερ ή την άνοια ούτε ότι μπορεί να ανακόψει την εξέλιξή τους.
Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι πρόκειται για σχετικά μικρό δείγμα και ότι απαιτούνται μεγαλύτερες μελέτες για να επιβεβαιωθούν τα ευρήματα.
Το βασικό μήνυμα της Παγκόσμιας Ημέρας Αλτσχάιμερ παραμένει, πάντως, σαφές: η ενημέρωση, η έγκαιρη αξιολόγηση των συμπτωμάτων και η φροντίδα της συνολικής υγείας μπορούν να βοηθήσουν τους ανθρώπους να έχουν περισσότερες επιλογές για το μέλλον.
