Κύριε Καλλονιάτη , τι ακριβώς εννοούμε με τον όρο «Ψηφιακή Κυκλική Οικονομία» και γιατί θεωρείτε ότι αποτελεί σήμερα ένα τόσο σημαντικό πεδίο για την οικονομία, την κοινωνία και την αγορά εργασίας;
Με τον όρο «Ψηφιακή Κυκλική Οικονομία» εννοούμε τη χρήση ψηφιακών τεχνολογιών για την υποστήριξη της Κυκλικής Οικονομίας. Η βασική ιδέα είναι να χρησιμοποιούμε καλύτερα τους διαθέσιμους πόρους, να διατηρούμε προϊόντα και υλικά σε χρήση για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.
Οι ψηφιακές τεχνολογίες μπορούν να βοηθήσουν σημαντικά σε αυτό. Μέσα από τη συλλογή και την ανάλυση δεδομένων μπορούμε, για παράδειγμα, να γνωρίζουμε καλύτερα πώς χρησιμοποιούνται οι πρώτες ύλες, να παρακολουθούμε τον κύκλο ζωής ενός προϊόντος και να εντοπίζουμε πού υπάρχουν περιθώρια για επαναχρησιμοποίηση ή καλύτερη αξιοποίηση πόρων.
Είναι επομένως ένα πεδίο που αφορά πολλές διαφορετικές δραστηριότητες και κλάδους και δημιουργεί ανάγκη για ανθρώπους που μπορούν να συνδυάσουν γνώσεις τεχνολογίας με γνώσεις Κυκλικής Οικονομίας.
Ποια ανάγκη οδήγησε το Πανεπιστήμιο Αιγαίου στη δημιουργία των συγκεκριμένων νέων Προγραμμάτων Μεταπτυχιακών Σπουδών και ποια είναι η βασική φιλοσοφία τους;
Τα δύο Προγράμματα Μεταπτυχιακών Σπουδών δημιουργήθηκαν στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού έργου 3D-CIRCULAR, στο οποίο το Πανεπιστήμιο Αιγαίου έχει τον ρόλο του συντονιστή. Ένας από τους βασικούς στόχους του έργου είναι η ανάπτυξη νέων εκπαιδευτικών προγραμμάτων που θα καλύψουν τις ανάγκες για εξειδικευμένες γνώσεις και δεξιότητες στη χρήση προηγμένων ψηφιακών τεχνολογιών για την Κυκλική Οικονομία.
Η ανάγκη αυτή προκύπτει από τις αλλαγές που συντελούνται τόσο στην οικονομία όσο και στην αγορά εργασίας. Η εφαρμογή της Κυκλικής Οικονομίας συνδέεται πλέον όλο και περισσότερο με τη χρήση ψηφιακών τεχνολογιών και, κατά συνέπεια, απαιτούνται επιστήμονες και επαγγελματίες που να μπορούν να συνδυάζουν γνώσεις από διαφορετικά πεδία.
Με αυτή τη λογική σχεδιάστηκαν και τα δύο ΠΜΣ του Πανεπιστημίου Αιγαίου. Βασική φιλοσοφία τους είναι η διεπιστημονικότητα και η σύνδεση της εκπαίδευσης με την έρευνα και την πράξη, ώστε οι φοιτητές/τριες να αποκτούν γνώσεις και δεξιότητες που μπορούν να αξιοποιήσουν σε ένα πεδίο που εξελίσσεται συνεχώς.
Πώς συνδέονται στην πράξη οι προηγμένες ψηφιακές τεχνολογίες – όπως η Τεχνητή Νοημοσύνη και η Ανάλυση Δεδομένων – με τις αρχές της Κυκλικής Οικονομίας και την πράσινη μετάβαση;
Υπάρχουν πολλές πρακτικές εφαρμογές. Η Ανάλυση Δεδομένων μπορεί, για παράδειγμα, να βοηθήσει μια επιχείρηση να παρακολουθεί την κατανάλωση πόρων και ενέργειας ή να εντοπίζει σημεία μιας παραγωγικής διαδικασίας στα οποία υπάρχουν απώλειες.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να χρησιμοποιηθεί για πρόβλεψη, βελτιστοποίηση διαδικασιών ή καλύτερη διαχείριση υλικών και πόρων. Αντίστοιχα, τεχνολογίες όπως το Internet of Things επιτρέπουν τη συλλογή δεδομένων από προϊόντα και συστήματα, ενώ το blockchain και τα Digital Product Passports μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την ιχνηλασιμότητα προϊόντων και υλικών.
Για αυτό και στο πρόγραμμα σπουδών υπάρχουν αντικείμενα που συνδυάζουν άμεσα αυτές τις περιοχές, όπως Τεχνητή Νοημοσύνη και Ρομποτική, Ανάλυση Δεδομένων, Blockchain και αρκετά ακόμη μαθήματα που υπηρετούν αυτόν το σκοπό.
