Ο συμβολισμός είναι ισχυρός. Έχει απόλυτα πραγματολογικό και κοινωνικό περιεχόμενο. Δηλώνει μια απτή πραγματικότητα αλλά και ένα μέλλον, που έχει ήδη επωαστεί για πολύ καιρό.
Η Στοά του Βιβλίου, που είχε ονομαστεί έτσι η Στοά του Αρσάκη τις προηγούμενες δεκαετίες, ανακαινίστηκε και μετατράπηκε σε “στοά του καφέ”. Όχι, δεν λέγεται έτσι, αλλά είναι τέτοια σε απόλυτο βαθμό!
Η επιλογή να φιλοξενήσει η Στοά ένα μεγάλο μέρος των εκδοτικών οίκων – ακόμα και με συγκατοίκηση εκδοτών στον ίδιο χώρο – εξέφραζε ένα πολιτιστικό μήνυμα: την αναγωγή της βιβλιοφιλίας και γενικότερα της καλλιέργειας του πνεύματος. Αν και δεν στηρίχτηκε με συγκεκριμένες πολιτικές, εξέπεμπε μια ροπή της ελληνικής κοινωνίας προς την προαγωγή της παιδείας και της μόρφωσης.
Το ερώτημα έχει τεθεί. Αν στις αναδυόμενες κοινωνίες της Γνώσης, το βιβλίο δεν έχει κεντρική θέση, τότε είναι βέβαιο ότι κατισχύει το βασικό κύμα του ίντερνετ και της ψηφιακότητας, η πλημμυρίδα της πληροφορίας και η επιδερμική περιδιάβαση στα κοινωνικά μέσα δικτύωσης.
Η ανακαίνιση του συγκεκριμένου τετραγώνου μεταξύ Πανεπιστημίου, Αρσάκη, Σταδίου και Πεσμαζόγλου, που βρίσκεται στην καρδιά της Αθήνας, οδήγησε τελικά σε ένα εξαγόμενο καταναλωτισμού. Είναι κανόνας. Ό,τι ανακαινίζεται σήμερα – αλλά εδώ και αρκετά χρόνια – στην πρωτεύουσα είναι: αν μεν είναι μεγάλου μεγέθους, είναι ξενοδοχείο ή κάτι σχετικό και αν είναι μικρού μεγέθους, είναι “καφέ” και μάλιστα πιο συχνά της μορφής “take away”.
Το πρόβλημα των κοινωνικών επιλογών είναι γενικότερο. Μια αγοραία οικονομία, που στηρίζεται μόνο στο άμεσο κέρδος, έχει επιβληθεί μέσω μιας υποκουλτούρας γνωστής στο δόγμα “ό,τι πουλάει” και βέβαια το δόγμα αυτό έχει γίνει κραταιό είτε λόγω στοχευμένων πρακτικών είτε με την παροχή εύκολης οικονομικά ψυχαγωγίας, αφού οι άλλες μορφές της ψυχαγωγίας (Μουσεία, Θέατρο, Μουσική) είναι ακριβές σε σχέση με τον καφέ στο χέρι.
Αλλά μπορεί να έχει η οικονομία μας ως βασικά πεδία αναφοράς τα καφέ και τα ξενοδοχεία; Αυτοί είναι οι πυλώνες που χρηματοδότησε το Ταμείο Ανάκαμψης; Ποιος είναι ο εκσυγχρονισμός και ποιες οι στρατηγικές της οικονομίας μας;
Ένα πολύ μεγάλο ποσό χρηματοδότησης, που δεν είχε ποτέ στα χέρια της καμιά κυβέρνηση, οδηγήθηκε είτε στα καρτέλ της ενέργειας και των τροφίμων είτε σε ξενοδοχεία. Με ποια προοπτική και με ποια αποτελέσματα; Για τη μεν προοπτική δεν έχουμε τελικά κανένα πεδίο εκσυγχρονισμού είτε στην αγροτική παραγωγή είτε στη βιομηχανική, στα δε απτά αποτελέσματα έχουμε υπερκέρδη σε μεγάλες επιχειρήσεις και κυρίως στην ενέργεια και έκρηξη της ακρίβειας.
Και έτσι, αν για κάποιο λόγο έχουμε κάμψη στον τουρισμό προσεχώς, θα έχουμε τα νέας κοπής κόκκινα δάνεια, που θα τα πληρώσει πάλι ο λαός. Αλλά έχουμε και βιτρίνα! Φτιάχνουμε Riviera. Ξένα Funds ήδη έχουν ελέγξει το μέτωπο της παραλιακής, με στόχο να προσφέρουν υπηρεσίες σε ισχυρούς οικονομικούς παράγοντες. Όσο για τους κατοίκους της Αθήνας θα έχουν ως προνόμιο να βλέπουν πλέον τη θάλασσα από μακριά και να πηγαίνουν για, τι άλλος;, για κανέναν καφέ.
Θα αναρωτηθεί κανείς. Και πού κολλάει η υπόθεση του βιβλίου και της γνώσης; Κι όμως είναι ο πυρήνας του όλου ζητήματος. Οι χώρες που πρωτοπορούν σήμερα (από Φιλανδία και Νορβηγία μέχρι Ν. Κορέα και Σιγκαπούρη), και αυτό ανεξάρτητα από το μέγεθός τους, είναι εκείνες που επενδύουν στην έρευνα, στην καινοτομία, στην τεχνολογία, στην παιδεία.
Η τρέχουσα πολιτική όμως έχει κλείσει ερευνητικά κέντρα, υποχρηματοδοτεί τα πανεπιστήμια, μειώνει το ποσοστό της έρευνας, απαξιώνει τους ερευνητές. Και όλα αυτά τα γεγονότα προέκυψαν από τις τυμπανοκρουσίες της κυβέρνησης της ΝΔ με τις κατά καιρούς συνάξεις ερευνητών μας από το εξωτερικό για αναβάθμιση της έρευνας. Φυσικά, οι περισσότεροι – μπορεί και όλοι – έχουν φύγει πλήρως απογοητευμένοι με τον κυβερνητικό εμπαιγμό.
Έχουμε ανησυχίες για τις εθνικές εκλογές. Όμως, το ερώτημα είναι απλό. Ποιο μπορεί να είναι το περιεχόμενο της οικονομικής πολιτικής της επόμενης κυβέρνησης, όταν η οικονομία μας δεν βρίσκεται σε καλή κατάσταση, όταν δεν αναδεικνύονται πολιτικές με στρατηγικό και ουσιαστικό προσανατολισμό;
Όταν περιθωριοποιείται η έρευνα, η γνώση, το βιβλίο, υπάρχει ενδεχόμενο να γίνουν θεσμικές και μεταρρυθμιστικές αλλαγές στην οικονομία μας;