Ποιες είναι οι βασικές διαφορές ανάμεσα στο ΠΜΣ «Ψηφιακή Κυκλική Οικονομία» και στο ΠΜΣ «Ψηφιακή Κυκλική Οικονομία μέσω έρευνας» και πώς μπορεί ένας υποψήφιος να επιλέξει ποιο από τα δύο ανταποκρίνεται καλύτερα στους στόχους του;
Τα δύο Προγράμματα έχουν κοινό επιστημονικό πεδίο, αλλά διαφορετικό προσανατολισμό και τρόπο εκπαίδευσης.
Το ΠΜΣ «Ψηφιακή Κυκλική Οικονομία» έχει περισσότερο εφαρμοσμένο και πρακτικό προσανατολισμό. Προσφέρει μια ολοκληρωμένη εκπαίδευση στις τεχνολογικές, οικονομικές και περιβαλλοντικές διαστάσεις της Ψηφιακής Κυκλικής Οικονομίας, με στόχο οι φοιτητές/τριες όχι μόνο να γνωρίσουν τις σχετικές τεχνολογίες και έννοιες, αλλά και να κατανοήσουν πώς μπορούν να αξιοποιηθούν στην πράξη. Μέσα από τα μαθήματα, τις εργασίες και τη διπλωματική εργασία, έρχονται σε επαφή με διαφορετικές εφαρμογές και πραγματικά προβλήματα που σχετίζονται με την Κυκλική Οικονομία.
Το ΠΜΣ «Ψηφιακή Κυκλική Οικονομία μέσω έρευνας» ακολουθεί διαφορετική προσέγγιση, με έμφαση στην ερευνητική διαδικασία και στην εις βάθος μελέτη ενός συγκεκριμένου θέματος. Οι φοιτητές/τριες εκπαιδεύονται στη διαμόρφωση ερευνητικών ερωτημάτων, στην επιλογή της κατάλληλης μεθοδολογίας, στην ανάλυση και αξιολόγηση αποτελεσμάτων, καθώς και στη συγγραφή επιστημονικής εργασίας και ερευνητικής πρότασης για χρηματοδότηση. Με αυτόν τον τρόπο αποκτούν ουσιαστική εμπειρία σε διαφορετικά στάδια της ερευνητικής διαδικασίας.
Η επιλογή μεταξύ των δύο εξαρτάται από τους στόχους του/της κάθε υποψηφίου/ας. Το πρώτο αφορά περισσότερο κάποιον που αναζητά μια ευρύτερη, δομημένη και περισσότερο εφαρμοσμένη εκπαίδευση, με έμφαση στην πρακτική αξιοποίηση των γνώσεων. Το δεύτερο απευθύνεται περισσότερο σε όσους θέλουν να εμβαθύνουν ερευνητικά σε ένα συγκεκριμένο αντικείμενο, να αναπτύξουν ερευνητικές δεξιότητες ή να προετοιμαστούν για ενδεχόμενη συνέχιση σε διδακτορικό επίπεδο.
Σε ποιους απευθύνονται τα δύο Προγράμματα; Αφορούν κυρίως αποφοίτους τεχνολογικών σχολών ή μπορούν να αποτελέσουν επιλογή και για επιστήμονες και επαγγελματίες διαφορετικών γνωστικών αντικειμένων;
Το αντικείμενο των Προγραμμάτων δεν περιορίζεται στην Πληροφορική ή στις τεχνολογικές επιστήμες. Η Ψηφιακή Κυκλική Οικονομία συνδυάζει γνώσεις και δεξιότητες από διαφορετικά πεδία, καθώς περιλαμβάνει τεχνολογικές, περιβαλλοντικές, οικονομικές και επιχειρηματικές διαστάσεις. Για τον λόγο αυτό, τα διαφορετικά ακαδημαϊκά και επαγγελματικά υπόβαθρα μπορούν να προσφέρουν διαφορετικές οπτικές και εμπειρίες στο πλαίσιο των Προγραμμάτων.
Τα Προγράμματα μπορούν επομένως να ενδιαφέρουν αποφοίτους τεχνολογικών και θετικών επιστημών, αλλά και αποφοίτους άλλων γνωστικών πεδίων που θέλουν να αποκτήσουν γνώσεις στην Ψηφιακή Κυκλική Οικονομία. Παράλληλα, απευθύνονται και σε επαγγελματίες που επιθυμούν να ενισχύσουν ή να επικαιροποιήσουν τις γνώσεις τους και να τις συνδέσουν με το αντικείμενο στο οποίο ήδη δραστηριοποιούνται.
Αυτή ακριβώς η συνύπαρξη διαφορετικών γνωστικών αντικειμένων είναι σημαντική, γιατί και στην πράξη τα ζητήματα που προκύπτουν σε διάφορους τομείς δεν αντιμετωπίζονται από μία μόνο ειδικότητα, αλλά απαιτούν τη συνεργασία ανθρώπων με διαφορετικές γνώσεις και ρόλους. Αυτό αποτελεί ένα σημαντικό πλεονέκτημα για τους/τις μελλοντικούς/ές αποφοίτους/ες των δύο Προγραμμάτων, καθώς διευρύνει τις γνώσεις και τις δεξιότητές τους και, παράλληλα, τους επιτρέπει να ανταποκριθούν σε ένα μεγαλύτερο εύρος επαγγελματικών ρόλων και ευκαιριών.
Σε κάθε περίπτωση, οι υποψήφιοι/ες θα πρέπει να πληρούν τις προϋποθέσεις εισαγωγής και τα κριτήρια που προβλέπονται στις αντίστοιχες προσκλήσεις των δύο Προγραμμάτων. Οι αναλυτικές προσκλήσεις και όλες οι σχετικές πληροφορίες είναι διαθέσιμες στις επίσημες ιστοσελίδες των δύο ΠΜΣ:
– ΠΜΣ «Ψηφιακή Κυκλική Οικονομία»: https://3d-circular-msc.aegean.gr/2026/08/12/prosklisi-ekdilosis-endiaferontos-2026-2027/
– ΠΜΣ «Ψηφιακή Κυκλική Οικονομία μέσω έρευνας»: https://3d-circular-mres.aegean.gr/2026/08/12/prosklisi-ekdilosis-endiaferontos-2026-2027/
Ποιες γνώσεις και δεξιότητες αναμένεται να έχει αποκτήσει ένας απόφοιτος και ποιες επαγγελματικές προοπτικές μπορούν να δημιουργηθούν μέσα από την εξειδίκευση στην Ψηφιακή Κυκλική Οικονομία;
Ένας απόφοιτος θα έχει κατανοήσει τις βασικές αρχές της Κυκλικής Οικονομίας αλλά και τον τρόπο με τον οποίο μπορούν να χρησιμοποιηθούν ψηφιακές τεχνολογίες για την εφαρμογή τους.
Ανάλογα με την κατεύθυνση που θα ακολουθήσει, θα αποκτήσει γνώσεις σε περιοχές όπως η Ανάλυση Δεδομένων, η Τεχνητή Νοημοσύνη, το blockchain, τα κυκλικά επιχειρηματικά μοντέλα, η βιώσιμη παραγωγή. Παράλληλα, θα μάθει να εξετάζει ένα πρόβλημα όχι μόνο από τεχνολογική πλευρά, αλλά λαμβάνοντας υπόψη οικονομικούς, περιβαλλοντικούς και άλλους παράγοντες.
Οι γνώσεις αυτές μπορούν να αξιοποιηθούν σε επιχειρήσεις, βιομηχανίες, συμβουλευτικές εταιρείες, οργανισμούς και ερευνητικούς φορείς που δραστηριοποιούνται σε θέματα ψηφιακού μετασχηματισμού, βιωσιμότητας, Κυκλικής Οικονομίας, δεδομένων και καινοτομίας.
Πόσο σημαντική είναι η σύνδεση των Προγραμμάτων με το ευρωπαϊκό έργο 3D-CIRCULAR και τι προσφέρει στους φοιτητές ο διεθνής χαρακτήρας αυτής της πρωτοβουλίας;
Τα δύο Προγράμματα αναπτύχθηκαν στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού έργου 3D-CIRCULAR, στο οποίο συμμετέχουν 32 εταίροι από 14 χώρες. Η σύμπραξη περιλαμβάνει 10 ιδρύματα ανώτατης εκπαίδευσης, 9 ερευνητικούς οργανισμούς και φορείς τυποποίησης, 6 μεγάλες επιχειρήσεις και 7 μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Η σύνθεση αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς στο ίδιο έργο συνεργάζονται φορείς από την εκπαίδευση, την έρευνα και την αγορά.Στη σύμπραξη συμμετέχουν το Πανεπιστήμιο Αιγαίου, École des Ponts Business School (EPBS), Universidad de Málaga (UMA), Politecnico di Milano (POLIMI), Wageningen University (WU), Universidade NOVA de Lisboa (UNL), University of Maribor (UM), Technical University of Denmark (DTU), University of Oslo (UiO) και Technical University of Dortmund (TUDO). Επίσης, περιλαμβάνονται ερευνητικοί οργανισμοί και άλλοι εξειδικευμένοι φορείς, όπως το Institute for Ecology of Industrial Areas (IETU), Institute for Applied Systems Technology Bremen (ATB), French Alternative Energies and Atomic Energy Commission (CEA), UNINOVA – Institute for the Development of New Technologies, Association of Science and Technology Parks of Spain (APTE), Circular Economy Foundation (CEF), SmartUse AS, European Green Cities (EGC) και Cyprus Organisation for Standardisation (CYS), καθώς και επιχειρήσεις όπως οι OTE A.E., MAGGIOLI SPA, E-CIRCULAR APS, Asfalys SRL (ASF), Framatome GMBH, UBITECH Limited, Circularise BV, Endoscope LTD (ENDO), Deep Blue SRL, Kitemill AS, Hyperion Robotics OY (HYP), Zelus I.K.E. και PRIVACT I.K.E.
Σχ.1 Χάρτης εταίρων του έργου 3D-CIRCULAR
Η συμμετοχή ενός τόσο μεγάλου και διαφορετικού δικτύου εταίρων δίνει στα Προγράμματα μια σημαντική διεθνή διάσταση και, κυρίως, φέρνει πιο κοντά την ακαδημαϊκή γνώση με την εμπειρία της αγοράς. Οι φοιτητές/τριες έχουν τη δυνατότητα να έρθουν σε επαφή με καταξιωμένους ακαδημαϊκούς, ερευνητές και επαγγελματίες από διαφορετικές χώρες και κλάδους και να γνωρίσουν διαφορετικές προσεγγίσεις πάνω στο αντικείμενο.
Παράλληλα, μέσα από workshops, πρακτικές ασκήσεις και δραστηριότητες που βασίζονται σε πραγματικές ερευνητικές και βιομηχανικές προκλήσεις, μπορούν να δουν πώς οι γνώσεις που αποκτούν εφαρμόζονται στην πράξη. Αυτή η άμεση επαφή με ανθρώπους από την ακαδημαϊκή κοινότητα και τη βιομηχανία θεωρούμε ότι αποτελεί ένα από τα σημαντικά οφέλη της σύνδεσης των Προγραμμάτων με το 3D-CIRCULAR.
Τέλος, τι θα λέγατε σε έναν νέο επιστήμονα ή έναν επαγγελματία που εξετάζει σήμερα το ενδεχόμενο να επενδύσει σε ψηφιακές και «πράσινες» δεξιότητες; Πόσο καθοριστικές θεωρείτε ότι θα είναι για την αγορά εργασίας των επόμενων ετών;
Οι επιχειρήσεις και οι οργανισμοί καλούνται ήδη να προσαρμοστούν τόσο στις νέες τεχνολογίες όσο και σε νέες απαιτήσεις που σχετίζονται με τη βιωσιμότητα και την καλύτερη χρήση των πόρων. Αυτό δημιουργεί ανάγκη για ανθρώπους που μπορούν να κατανοήσουν και να συνδυάσουν αυτά τα πεδία. Για τον λόγο αυτό, η διεπιστημονικότητα αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς πολλές από τις σημερινές επαγγελματικές προκλήσεις απαιτούν γνώσεις και δεξιότητες από διαφορετικά αντικείμενα.
Για έναν νέο επιστήμονα, η απόκτηση ψηφιακών και «πράσινων» δεξιοτήτων μπορεί να ενισχύσει σημαντικά το επαγγελματικό του προφίλ και να του ανοίξει επιλογές σε διαφορετικούς κλάδους και επαγγελματικούς ρόλους. Για έναν επαγγελματία, αποτελεί μια ευκαιρία να επικαιροποιήσει τις γνώσεις του, να αποκτήσει νέες δεξιότητες και να μπορεί να συμμετέχει πιο ενεργά στις αλλαγές που ήδη συντελούνται στον κλάδο του.
Οι δεξιότητες αυτές έχουν αποκτήσει όλο και μεγαλύτερη σημασία τα τελευταία χρόνια και αναμένεται να είναι ακόμη πιο σημαντικές στο μέλλον. Η εξειδίκευση σε ένα πεδίο που συνδυάζει την τεχνολογία με την Κυκλική Οικονομία μπορεί επομένως να αποτελέσει ένα σημαντικό εφόδιο για την επαγγελματική εξέλιξη. Ιδιαίτερη αξία έχει η δυνατότητα να συνδέει κανείς τις γνώσεις του δικού του αντικειμένου με τις νέες τεχνολογίες και να μπορεί να τις αξιοποιεί για την αντιμετώπιση πραγματικών αναγκών και προβλημάτων.
Σε έναν νέο επιστήμονα ή επαγγελματία θα λέγαμε να μην περιμένει τις αλλαγές που έρχονται, αλλά να προετοιμαστεί για αυτές. Η επένδυση σε ψηφιακές και «πράσινες» δεξιότητες μπορεί να του δώσει περισσότερα εφόδια και επιλογές σε μια αγορά εργασίας που ήδη αλλάζει.
